Jan Wiktor (ur. 1 listopada 1890 w Radomyślu nad Sanemhttps://skanoteka.genealodzy.pl/index.php?op=pg&id=3273&se=&sy=3520&kt=1&plik=037.jpg, zm. 17 lutego 1967 w Krakowie) – polski pisarz, publicysta, dziennikarz, działacz ludowy, poseł na Sejm PRL I kadencji.

Życiorys Ukończył Gimnazjum w Dębicy, po czym udał się na studia medyczne do Lwowa. Studiów jednak nie ukończył, zwracając się ku twórczości literackiej. Jako publicysta zadebiutował w 1912 r. w radykalnej prasie w Galicji. Przez 7 lat publikował w różnych czasopismach artykuły o treści społecznej i patriotycznej.

Pracował m.in. w „Gazecie Podhalańskiej” i brał udział w akcji w czasie plebiscytu na Spiszu i Orawie. W tym czasie zadebiutował w 1919 r. we Lwowie zbiorem opowiadań z Podlasia pt. OporniStamirski Henryk: Jan Wiktor, [w:] "Wierchy" R. 36 (1967), Kraków 1968, s. 332–333..

W latach 1923–1924 pracował w Krakowie w redakcji „Przyjaciela Ludu”, później przez pewien czas w Komisji Zdrojowej w Szczawnicy. W 1929 r. wyjechał do Francji, gdzie zbierał materiały do powieści o losach polskich emigrantów w tym kraju (Wierzby nad Sekwaną). W 1933 r. na apel Związku Polaków w Niemczech udał się na Śląsk Opolski, skąd pisał reportaże o sytuacji tamtejszych Polaków, drukowane w latach 1933–1934 w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”. Wyjazd ze studentami Uniwersytetu Jagiellońskiego wiosną 1936 r. do Rumunii, Bułgarii i Jugosławii opisał w książce Od Dunaju po Jadran. W lutym 1938 r. na Kongresie Stronnictwa Ludowego wygłosił szeroko komentowane przemówienie o strajku chłopskim w sierpniu 1937 r. i jego ofiarach.

Po wybuchu wojny od października 1939 r. do stycznia 1940 r. ukrywał się w Szczawnicy. Później przez 5 lat pracował w różnych instytucjach spółdzielczych w Krakowie, jednocześnie uczestnicząc w podziemnej działalności oświatowej. Już w styczniu 1945 r. przewodniczył zebraniu krakowskich literatów i otworzył pierwszy poranek literacki w Starym Teatrze. Wraz z Leonem Kruczkowskim organizował miesięcznik „Twórczość”. Od 1945 r. był członkiem Krajowej Rady Narodowej, a od jesieni 1952 r. posłem na Sejm I kadencji (1952–1956) z regionu Podhala. W 1953 r. podpisał tzw. apel krakowski. Był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w 1958„Trybuna Robotnicza”, nr 4 (4350), 7 stycznia 1958, s. 2..

W grudniu 1953 r. Oddział Krakowski Związku Literatów Polskich zorganizował jubileusz 40-lecia twórczości literackiej Jana Wiktora, który został przy tej okazji udekorowany Orderem Sztandaru Pracy II klasy. W listopadzie 1956 r. pisarz otrzymał nagrodę artystyczną Miasta Krakowa. W 1959 r., z okazji 40-lecia debiutu książkowego Jana Wiktora, urządzono w Krakowie uroczystości jubileuszowe, podczas których pisarz otrzymał nagrodę specjalną Ministra Kultury i Sztuki, a Rada Państwa nadała mu Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. W 1964 r. przy okazji nadania Wiktorowi jednej z czterech nagród państwowych I stopnia Miejska Biblioteka Publiczna w Krakowie urządziła wystawę jego dorobku literackiego.

W twórczości Wiktora przeważała tematyka społeczna. Propagował idee sprawiedliwości społecznej. Występował "zdecydowanie i ostro przeciw uciskowi i wyzyskowi społecznemu, przeciw zacofaniu i ciemnocie". W późniejszym okresie znaczące miejsce w jego twórczości zajęła przyroda, w tym świat zwierząt. Znany był jako piewca piękna Pienin, jego największe dzieła powstawały podczas jego pobytów w Szczawnicy, gdzie zamieszkiwał w pensjonacie Szalay. W krajobraz Pienin wpisał akcję wielu dzieł, m.in. swojego najwybitniejszej powieści, Orka na ugorze, której bohaterką jest szczawnicka nauczycielka.

Zmarł po ciężkiej i długotrwałej chorobie 17 lutego 1967 r. w Krakowie. Pochowany w Alei Zasłużonych cmentarza Rakowickiego (kwatera LXVII-zach 1-8). mały|Grób Jana Wiktora w Alei Zasłużonych cmentarza Rakowickiego

Twórczość Opowiadania: Zapomniany lotnik (1937)

Powieści: Oporni (1919) Papież i buntownik (1953) Wierzby nad Sekwaną (1933) Orka na ugorze (1935) Skrzydlaty Mnich (1947) Zbuntowany (1948) Miłość wśród płonących wzgórz (1959)

Inne:

Od Dunaju po Jadran (1936) Pieniny i ziemia sądecka (1956) Strzecha w cieniu drapaczy chmur (1963)

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1964) Order Sztandaru Pracy II klasy (21 listopada 1953) „w związku z 40-leciem pracy literackiej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (22 lipca 1952) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937) „za wybitną twórczość literacką”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)

Nagrody

Nagroda ZZLP (1931) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za powieść Orka na ugorze (1945) Nagroda Ziemi Krakowskiej (1948) Nagroda Miasta Krakowa (1936 i 1956)Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa - Kraków 2000, s. 1046. Nagroda specjalna Ministra Kultury i Sztuki (1959) Nagroda Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie za osiągnięcia w dziedzinie literatury i publicystyki (1961) Nagroda państwowa I stopnia w dziedzinie literatury (1964)„Dziennik Polski”, rok XX, nr 171 (6363), s. 3.

Upamiętnienie Doceniono jego zasługi w popularyzacji Pienin, nazywając jego nazwiskiem jeden z pienińskich rezerwatów przyrody – Wąwóz Homole.

W okresie PRL od 1972 do 1989 był patronem macierzystego I LO w Dębicy.

Monografię o pisarzu Jan Wiktor, literat z Radomyśla wydała w 2012 Teresa Kowalik-Gąska.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Ludzie urodzeni w Radomyślu nad Sanem Kategoria:Ludzie związani z Dębicą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani ze Szczawnicą Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy działacze narodowi na Spiszu i Orawie Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie na Sejm PRL Kategoria:Sygnatariusze rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1967