Mundur ludowego Wojska Polskiego – ubiór żołnierza sił zbrojnych sformowanych w latach 1943–1944 w ZSRR oraz wywodzącego się z nich Wojska Polskiego w Polsce Ludowej w latach 1944–1952 i Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1952–1989.
Mundur okresu wojny thumb|250px|right| Żołnierze 1 Dywizji Piechoty W 1943 roku wśród organizatorów 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki nie było zgodności poglądów co do odrębności mundurowej tworzącego się od podstaw Wojska Polskiego. Część z nich chciała przyjąć wzorce sowieckie (w PSZ na Zachodzie jako zasadę przyjęto, że mundury będą kroju i barwy państw sojuszniczych z polskimi odznakami stopni wojskowych i polskim godłem wojskowym, część nawiązać ściśle do tradycji Wojska Polskiego II RP).
Władze sowieckie widziały jednak potrzebę zamanifestowania istnienia i udziału w walce odrębnych polskich oddziałów, w polskich mundurach i z narodowymi sztandarami. Wiosną 1943 roku wszystkim żołnierzom formującej się dywizji wydano jednak polowe, sowieckie umundurowanie. Szeregowcy nosili furażerki, drelichowe bluzy nakładane przez głowę, drelichowe spodnie do owijaczy noszone z szaroniebieskimi owijaczami. Mundury oficerskie składały się z furażerki, szewiotowej bluzy, gabardynowych spodni i długich czarnych butów skórzanych. Pasy główne wzoru sowieckiego: jednobolcowe, parciane z gumową wstawką wzmacniająca – dla szeregowych, jednobolcowe skórzane – dla podoficerów i dwubolcowe, skórzane ze sprzączką mosiężną lub z jasnego metalu – dla oficerów.
Na sowieckich mundurach wolno było nosić polskie oznaki. Do furażerek doczepiano różnego kształtu orły wycinane z blachy z puszek po konserwach, na bluzy Armii Czerwonej doszywano naramienniki, a tasiemki od bielizny posłużyły jako oznaki stopni podoficerskich. W owym czasie oficerowie różnili się od szeregowych butami z długą cholewą i skórzanymi pasami z paskiem przez ramię.
W tym samym czasie powstawały w Zarządzie Głównym Związku Patriotów Polskich w Moskwie pierwsze szkice i projekty poszczególnych części ubioru. Nowy mundur miał być wierną kopią munduru polowego żołnierzy września 1939.
Pierwsze polskie mundury otrzymali oficerowie w końcu maja, natomiast szeregowi w końcu czerwca i na początku lipca 1943 roku. Nakryciem głowy była czapka polowa wzorowana na rogatywce wz. 37. Starano się ją upodobnić do przedwojennych czapek garnizonowych przez usztywnienie jej wierzchu zgiętym w kwadrat drutem. Noszono je przede wszystkim przy okazji różnych uroczystości. W polu zakładano sowieckie furażerki i hełmy.
Kurtka ogólnowojskowa była w zasadzie kopią kurtki z 1936 roku. Różnice polegały na zastąpieniu drelichowych naramienników sukiennymi i zmianie zapięcia na sześć lakierowanych zieloną farbą guzików z orłem innego typu. Spodnie zbliżone były krojem do noszonych przed rokiem 1939 spodni do butów i owijaczy. Oficerowie i podoficerowie piechoty, nosili spodnie wpuszczone w buty z cholewami. Szeregowi piechoty używali owijaczy. Buty z cholewami nosili także artylerzyści, kawalerzyści, czołgiści, łącznościowcy i saperzy. Kobiety, oprócz spodni ogólnowojskowych otrzymały tzw. pumpy spinane pod kolanem i granatowe lub zielone spódnice. Płaszcze sukienne były szyte ściśle według przedwojennego wzoru.
Obuwie i pozostałe elementy umundurowaniakominiarki, rękawice, berety kobiet, czapki zimowe, hełmofony czołgistów, kożuszki artyleryjskie, peleryny, plecaki, pasy, torby, ładownice w oddziałach tworzonych w ZSRR pochodziły z magazynów sowieckich. right|200px|Orzeł tzw. wzór 43 (piastowski), noszony m.in. na czapkach przez żołnierzy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki Nowym elementem oznak wojska było godło, orzeł bez tradycyjnej tarczy, nawiązujący do tradycji piastowskich. Za wzór przyjęto wizerunek orła z sarkofagu Władysława Hermana w Katedrze Płockiej. Był to stylizowany neogotycki orzeł zaprojektowany około 1825 roku przez architekta, malarza i rysownika Zygmunta Vogla. Reprodukcję tego orła znalazła instruktorka ZPP, pisarka Janina Broniewska w zbiorach zamieszkałego w Moskwie historyka sztuki prof. Pawła Ettingera. Orzeł ten miał on symbolizować walkę o Polskę wolną, demokratyczną, wracającą na dawne ziemie piastowskie zagrabione przed wiekami. Nowe orły, o wyrazistej sylwetce i układzie piór, wykonane z dość grubej blachy mosiężnej lub miedzianej, noszono na czapkach polowych, zimowych i na furażerkach. Malowano też je olejną białą farbą na hełmach i na sprzęcie. Od połowy 1944 roku, kiedy powołano do życia odrodzone Wojsko Polskie, na wojskowych czapkach pojawiły się masowo tradycyjne orły wojskowe z tarczą, ale z odłamaną lub odpiłowaną koroną.
200px|right 24 października 1943 roku na kołnierzach kurtki i płaszcza wprowadzono oznaki rodzajów broni i służb. Stanowiły je kolorowe trójkątne proporczyki. W układzie barw zachowano barwy łapek i wypustek noszonych na kołnierzu do 1939 roku, a w kawalerii przyjęto początkowo proporczyk czerwono-jasnoniebieski. W styczniu 1945 zmieniony został nieco kształt proporczyków, poprawiono też układ barwu góry kolor dawnej wypustki, u dołu kolor łapki, a także wprowadzono te same barwy w formie poziomych pasków szerokości pół centymetra na kołnierzach płaszczy.
W 1944 roku w wojsku pojawiło się coraz więcej elementów dawnego umundurowania przedwojennego. Wyżsi oficerowie zaczęli nosić usztywnioną rogatywka z barwnym otokiem. Czapki generalskie różniły się od tych sprzed 1939 roku granatowym otokiem, na którym odmiennie naszywano srebrną taśmę lub haftowano wężyk generalski. W użyciu były też dawne skórzane pasy oficerskie i żołnierskie, buty oficerskie z usztywnioną cholewą i kolorowe łapki z haftowanym wężykiem na kołnierzach kurtek. Użytkowanie tych elementów ubioru wojskowego oraz godła z tarczą było samorzutne, bez normowania zarządzeniami i rozkazami i powszechnie tolerowane o ile wygląd żołnierza nie wykraczał swoją indywidualnością poza ramy przepisów sprzed roku 1939. Generałowie i wyżsi oficerowie otrzymali kurtki z kołnierzem wykładanym, koszulą i krawatem khaki.
Żołnierze tworzonej w Lublinie marynarki wojennej otrzymali mundury przerobione ze zdobycznych marynarskich mundurów niemieckich.
Szaro stalowy mundur lotnictwa nawiązywał do munduru wprowadzonego w Polsce w 1936 roku. Nakryciem głowy była okrągła czapka orłem wzoru kościuszkowskiego. Noszono też orły niklowane, a także przedwojenne, z husarskimi skrzydłami. Na rękawach kurtek oficerskich naszywano galony z białej taśmy, odpowiadające dystynkcjom sowieckimpodporucznik – dwa galony, porucznik – trzy, kapitan – cztery. Do kurtki noszone były koszule z krawatem – często khaki. Podoficerowie i szeregowcy mieli z reguły umundurowanie khaki, wzoru ogólnowojskowego. Ubiór roboczy na lotnisku składał się zwykle z granatowego, szarego lub zielonego kombinezonu roboczego, nakładanego na mundur, i z szarej furażerki z orłem. Ubiór do lotów typu sowieckiego składał się z lotniczego hełmu, kombinezonu khaki i butów skórzano-filcowych lub skórzanych na futrze.
Na mundurach stosowano oznaki stopni wojskowych według przepisów obowiązujących w 1939 roku. Zmieniono tylko dystynkcje chorążych – gwiazdkę nakładano na płaski galon biegnący wzdłuż przez środek naramiennika. Początkowo stosowano gwiazdki sowieckie przewidziane dla oficerów młodszych. Zakazywano używania dużych gwiazdek wzoru dla oficerów starszych.
Mundur po 1949 Umundurowanie żołnierzy do 1949 roku nie odbiegało zasadniczo od umundurowania z końcowego okresu wojny. Obowiązywały przepisy ubiorcze sprzed 1939 roku. Rozkaz Naczelnego Dowództwa WP z 14 sierpnia 1945 roku ustalał jedynie zasadnicze zestawy mundurowe. W sierpniu 1945 roku uchwała Rady Ministrów nakazywała zaopatrzenie wszystkich oficerów w mundury sukienne i szewiotowe oraz sztywne czapki garnizonowe. Generałowie, oprócz zestawów mundurowych przewidzianych dla oficerów, nosili kurtki z kołnierzem wykładanym z koszulą i krawatem oraz długie spodnie z granatowymi lampasami i czarne trzewiki lub sztyblety. Wprowadzony dla oficerów ubiór wyjściowy obejmował czapkę garnizonową z otokiem barwy broni, kurtkę z kołnierzem zapiętym pod szyję, na który naszywano patki z haftowanymi srebrnym bajorkiem wężykami na suknie barwy broni, spodnie długie i trzewiki chromowe czarne. Podoficerowie i szeregowcy wojsk lądowych otrzymali patki barwne ze srebrnym wężykiem na kołnierzu. thumb|250px|right| Żołnierze WP w latach 50. XX w.
1949 W 1949 roku dokonano pierwszej po wojnie, zasadniczej reformy umundurowaniaDziennik rozkazów MON nr 4 z 1949 roku poz.30.. Zostały wprowadzone „Przepisy Ubiorcze Żołnierzy Wojska Polskiego”, które miały obowiązywać od 1 stycznia 1951 roku. Przepisy ustanowiły umundurowanie typu ogólnowojskowego: w wojskach lądowych koloru khaki, czapki okrągłe z otokiem i wypustką koloru ciemnokarminowego, guziki, czapki i godła z metalu niklowanego. Krój munduru nie odbiegał od kroju starego wzoru, z tym, że na kołnierz kurtek oficerskich i podoficerskich wprowadzono patki koloru ciemnokarminowego z wężykiem haftowanym matowosrebrnym bajorkiem i wypustką barwy wojsk lub służby. Na kołnierzu płaszcza – patki w formie pasków poziomych: pasek dolny koloru otoku, górny koloru wojsk lub służby. Na okres wiosenno-jesienny oficerowie otrzymali gabardynowe płaszcze letnie koloru piaskowo-popielatego. Dla szeregowców i oficerów wojsk lądowych ustalono trzy rodzaje ubiorów – polowy, ćwiczebny i wyjściowy. Dla żołnierzy służby zasadniczej, jednostek saperskich, łączności oraz jezdnym pozostawiono buty z cholewami. W wojskach pancernych pozostawiono umundurowanie koloru stalowego, czapki okrągłe z otokiem czarnym, guziki, oznaki i godło z metalu niklowanego i oksydowanego. Dla kadry przewidziano kurtki z kołnierzem wykładanym oraz koszule stalowo-niebieskie i czarne krawaty. Dotychczasowe płaszcze zastąpiono półpłaszczami dla wszystkich żołnierzy. Rodzaje ubiorów – jak w wojskach lądowych. W wojskach lotniczych pozostawiono umundurowanie koloru stalowego, wprowadzono natomiast czapkę garnizonową okrągłą – kroju marynarskiego z otokiem czarnym i na czapce godło typu marynarskiegoPrzepis ten obowiązywał do 1950 roku., kurtki oficerskie z kołnierzem wykładanym bez naramienników, oraz koszule barwy stalowej z czarnym krawatem. Guziki, oznaki i godło barwy złotej. Zmienił się wygląd płaszczy oficerskich, które miały kołnierze wykładane oraz czarne naramienniki nakładane z dystynkcjami typu marynarskiego. Płaszcze służby zasadniczej były jednorzędowe, również z czarnymi naramiennikami. Dla lotników wprowadzono trzy rodzaje ubiorów – do lotu, ćwiczebny i wyjściowy. Marynarka wojenna pozostawała przy tradycyjnym kroju oraz barwach granatowej i białej. Oznaki, godło i guziki barwy złotej. Marynarka otrzymała dwa rodzaje ubiorów – ćwiczebny i wyjściowy.
1952 W 1952 roku wprowadzono nowe przepisy ubiorcze polegające przede wszystkim na ujednoliceniu mundurów wszystkich rodzajów sił zbrojnych, wojsk i służb z wyjątkiem marynarki wojennej. Wojska lądowe, wojska lotnicze, wojska obrony przeciwlotniczej i piechota morska otrzymały ubiory koloru khaki: polowy, służbowy, wyjściowy. Ubiór galowy wprowadzony z dniem 12 grudnia 1953 roku przysługiwał podoficerom nadterminowym i oficerom zawodowym.
Wojska lądowez wyjątkiem jednostek pancernych i zmechanizowanych, wojska obrony przeciwlotniczej i piechota morska oraz uczniowie szkół wojskowych otrzymali otoki, wypustki, patki, naramienniki i lampasy koloru ciemnokarminowego, generałowie – jasnokarminowegoW szkołach wojskowych noszono ciemnokarminowe naramienniki.. W 1 Dywizji Piechoty pozostawiono żółty otoki patki koloru żółtego, a wypustki i lampasy ciemnokarminowego.
W jednostkach pancernych i zmechanizowanych wprowadzono otoki i patki koloru czarnego, a wypustki i lampasy ciemno-karminowego. Uczniowie oficerskiej szkoły wojsk pancernych nosili naramienniki czarne.