Rynek w Tarnowie – rynek miejski znajdujący się w centrum Starego Miasta w Tarnowie. Wytyczony został w czasie lokacji miasta w 1330 roku, zgodnie z zasadami średniowiecznej urbanistyki. Obecną zabudowę Rynku stanowią kamienice mieszczańskie, powstałe w okresie od XVI do XIX wieku. Centralną część placu zajmuje renesansowy ratusz.
Lokalizacja Tarnowski Rynek, o powierzchni 66 arów, zlokalizowany jest w centrum Starego Miasta na lekko opadającym, w stronę południową, wzgórzu. Północno-zachodni narożnik Rynku sąsiaduje z Placem Katedralnym; z zachodu, od strony Placu Kazimierza Wielkiego, do Rynku prowadzą także Pasaż Tertila oraz ul. Krótka. Do południowo-zachodniego narożnika, od strony południowej, prowadzą Wielkie Schody. Od strony południowo-wschodniej od Rynku odchodzą ulice: Wekslarska i Zakątna, a od strony północno-wschodniej ulice: Żydowska i Piekarska.
Historia mały|240x240px|Dwa budynki władz miasta Tarnowa (ratusz po prawej z wieżą) zbudowane po 1494 r. Pomiędzy nimi więzienie. Rynek wytyczono podczas lokacji miasta w 1330 roku, na planie prostokąta o bokach ok. 89,4 m i 74,5 m. Został ulokowany na lekko opadającym terenie, co ułatwiało odprowadzanie wody deszczowej. Wokół rynku wytyczono działki siedliskowe, przy dłuższych bokach po dziewięć, przy krótszych bokach po pięć. Rynek był głównym miejscem, w którym toczyło się życie publiczne, jak i codzienne miasta. Rynek jako plac targowy zastawiony był kramami i jatkami, wokół placu powstała drewniana zabudowa. Na rynku odbywały się cotygodniowe targi, a od 1670 roku także trwające tydzień lub dłużej jarmarki, które organizowano kilka razy w roku. Początkowo nawierzchnia placu była nieutwardzona, w narożnikach południowo-zachodnim i północno-wschodnim znajdowały się studnie, od XV wieku zasilane były wodą z miejskiego wodociągu. mały|240x240px|Rynek i ratusz w Tarnowie w 1800 r. – Zygmunt Vogel W XV wieku na rynku zaczęto wznosić, w części lub całości murowane, parterowe domy. Pożary miasta w XV wieku zniszczyły zabudowę handlową placu i znaczną część zabudowy pierzei. Podczas odbudowy domów przesunięto linię zabudowy w głąb placu. Odbudowany rynek zyskał całkowicie nowe oblicze, na środku wzniesiono murowany ratusz, a nowe domy w XVI wieku przekształciły się w okazałe renesansowe piętrowe kamienice z podcieniami. Za czasów hetmana Jana Amora Tarnowskiego przebudowano ratusz, później do ratusza dobudowano budynek wagi miejskiej.
W 1663 roku pożar pogrążonego w kryzysie miasta zniszczył ratusz i zabudowę przyrynkową. Ratusz szybko odbudowano, ale odbudowa kamienic następowała powoli, a budynki przeważnie były skromniejsze od wcześniejszych. W XVIII wieku miasto popadło w głęboki kryzys, dodatkowo zabudowę niszczyły groźne pożary. W 1735 roku spłonęło całe miasto. Według przeprowadzonej w 1738 roku lustracji cztery przyrynkowe działki były niezabudowane, a siedem domów było opuszczonych przez właścicieli. Niedługo potem wybuchły kolejne dwa pożary, które zniszczyły znaczną część zabudowy rynku. mały|240x240px|Na tarnowskim rynku ~1905 Dopiero w II połowie XVIII wieku następuje powolna odbudowa przyrynkowych kamienic, kryzys gospodarczy spowodował jednak zmianę charakteru zabudowy. Dawne renesansowe kamienice podcieniowe w większości odbudowano jako skromniejsze domy czynszowe, w stylu późnobarokowym i klasycystycznym. W pierzei południowej całkowicie wyburzono podcienie, w krótszych pierzejach podcienie zamurowano. Podcienia zachowały się tylko w trzech kamienicach pierzei północnej. W wyniku scaleń i podziałów ulegały zmianie granice działek. Najbardziej reprezentacyjnym przyrynkowym budynkiem stała się rezydencja Sanguszków, dwupiętrowy klasycystyczny pałac miejski. Pożary w 1792, 1813 i 1814 roku znów zrujnowały zabudowę pierzei i ratusz. Podczas odbudowy część kamienic uzyskała nowy układ wnętrz i nowe elewacje, część podwyższono o drugie piętro. Przyspieszył proces przejmowania przyrynkowych domów przez Żydów, przed wybuchem I wojny światowej większość kamienic była już ich własnością. mały|240x240px|Podcienia kamienic w północnej pierzei ~1929 W ciągu XIX wieku i na początku XX wieku stan zabudowy ulegał poprawie, remontowane i przebudowywane kamienice uzyskiwały nowe elewacje w duchu modnego historyzmu. W latach 1889–1892 ponownie przeprowadzono gruntowny remont (połączony z przebudową) ratusza. W latach 1909–1910, po wybudowaniu nowego wodociągu, studnie na rynku zostały zamknięte. Prawdopodobnie od XVIII wieku część nawierzchni rynku była brukowana. W latach 1887–1888 cała nawierzchnia zyskała nowy bruk z kamieni rzecznych, a wzdłuż wszystkich pierzei ułożono chodnik. W okresie międzywojennym w zabudowie rynku nie zaszły poważniejsze zmiany. W latach 20. XX wieku rynek został skanalizowany. W 1931 roku, po przeniesieniu biur magistratu, budynek ratusza przekazano muzeum. W 1934 roku układ urbanistyczny śródmieścia Tarnowa wraz z Rynkiem został wpisany do rejestru zabytków.
W czasie okupacji niemieckiej z przyrynkowych kamienic wysiedlono wszystkich Żydów. W dniach 11–19 czerwca 1942 roku na rynku i okolicznych ulicach hitlerowcy zamordowali ok. 3000 Żydów z tarnowskiego getta. W 1942 roku wymieniono nawierzchnię placu, bruk z otoczaków zastąpiono trylinką. Po II wojnie światowej rynek zaczął tracić charakter placu handlowego. W latach 60. XX wieku zamierzano przeprowadzić szeroki program konserwatorski całej zabudowy rynku. Choć programu nie zrealizowano do końca, to jednak część kamienic i ratusz odzyskały dawny charakter, zrekonstruowano również dwie studnie. W latach 1996–1998 nawierzchnię rynku wyremontowano, wyłączoną z ruchu samochodowego część placu wyłożono granitowymi płytami, a sąsiedztwo ratusza brukiem z otoczaków.
Na przestrzeni wieków dzieje rynku były ściśle związane z historią miasta. W okresie świetności miasta rynek rozkwitał, w czasach upadku lub zastoju w rozwoju popadał w ruinę.
Współczesność Rynek pozostał reprezentacyjną przestrzenią miasta. Zabudowa jest częścią układu urbanistycznego śródmieścia wpisanego do rejestru zabytków. W centralnej części placu wznosi się zabytkowy ratusz. Kamienice wokół placu wybudowano w okresie od XVI do XIX wieku. Najcenniejsze kamienice z podcieniami, zbudowane w stylu renesansowym, zachowały się w północnej pierzei. W ratuszu i przyrynkowych kamienicach swoją siedzibę ma m.in. muzeum, centrum informacji turystycznej, centrum kultury, działa hotel, lokale gastronomiczne i handlowe. Na Rynku organizowane są imprezy kulturalne. Codziennie, o godzinie dwunastej, z wieży ratuszowej rozlega się dźwięk tarnowskiego hejnału, skomponowanego przez Stanisława Rzepeckiego.
Zabudowa mały|240x240px|Ratusz w nocy
Ratusz Pierwszy gotycki ratusz wzniesiono, w centrum tarnowskiego Rynku, w drugiej połowie XIV wieku. Obecny ratusz, który jest przykładem architektury manierystycznej wyrastającej z renesansu, powstawał w wyniku stopniowej przebudowy od XV do XVI wieku. Jest to prostokątna piętrowa budowla z wieżą z nadwieszonym na kroksztynach gankiem. Wieżę nakryto ostrym dachem, nad nim umieszczono blaszany herb rodu Sanguszków – Pogoń Litewska. Fasadę budynku wieńczy attyka, jej grzebień zdobią kamienne maszkarony i sterczyny. W ratuszu znajduje się oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie.
Kamienice Pierzeja zachodnia mały|240x240px|Kamienice po zachodniej stronie Rynku Zwarta zabudowa pomiędzy Placem Katedralnym na północy a ulicą Krótką na południu. Pierzeję tworzy ciąg frontowych elewacji czterech kamienic z XV-XVI wieku, później przebudowanych. Numeracja domów od 2 do 5 w kierunku południowym. Kamienica pod św. Florianem (Rynek 2 / Pl. Katedralny 8) – dwupiętrowa kamienica w północno-zachodnim narożniku Rynku, z figurą św. Floriana na elewacji frontowej. W części parteru zachowało się sklepienie z dekoracją malarską z XVI wieku. Piętrową kamienicę z podcieniem zbudowano na piwnicach starszego budynku w XVI wieku. W XVIII wieku kamienicę częściowo przebudowano, podcień włączono do parteru. Przed 1837 rokiem zlikwidowano barokowy portal, a elewację frontową ozdobiono figurą św. Floriana. W 1929 roku, po nadbudowie drugiego piętra, kamienica zyskała obecną formę. Kamienica Rosowska (Rynek 3) – dwupiętrowa kamienica z arkadowym podcieniem. Murowaną kamienicę z podpiwniczonym podcieniem na miejscu wcześniejszego drewnianego domu wzniesiono w XVI wieku. W późniejszych wiekach kamienicę kilka razy przebudowywano, m.in. zlikwidowano podcień, nadbudowano a później wyburzono drugie piętro. W latach 1968–1970 kamienica zyskała obecną formę, podczas gruntowego remontu otwarto podcienie i odbudowano drugie piętro. Od 2013 roku kamienica jest siedzibą Muzeum Ziemi Tarnowskiej. W 2007 roku została wpisana do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Kamienica Nikielsonowska (Rynek 4) – mały|240x240px|Kamienica Rynek 4 dwupiętrowa podpiwniczona kamienica z neorenesansowa elewacją. Oficyny z tyłu budynku tworzą pasaż handlowy (pasaż Tertila) z wylotem na Plac Kazimierza Wielkiego. Najstarszą, datowaną na XV wiek, częścią kamienicy są piwnice. W II połowie XVI wieku wybudowano murowaną kamienicę z podcieniem. Kamienica, która była własnością rodziny Nikielsonów, tarnowskich Szkotów, po pożarach w 1735 i 1743 roku uległa zawaleniu. W 1747 roku posesja stała się własnością książąt Sanguszków. W 2. połowie XVIII wieku kamienicę odbudowano jako dwupiętrowy szerokofrontowy dom w stylu klasycystycznym. Później budynek przejął rząd austriacki, w latach 1796–1826 mieściła się tu siedziba sądu szlacheckiego (Forum Romanum). W 1826 roku kamienica przeszła na własność biskupów tarnowskich, została przebudowana i do 1912 pełniła funkcję pałacu biskupiego. Straciła tę okołokościelną funkcję po wymianie na nieruchomość przy ul. Mościckiego. Późniejszy właściciel, burmistrz Tadeusz Tertil, przebudował budynek na kamienicę czynszową z parterem wykorzystywanym na działalność handlową. W 1913 roku Tadeusz Tertil połączył oficyny kamienicy z nowym budynkiem przy Placu Kazimierza Wielkiego tworząc pasaż handlowy. W 2004 roku kamienicę wpisano do rejestru zabytków województwa małopolskiego. 30 października 2018 roku przy wejściu do pasażu odsłonięty został Pomnik Tadeusza Tertila. Autorem pomnika jest Arkadiusz Latos. Od 2022 roku kamienica jest siedzibą Pasażu Odkryć, tarnowskiego centrum nauki i techniki. mały|240x240px|Kamienica RatajewiczowskaKamienica Ratajewiczowska (Rynek 5) – jednopiętrowa kamienica, wzniesiona w południowo-zachodnim narożniku Rynku, boczną elewacją zwrócona do ulicy Krótkiej. W kamienicy, uważanej za najstarszą w Tarnowie, zachowały się m.in. sklepienia piwnic z przełomu XIV i XV wieku i gotycki kamienny portal przy wejściu do piwnic. Elewacja frontowa posiada neorenesansowe elementy dekoracji architektonicznej. Podpiwniczony dom, cofnięty o jeden trakt w stosunku do obecnej linii zabudowy, wymurowano przypuszczalnie ok. 1400 roku. Na przełomie XV i XVI wieku dobudowano z przodu podcień o ostrołukowych arkadach. W XVII wieku kamienicę rozbudowano. W 1663 i 1735 roku kamienicę niszczył pożar. Podczas odbudowy zamurowano podcień a elewację zwieńczono barokowo-klasycystyczny szczytem. W 1915 roku kamienicę uszkodził ostrzał artyleryjski, podczas remontu konstrukcja dachu została zmieniona. Ostatni remont konserwatorski kamienicy miał miejsce w latach 1980–1992. Budynek zaadaptowano wtedy na siedzibę Tarnowskiego Centrum Kultury.
Pierzeja południowa mały|240x240px|Kamienice po południowej stronie Rynku Zwarta zabudowa pomiędzy Wielkimi Schodami z zachodu a ulicą Zakątną na wschodzie. Pierzeję tworzy ciąg elewacji frontowych siedmiu kamienic. Numeracja domów od 6 do 12 w kierunku wschodnim.