Jan Tarło herbu Topór (ur. w 1684 roku, zm. 5 stycznia 1750 roku w Opolu Lubelskim) – wojewoda sandomierski od 1736, wojewoda lubelski w latach 1719–1736Urzędnicy województwa lubelskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. W. Kłaczewski i W. Urban, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 1991, s. 129., subaltern regimentarza generalnego koronnego w latach 1733–1735, szef regimentu łanowego w latach 1728–1750, generał-lejtnant wojsk koronnych w 1724 rokuTomasz Ciesielski, Generałowie wojska koronnego w latach 1717–1763, w: Organizacja armii w nowożytnej Europie: struktura – urzędy – prawo – finanse, Zabrze 2011, s. 462., podstoli wielki litewski, starosta krośnieński, kamieniecki, latyczowski i sokalskiKonfederacja Generalna Stanów Koronnych y Wielkiego Xięztwa Litewskiego na walnym zieźdźie w Dźikowie pod Sandomierzem postanowiona dnia V miesiąca Listopada. Roku Pańskiego MDCC.XXXIV, s. K2., starosta jasielski w 1722 rokuw tym roku uzyskał dożywocie wspólne na starostwo jasielskie z Elżbietą Modrzewską, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 71., generał ziem podolskich w 1728 roku, ambasador Rzeczypospolitej w Państwie Kościelnym w 1726 rokuRocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 143..

W 1719 roku odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 148..

Życiorys Był synem Stanisława Tarły – wojewody lubelskiego.

Kształcił się we Francji, przebywał m.in. na dworze Ludwika XIV. Był posłem na kilku sejmach, czterokrotnie marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego. W 1717 roku został podstolim Wielkiego Księstwa Litewskiego. Poseł województwa sandomierskiego na sejm 1718 rokuTeka Gabryela Junoszy Podoskiego. T. VI. Poznań, 1862, s. 90.. Poseł na sejm z limity 1719/1720 roku z województwa sandomierskiegoUrszula Kosińska, Sejm 1719-1720 a sprawa ratyfikacji traktatu wiedeńskiego, Warszawa 2003, s. 269.. W 1719 roku został wojewodą lubelskim, a 1736 roku sandomierskim. Generał-lejtnant wojsk koronnych. Brał czynny udział w konfederacji tarnogrodzkiej. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na sejmie konwokacyjnymKonfederacya generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lithuaniae na konwokacyi generalney Warszawskiej uchwalona [...] 27 (słow. [...] kwietnia [...] 1733, s. 32.. W 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego.Jerzy Dunin-Borkowski i Mieczysław Dunin-Wąsowicz, Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. Lwów 1910, s. 231. W czasie elekcji 1733 roku jako deputat królewski podpisał pacta conventa Stanisława LeszczyńskiegoActum in Curia Regia Varsaviensi 1733 sub tempus moderni interregni, feria tertia in crastino festi S. Matthaei Apostoli et Evangelistae anno Domini 1733, s. 44.. Podczas wojny o sukcesję polską przystąpił do konfederacji dzikowskiej i stojąc jako regimentarz na czele wojsk koronnych zmierzających w kierunku oblężonego przez siły sasko-rosyjskie Gdańska przegrał 8 kwietnia lub 9 kwietnia 1734 starcie z armią rosyjską w bitwie pod Wyszyczynem. Popierał Stanisława Leszczyńskiego, a potem podjął próbę założenia własnego stronnictwa, z którym zwalczał stronnictwa Potockich i Familii. W czasie sejmu grodzieńskiego 1744, który mógł przeprowadzić aukcję wojska Rzeczypospolitej, Prusacy proponowali mu polską koronę, jednak odmówił. Mecenas sztuki i nauki, patron księdza Stanisława Konarskiego. Sponsor warszawskiego Collegium Nobilium oraz pierwszej w Polsce szkoły rzemieślniczej w Opolu Lubelskim. W 1744 roku odparł oblężenie swojego zamku w Złoczowie, który próbowały zdobyć połączone siły Czartoryskich, Wiśniowieckich i Radziwiłłów.

W późniejszym wieku zdążył poślubić o wiele młodszą od siebie czwartą żonę, Zofię z Krasińskich. W testamencie zostawił jej domenę Opola. Ona potem była II voto żoną Antoniego Lubomirskiego z Przeworska.

Pochowany w kościele pod wezwaniem pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Opolu Lubelskim, w którym znajduje się jego nagrobek.

Kenotafium Jana Tarły w kościele Matki Boskiej Łaskawej w Warszawie thumb|200px|left|nagrobek symboliczny Jana Tarły, po scaleniu i konserwacji, 2010 Posiada nagrobek symboliczny w kościele Matki Bożej Łaskawej w Warszawie o.o. jezuitów. Pierwotnie wystawiony w kościele św. Pryma i Felicjana oraz Matki Boskiej Zwycięskiej. W 1834 po przekazaniu przez Iwana Paskiewicza kościoła św. Pryma i Felicjana na cerkiew prawosławną, przeniesiony do kościoła pojezuickiego (po kasacie jezuitów w 1773), przekazanego pijarom usuniętym z ich własnego kościoła.

Uważany za jedno z wybitnych dzieł rzeźby późnego baroku, pomnik powstał w pracowni Jana Jerzego Plerscha w latach 1752–1753 dla kościoła o.o. Pijarów. Rozebrany, przeniesiony a następnie ponownie złożony w 1864 r. przez Faustyna Cenglera w kościele o.o. jezuitów. Zniszczony w 1944, został poddany scaleniu i konserwacji w 2010.

Przypisy

Bibliografia

Oksana Winnyczenko: Testament wojewody sandomierskiego Jana Tarły (1750). W: Wisnyk Lwiwśkoho uniwersytetu. Serija istoryczna. Wyd. 44. Lwów, 2009, s. 385-415.

Linki zewnętrzne Jan Tarło – dzieła w bibliotece Polona

Kategoria:Ambasadorowie I Rzeczypospolitej przy Stolicy Apostolskiej Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1733 Kategoria:Deputaci do paktów konwentów Stanisława Leszczyńskiego (1733) Kategoria:Elektorzy Stanisława Leszczyńskiego (1733) Kategoria:Generałowie lejtnanci armii koronnej Kategoria:Generałowie ziem podolskich Kategoria:Konfederaci dzikowscy Kategoria:Konfederaci tarnogrodzcy Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Na podstawie encyklopedii Orgelbranda Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Podstolowie wielcy litewscy Kategoria:Polscy filantropi Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1718 (zalimitowany) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1719/1720 (z limity) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Regimentarze konfederaccy Kategoria:Starostowie jasielscy Kategoria:Starostowie krośnieńscy Kategoria:Starostowie latyczowscy Kategoria:Starostowie sokalscy Jan Tarło Kategoria:Zmarli w 1750 Kategoria:Urodzeni w 1684 Kategoria:Wojewodowie lubelscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wojewodowie sandomierscy (I Rzeczpospolita)