Petter Dass (ur. ok. 1647 – zm. 18 sierpnia 1707 w Alstahaug) – norweski duchowny luterański, teolog i poeta. Obok Dorothe Engelbretsdatter najwybitniejszy norweski przedstawiciel literatury baroku.
Życie Petter Dass urodził się w norweskim Nordlandzie jako syn kupca Petera Dundasa pochodzącego ze szkockiego Dundee i Maren Falsch, córki właściciela ziemskiego z Helgelandu i zarządcy dóbr duńskiego arystokraty Henrika Rantzau. Ojciec Pettera zmarł w 1653 r., przyszły poeta miał wtedy ok. 6 lat. Razem z pięciorgiem rodzeństwa wychowywany był przez krewnych. Kiedy matka powtórnie wyszła za mąż, Petter zamieszkał u dorosłej siostry i jej męża, proboszcza w Nærøy. W 1660 r. młody Petter zaczął regularną edukację, najpierw w szkole katedralnej w Bergen, później na wydziale teologicznym Uniwersytetu Kopenhaskiego. W 1669 r. podjął pracę jako nauczyciel domowy dzieci pastora w parafii Vesfn. Zaręczył się z jego córką Margarete Andersdatter. W 1691 r. został zwolniony z pracy w atmosferze skandalu. Rodzice Margarete oskarżyli go o uwiedzenie narzeczonej, która spodziewała się jego dziecka. Dass, świeżo mianowany kapelanem w sąsiednich gminach (Nesna, Rana i Dømnes), przyznał się do ojcostwa, ale został – za niewłaściwe prowadzenie – zawieszony w niektórych czynnościach duchownych. Musiał udać się do Kopenhagi prosić króla jako zwierzchnika państwowego Kościoła w Danii i Norwegii o przebaczenie, a jako najwyższą instancję sądową o wyznaczenie formy zadośćuczynienia rodzinie Margarete. Po uzyskaniu królewskiego przebaczenia i zapłaceniu kaucji rodzicom narzeczonej oraz biskupowi Trondheim Dass został przywrócony do swoich funkcji. Niezwłocznie też narzeczoną poślubił. Para miała kilkoro dzieci, w tym Andersa Dassa, który także został księdzem. Do 1689 r. Peter Dass pełnił funkcję proboszcza w parafii Nesna, a następnie, do swojej śmierci w 1707 w Alstahaug. Obecnie znajduje się tam muzeum poety.
Twórczość Peter Dass pisał kazania, hymny i psalmy, ale jego najbardziej znanym dziełem jest Nordlands Trompet (Trąba Północy) – poemat topograficzny opisujący północno-zachodnie regiony Norwegii. Większość utworów Dassa opublikowano po jego śmierci.
Legenda poety Jeszcze za życie Peter Dass był podziwiany przez swoich parafian. Miał dar zjednywania sobie ludzi, nawet ubogich i niewykształconych, a tacy stanowili większość mieszkańców jego parafii. Wśród chłopów i rybaków krążyły legendy o tym, jak w drodze do Kopenhagi kilkakrotnie oszukał diabła i zmusił go do wykonywania swoich rozkazów. Niektórzy, mniej przychylni pastorowi, uważali wręcz Dassa za czarnoksiężnika obdarzonego ponadludzkimi mocami. To, że przez poezję rozsławiał położony na uboczu region kraju, a także handlowe zdolności Pettera, współwłaściciela dużej spółki poławiającej i sprzedającej dorsze, umacniały jego popularność w ojczystym kraju. Po śmierci Dassa wielu nordlandzkich rybaków wciągnęło na znak żałoby czarne żagle. Podobno niektórzy nie zdejmowali ich przez sto lat.
Bibliografia Słownik pisarzy skandynawskich, red. Z. ciesielski, Warszawa 1991. Laila Akslen, Norsk Barokk: Dorothe Engelbretsdatter og Petter Dass i retorisk tradition, Oslo, Cappelen, 1998. Kåre Hansen, Petter Dass: mennesket, makten og mytene, Oslo 2006.
Linki zewnętrzne Profil poety [dostęp 14 września 2012] Dzieła poety (w cyfrowym projekcie Uniwersytetu w Oslo) [dostęp 14 września 2012]
Kategoria:Norwescy poeci Kategoria:Norwescy duchowni luterańscy Kategoria:Urodzeni w XVII wieku Kategoria:Zmarli w XVIII wieku