Prześladowania chrześcijan – zwalczanie chrześcijaństwa i jego wyznawców, w tym ich fizyczna eksterminacja, która miała miejsce m.in. w pierwszych wiekach w Cesarstwie Rzymskim oraz obecnie w wielu krajach Trzeciego Świata.

Pierwsi chrześcijanie byli prześladowani zarówno przez Żydów, z których religii chrześcijaństwo się wywodzi, jak też przez Imperium rzymskie, na którego terenie rozwijała się ta nowa religia. Prześladowania te trwały głównie do IV wieku, kiedy to chrześcijaństwo zostało zalegalizowane przez cesarza Konstantyna Wielkiego, lecz także później męczennikami za wiarę bywali chrześcijańscy misjonarze oraz neofici.

W czasach współczesnych chrześcijanie są prześladowani przez islamistów, na przykład w Iraku oraz hinduistów, a także przez państwa ateistyczne, np. w Korei Północnej, czy przed laty w Albanii i ZSRR. Jak szacuje chrześcijańska organizacja fundacja Open Doors, obecnie ok. 100 mln chrześcijan jest ofiarami prześladowań, głównie w państwach islamskich, Korei Północnej oraz Indiach. Według raportu rzymskokatolickiej fundacji Pomoc Kościołowi w Potrzebie, co roku na świecie ginie ponad 170 tys. chrześcijan, którzy stanowią 3/4 ofiar prześladowań religijnych. Raport organizacji Pew Research Center wykazał, że w 2021 chrześcijanie byli prześladowywani aż w 160 krajach na świecie. mały|Dirce chrześcijańska, obraz Henryka Siemiradzkiego. Chrześcijanka umęczona podczas prześladowań za czasów Nerona

Motywy prześladowań (chrystianofobia)

Irracjonalny lęk i nienawiść wobec chrześcijan nazywany jest przez niektórych socjologów chrystianofobią; może ona mieć podłoże religijne bądź ideologiczne, gdyż krytycy często łączą religię chrześcijańską z kulturą zachodnią, uważaną za wrogą wobec kultur nieeuropejskich.

Starożytność Pierwsze wieki naszej ery mały|Caravaggio, Ukrzyżowanie św. Piotra (1601) Ponieważ chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu, żydzi w tamtym czasie zwalczali chrześcijan jako heretycką sektę, gdyż nie uważali Jezusa za Mesjasza. W roku 41 dołączył do nich Herod Agryppa I, prokurator Judei, zmuszając apostołów do ucieczki z Jerozolimy. Szacuje się, że z rąk Żydów zginęło wtedy 2 tys. pierwszych chrześcijan.

Prześladowania w Imperium Rzymskim mały|Pochodnie Nerona, Henryk Siemiradzki

Za Domicjana Pierwsze świadomie zamierzone przez władze rzymskie prześladowań miały miejsce pod rządami cesarza Domicjana (81–96), gdy chrześcijan skazywano za nieskładanie ofiar panteonowi rzymskich bogów, pomawiano o grupowe orgie seksualne, rytualne zabijanie dzieci, kult genitaliów Jezusa, uprawianie czarnej magii i czczenie osła.

II i III wiek

Pierwsze udokumentowane prześladowania w całym Imperium Rzymskim miały miejsce za Maksymina Traka, kiedy to więziono duchownych chrześcijańskich. Cesarz Decjusz w połowie III wieku wydał edykt zmuszający do publicznego oddawania czci rzymskim bogom pod nadzorem komisarzy. Odmowa była karana więzieniem, torturami bądź śmiercią. Chrześcijanie chcący uniknąć prześladowań uciekali do mniejszych miejscowości lub musieli wykupić certyfikat zwany libelli.

Niektórzy chrześcijanie z tego okresu sami się ujawniali w poszukiwaniu śmierci męczeńskiej, zaś rzymscy dowódcy starali się ich unikać. W 195 roku prokonsul Azji Arrius Antoninus wyszedł naprzeciw grupy domagającej się śmierci i polecił, żeby sami poszukali liny lub skoczyli z klifu. Postawa ta znajduje odzwierciedlenie w dziele Scorpiace Tertulliana oraz listach Ignacego Antiocheńskiego, jednak była także potępiana m.in. przez Polikarpa ze Smyrny czy Cypriana z Kartaginy.

Za Dioklecjana mały|Ostatnia modlitwa chrześcijańskich męczenników Jean-Léon Gérôme (1883) Ostatni akt prześladowań w tej epoce nastąpił za cesarza Dioklecjana (284–305 n.e.), który próbując uratować upadające imperium rzymskie poprzez kult władzy cesarskiej połączył motywy polityczne z filozoficznymi. Wykorzystał mianowicie niechęć do chrześcijan neoplatońskiej szkoły filozoficznej sprzymierzonej z pogańskimi kapłanami. Edyktem z 299 nakazano wszystkim żołnierzom i urzędnikom złożyć bóstwom ofiarę pod groźbą usunięcia ze stanowisk. Odmowa złożenia ofiary pociągać miała za sobą utratę przywilejów stanowych albo obrócenie w niewolnictwo; wszystkich chrześcijan uznano za niezdolnych do spełnienia aktów prawnych. Edykt z 303 nakazał zniszczenie świątyń chrześcijańskich, konfiskatę i spalenie ksiąg świętych; surowo zabraniał też gromadzenia się chrześcijan. Początkowo nie przewidywano karania śmiercią, ale od 304, kiedy nakazano wszystkim chrześcijanom złożenie ofiar pogańskich, wielu chrześcijan wystąpiło aktywnie przeciw władzy ponosząc męczeńską śmierć. Edykt Dioklecjana spotkał się z różnym przyjęciem wśród pozostałych tetrarchów. O ile Maksymian skrupulatnie wypełniał jego postanowienia, Konstancjusz I Chlorus ograniczył się tylko do zamknięcia kilku kościołów.

Rola edyktu mediolańskiego Prześladowania przerwał częściowo edykt tolerancyjny cesarza Galeriusza z 311, a w pełni tak zwany edykt mediolański z 313, wydany przez współcesarzy Konstantyna i Licyniusza. Konstantyn postanowił pójść dalej i uczynić chrześcijaństwo składnikiem ideologii państwowej: na sztandary wojska i monety wprowadził monogramy Chrystusa, biskupom przyznał uprawnienia urzędników państwowych, budował kościoły chrześcijańskie, a w 321 ogłosił niedzielę urzędowym dniem odpoczynku. Mariaż państwa z religią chrześcijańską przypieczętowała decyzja wyłączenia nieprawowiernych chrześcijan z edyktu tolerancyjnego. Odtąd protektorem wiary chrześcijańskiej był cesarz i władza państwowa. Licyniusz, pomimo decyzji o tolerancji wobec chrześcijan, wznowił prześladowania po przegranych wojnach.

Poza Imperium Rzymskim W zaratusztriańskiej Persji rządzonej przez Szapura II w 341 roku rozpoczęły się prześladowania, w których zginęło około 1150 chrześcijan. Także król Wizygotów Atanaryk pod koniec IV wieku rozpoczął prześladowania chrześcijan, wielu z nich zabijając.

Średniowiecze mały|23 kwietnia 997 bpa Wojciecha odpoczywającego po mszy zaskoczyło 7 strażników prowadzonych przez kapłana. Został zabity przez Prusa imieniem Sicco. Było to w okolicach pruskiego miasta Rybaki W średniowieczu rola Kościoła w Europie była bardzo silna, a kolejne państwa chrystianizowane. Pojedynczy męczennicy, np. św. Wojciech, św. Bruno z Kwerfurtu, ginęli w krajach niezchrystianizowanych.

Państwa islamskie Jako Ludowi Księgi chrześcijanom został przyznany status zimmi, dzięki czemu mieli większe swobody od wyznawców religii nieabrahamicznych. Zgodnie z szariatem musieli płacić podatek dżizja, co zachęcało do apostazji i przechodzenia na islam.

Nowożytność (1500–1815) Chiny W roku 1724 chrześcijaństwo w Chinach zostało zakazane przez cesarza Yongzhenga jako religia antypaństwowa w reakcji na to, że papież rzymskokatolicki zabronił wiernym oddawania czci zmarłym oraz Konfucjuszowi.

Japonia

mały|Śmierć japońskich chrześcijan, Pawła Miki i jego 25 towarzyszy, 5 lutego 1597 Rozwój chrześcijaństwa w Japonii, zapoczątkowany w 1549 roku, spotkał się po latach ze sprzeciwem siogunów i panów feudalnych (daimyō) z uwagi na tendencje kolonialne Hiszpanii i Portugalii oraz rywalizację o wpływy z protestanckimi Anglią i Holandią, a także spory między samymi misjonarzami o metody ewangelizacji.

W 1587 r. Hideyoshi Toyotomi nakazał zwalczanie chrześcijanKs. A. Kość SVD, Chrześcijaństwo a kultura japońska, [w:] Chrześcijaństwo w dialogu, Studia Nauk Teologicznych PAN, Wyd. Komitet Nauk Teologicznych PAN, Tom 5-2010, ISSN 1896-3226, s. 160 [dostęp 2015-07-11]..

W 1614 roku Ieyasu Tokugawa zakazał chrześcijaństwa, usuwając z kraju europejskich misjonarzy oraz mordując japońskich wyznawców, co przyniosło koniec jawnemu chrześcijaństwu w Japonii.

Francja mały|Masakry wrześniowe

Kościół rzymskokatolicki bardzo ucierpiał podczas Rewolucji francuskiej, gdy księża bywali linczowani przez tłum oraz zabijani na podstawie wyroków Trybunału Rewolucyjnego. Ginęli również wtedy arcybiskupi: Arles, Beauvais i Saintes. Ówcześni historycy podawali liczbę 223 zamordowanych księży, z których 191 zostało beatyfikowanych w 1926 roku: tak zwani męczennicy z Paryża. Do ataków na księży doszło również na francuskiej prowincji.

mały|lewo|Ruiny opactwa w Mont-Saint-Éloi, zrujnowanego w czasie akcji dechrystianizacyjnej Od początku roku 1793 doszło do zdecydowanego zaostrzenia antykościelnej postawy Konwentu Narodowego, jak również do wybuchu działań dechrystianizacyjnych na prowincji francuskiej. Księża katoliccy byli trwale uznawani za wrogów rewolucji. Wystąpienia antyreligijne stały się również powszechne na łamach prasy przychylnej rządowi lub sytuującej się na lewo od niego. Autorem pierwszej zmasowanej kampanii antyreligijnej był redaktor pisma Le père Duchesne Jacques-René Hébert. Szczególnie zaangażowani w dechrystianizację Francji byli komisarze (reprezentanci) Konwentu, wyjeżdżający na prowincję w celu wdrażania rewolucyjnej polityki. Wielu z nich zakazało odprawiania jakichkolwiek uroczystości religijnych na podległym im obszarze, organizując natomiast farsy i pochody antyreligijne oraz atakując duchownych (zarówno niezaprzysiężonych, jak i konstytucyjnych). Na masową skalę niszczono relikwie oraz wyposażenie świątyń. Szereg budynków sakralnych został wystawiony na licytację pod nazwą „dóbr narodowych” lub zniszczony. Wśród tych ostatnich budynków było opactwo w Cluny.

Konwent wywierał również naciski na hierarchów oraz kapłanów, by publicznie zrzekali się stanu duchownego oraz swoich funkcji. W przypadku ok. 20 tys. duchownych okazały się one skuteczne, jednak 40% abdykujących prosiło w późniejszych latach o ponowne przyjęcie do stanu duchownego. W niektórych miastach (Aix-en-Provence, Marsylia) niemal wszyscy kapłani zrezygnowali ze święceń. Arcybiskup Paryża Jean-Baptiste Gobel publicznie zrezygnował ze sprawowanego urzędu.

Czasy współczesne (1815–1989) Korea 1839–68 Kościół w Korei wywodzi swe istnienie od grupy, której członkowie w 1777 r. zebrali się by studiować traktaty religijne wydane w Chinach przez jezuitów. Rząd sprzeciwiał się rozpowszechnianiu chrześcijaństwa. W 1791 r. uwięziono i dokonano egzekucji dwóch wyznawców katolicyzmu z kręgów biurokracji, z powodu odmowy uczestnictwa w kulcie przodków i spaleniu tablic genealogicznych. Był to początek okresu prześladowań trwającego do końca XIX w. W 1801 r. nastąpiła kulminacja krwawych prześladowań katolicyzmu, określana jako Sinyu, podczas których zginęło wielu wybitnych wiernych, a także duchowny chiński – Zhou Wenmo. W 1815 r. miały miejsce prześladowania antychrześcijańskie zwane Urhae. W 1827 r. miały miejsce prześladowania antychrześcijańskie zwane Chǒnghae. W 1939 r. miały miejsce prześladowania antychrześcijańskie zwane Kihae.

W XIX wieku w Korei podczas prześladowań katolików w latach 1839–1868 śmierć męczeńską poniosło 3 biskupów katolickich, 10 kapłanów oraz ok. 8000 koreańskich chrześcijan, z których część została uznana za dwie grupy: 103 oraz 124 męczenników koreańskich w XX wieku.

Chiny Po okresie początkowej tolerancji i sukcesów misji jezuickich na skutek sporów odnośnie do obrządku i sprzeciwu neokonfucjańskiej elity chrześcijaństwo zostało w 1724 prawnie zakazane. Zakaz zniesiono pod naciskiem Francji w 1846 roku. Infiltracja Chin przez obce mocarstwa w XIX wieku przyczyniła się do postrzegania chrześcijaństwa jako symbolu imperializmu i narzędzia kolonizacji. Tarcia wzmacniał trwający od połowy wieku masowy ruch misyjny. W trakcie powstania bokserów (1899-1901) chrześcijanie stali się jednym z głównych celów ataku rebeliantów, niszczono kościoły, a śmierć męczeńską poniosło kilka tysięcy chińskich neofitów oraz kilkuset zagranicznych misjonarzy. Nasilenie antychrześcijańskich nastrojów miało miejsce także w latach późniejszych, szczególnie podczas ekspedycji północnej.

Meksyk

mały|Cristero Konstytucja meksykańska z 1917 r. miała głębokie postanowienia antykościelne, podobnie jak polityka rządu Meksyku: zabraniano publicznych nabożeństw,