Pomnik żołnierzy AK poległych w ataku na Dworzec Gdański w Warszawie – posąg kobiety oraz pamiątkowy głaz usytuowane przy ul. Mickiewicza (róg gen. Zajączka) na warszawskim Żoliborzu.

Głaz i posąg upamiętniają kilkuset żołnierzy Armii Krajowej – powstańców ze Starego Miasta i Żoliborza oraz partyzantów z Puszczy Kampinoskiej i Nalibockiej – poległych w powstaniu warszawskim podczas nieudanych szturmów na silnie umocniony Dworzec Gdański (20-22 sierpnia 1944).

Historia miejsca pamięci

Podczas powstania warszawskiego Dworzec Gdański wraz z linią kolei obwodowej stanowiły niemiecką barierę, odgradzającą Stare Miasto od Żoliborza. Powstańcze oddziały, w tym jednostki AK przybyłe na odsiecz Warszawie z Puszczy Kampinoskiej i NalibockiejW skład Zgrupowania „Kampinos” wchodził liczący ok. 840 żołnierzy oddział partyzancki podporucznika „Doliny” (Adolf Pilch) z Puszczy Nalibockiej w województwie nowogródzkim, który wycofując się przed prącą na zachód Armią Czerwoną zdołał dotrzeć aż do Puszczy Kampinoskiej., dwukrotnie szturmowały silnie umocniony dworzec, dążąc do wywalczenia naziemnego połączenia między obiema dzielnicami. Natarcia przeprowadzone w nocy z 20 na 21 sierpnia oraz w nocy z 21 na 22 sierpnia 1944 zakończyły się jednak niepowodzeniem z powodu przewagi ogniowej nieprzyjaciela oraz braku doświadczenia oddziałów leśnych w prowadzeniu walk na terenie miejskim. Poległo lub odniosło rany blisko 500 żołnierzy AK.

Historia i wygląd pomnika Po wojnie, staraniem Rady Narodowej dzielnicy Żoliborz, ufundowano pomnik upamiętniający powstańców poległych w walkach o Dworzec Gdański. Stanął on u zbiegu ul. Mickiewicza z ul. Generała Zajączka, w miejscu z którego oddziały leśne wyruszały w sierpniu 1944 do szturmu na niemieckie umocnienia. Pomnik wykuli w czynie społecznym pracownicy Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego. Jego odsłonięcie nastąpiło 29 września 1957. Był to jeden z pierwszych pomników w Warszawie, upamiętniających powstańców 1944 roku.

Początkowo pomnik miał formę pamiątkowego głazu, ustawionego na podeście z płyt chodnikowych (w otoczeniu zieleni). Na głazie umieszczono inskrypcję o treści: „W hołdzie bohaterskim żołnierzom oddziałów powstańczych, Kampinosu, Żoliborza i Starówki poległym w natarciach na Dworzec Gdański w dniach 20-22 VIII 1944”. Z kolei na podeście wykuto litery składające się na fragment wiersza Juliusza Słowackiego:

W 1974 skromny pomnik uzupełniono ceramiczną rzeźbą dłuta Ireny Nadachowskiej. Przedstawia ona pełną zadumy kobietę z różą w dłoni, symbolizującą ból polskich kobiet, które utraciły na wojnie swoich mężów, synów i braci.

W listopadzie 1983 wandale niemal doszczętnie rozbili posąg kobiety z różą. Młodzież z pobliskiego Zespołu Szkół Elektronicznych zebrała wówczas ocalałe szczątki, po czym przeniosła do pracowni autorki z prośbą o odtworzenie rzeźby. Ostatecznie wierna oryginałowi kopia posągu została odlana w brązie w Zakładach Mechanicznych im. Nowotki. Rzeźba powróciła na miejsce pamięci w dniu 18 marca 1988.

W 1994 roku zmodyfikowano nieco inskrypcję na głazie, aby w pełnym stopniu oddawała ona historyczną prawdę o upamiętnianych wydarzeniach. Obecnie jej treść brzmi:

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Stary Żoliborz Kategoria:Pomniki upamiętniające powstanie warszawskie w Warszawie Warszawa Warszawa Kategoria:Grupa Kampinos