thumb thumb Mleczaj żółtofioletowy (Lactarius repraesentaneus Britzelm.) – gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go Max Britzelmayr w 1885 r. i nadana przez niego nazwa naukowa jest ważna. Niektóre synonimy naukowe: Lactarius repraesentaneus Britzelm. 1885 subsp. repraesentaneus Lactarius repraesentaneus subsp. speciosus (Burl.) Singer 1942 Lactarius scrobiculatus var. repraesentaneus (Britzelm.) Killerm. 1933 Lactarius speciosus Burl. 1908 Lactifluus repraesentaneus (Britzelm.) Kuntze 1891. Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r.
Morfologia Kapelusz O średnicy do 15 cm, początkowo wypukły, potem rozpostarty, na koniec wklęsły. Powierzchnia matowa, pokryta krótkimi i gęstymi włoskami, w stanie wilgotnym gładka i nieco błyszcząca, o barwie od jasnożółtej do jasnoochrowej, czasami z odcieniem miodowym lub pomarańczowym, słabo pręgowana. Brzeg podwinięty i kosmaty, gdyż pokryty jest ciemniejszymi i dłuższymi włoskami. Blaszki Dość gęste, z międzyblaszkami, przyrośnięto-zbiegające, przy trzonie czasami rozwidlone, kremowe z ochrowym odcieniem. Po uszkodzeniu powstają na nich brudnoliliowe plamy. Trzon Jasnosłomkowy, cylindryczny lub nieco rozszerzony, do 15 cm długości, na szczycie plamisty, z ciemnymi wodnistymi jamkami; staje się pusty. Miąższ Żółtawobiały, twardy i jędrny, o przyjemnym zapachu korzeni przyprawowych. Początkowo jest bez smaku, po pewnym czasie gorzkawy. Mleczko Dość obfite, białe lub wodnistobiałe. Od razu oddzielone od grzyba pozostaje białe, ale w kontakcie z miąższem zmienia barwę na fioletową. W pierwszym momencie ma łagodny lub trochę gorzki smak, wkrótce jednak staje się gorzkawe, ale nie piekące. Cechy mikroskopowe Wysyp zarodników kremowy. Zarodniki owalne o rozmiarach 9–11 × 6,5–9 μm. Na powierzchni posiadają dość duże brodawki połączone regularną siateczką. Podstawki mają rozmiar 60–70 × 8–11 μm. Wąskowrzecionowate pleurocystydy mają rozmiar 60–90 × 6–12 μm. Występują także podobne, ale mniejsze cheilocystydy. Gatunki podobne Mleczaj dołkowany (Lactarius scrobiculatus) również ma podobną barwę i dołkowany trzon, ale odróżnia się owłosieniem brzegu kapelusza, a przede wszystkim tym, że jego białe mleczko przebarwia się na cytrynowożółto i jest silnie piekące.
Występowanie i siedlisko Mleczaj żółtofioletowy jest dość częsty na półkuli północnej. Występuje w zasięgu występowania świerka i brzozy zarówno w nizinnych lasach, jak i w górach. W Polsce do 2020 r. podano 9 stanowisk. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – zagrożony wyginięciem. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Danii, Niemczech, Litwie, Słowacji, Czechach.
W latach 1995–2004 i ponownie od roku 2014 objęty ochroną częściową bez możliwości zastosowania wyłączeń spod ochrony uzasadnionych względami gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej.
Naziemny grzyb mykoryzowy. Rozwija się w lasach liściastych i iglastych, głównie pod świerkami i brzozami na glebach ubogich w wapń, przede wszystkim w górach (do 2000 m n.p.m.) i w północnej Europie.
Przypisy
Kategoria:Gołąbkowate Kategoria:Grzyby chronione Kategoria:Mykobiota Polski