thumb|Herb Książąt Lubomirskich thumb|Herb Miasta Przeworska thumb|Pałac w Przeworsku – siedziba ordynatów thumb|Henryk Lubomirski – pierwszy ordynat przeworski
Ordynacja Przeworska Lubomirskich – ordynacja rodowa, założona przez księcia Henryka Lubomirskiego w 1825, a zatwierdzona przez rząd austriacki w 1869.
Historia Założenie ordynacji Po śmierci ks. Izabeli Lubomirskiej w 1816 jej pałac w Wiedniu wraz z biblioteką i kolekcją dzieł sztuki oraz część zbiorów artystycznych z Łańcuta odziedziczył Henryk Lubomirski. W 1818 dobra te przeniósł do Przeworska, który wybrał na swoją siedzibę. 23 sierpnia 1825 utworzył z dóbr przeworskich ordynację. 4 sierpnia 1850 Henryk Lubomirski przedłożył władzom austriackim projekt Ustanowy Ordynackiej. Ostateczna wersja Ustanowy Ordynacji została spisana przez jego syna Jerzego Henryka Lubomorskiego 10 lipca 1866 i zatwierdzona przez rząd Austro-Węgier w 1869.
Pałac przeworski centrum życia kulturalnego Z pałacu przeworskiego uczynił centrum życia kulturalnego i towarzyskiego oraz ośrodek muzealny (gromadził numizmaty, medale, broń, obrazy, druki i inne pamiątki historyczne). Pałac został przebudowany i zyskał nowy wystrój za czasów jego syna Jerzego Lubomirskiego. W obrębie zespołu pałacowo-parkowe funkcjonowały następujące obiekty: oficyna gościnna i kuchenna, mieszkanie rządcy, stajnie z powozownią i domem koniuszego, dwie oranżerie i dom ogrodnika. Podstawę gospodarczą ordynacji stanowiło 15 folwarków i liczne manufaktury.
Działalność ks. Andrzeja Lubomirskiego Książę Andrzej Lubomirski objął ordynację w 1872. Za jego czasów Ordynację Przeworską uznano za najlepiej zagospodarowany majątek w Galicji. W 1895 wybudował w Przeworsku największą w Galicji cukrownię. Książę założył gorzelnie, fabrykę likierów i wódek (wytwarzano w niej m.in. alasz, rum krajowy, wiśniówkę, dereniówkę, żytniówkę, orzechówkę), mleczarnię, fabrykę serów, warsztaty mechaniczne, cegielnię, młyny parowe, tartaki i stolarnie.
W 1928 Administracja Zakładów Przemysłowych Andrzeja ks. Lubomirskiego w Przeworsku zarządzała następującymi jednostkami: Rafineria Spirytusu Fabryka Wódek, Likierów i Rumu Fabryka Serów Deserowych Cegielnia Parowa Fabryka Pustaków i Płyt Betonowych Olejarnia Parowa Młyny Walcowe i Motorowe Warsztaty Mechaniczne Stolarnia Motorowa. Ordynacja przestała istnieć wraz z przejęciem władzy przez komunistów w 1944 i wejściem w życie dekretu o reformie rolnej.
Obszar Ordynacja obejmowała następujące dobra:
Ordynaci Każdy ordynat przeworski musiał spełniać następujące warunki: być wyznania rzymskokatolickiego, znać język polski, nosić strój polski przynajmniej w czasie uroczystości, jeżeli nie pochodził z rodu Lubomirskich miał przyłączyć do nazwiska człon Lubomirski, sprawować mecenat nad Zakładem Narodowym im. Ossolińskich, mieć stałe zamieszkanie w części kraju, w której znajduje się miasto Przeworsk lub Zakład Narodowy im. Ossolińskich, mianować w chwili obejmowania ordynacji administratora wraz z zastępcą.
Lista ordynatów Henryk Lubomirski (1777-1850) Jerzy Henryk Lubomirski (1817-1872) Andrzej Lubomirski (1862-1953)
Przypisy
Literatura
Małgorzata Wołoszyn, Historia Ordynacji Przeworskiej Książąt Lubomirskich, Katalog wystawy, Rzeszów 2017, - wersja elektroniczna
Kategoria:Ordynacje rodowe Kategoria:Historia Przeworska Kategoria:Galicyjska wielka własność ziemska