240px|thumb|Niezamieszkana wyspa Hornøya, stanowiąca najdalej wysunięty na wschód punkt Norwegii 240px|thumb|Vardø w lipcu 2001 roku
Vardø (fiń. Vuoreija lub Vuorea, płn-lap. Várggát) – norweskie miasto i gmina w okręgu Finnmark, położona na wschodnim krańcu półwyspu Varanger nad Morzem Barentsa. Vardø jest 183. norweską gminą pod względem powierzchni. Centrum administracyjnym gminy jest położone na wyspie Vardøya miasto Vardø – najdalej wysunięte na wschód miasto w Norwegii.
Historia Najstarsze ślady osadnictwa na obszarze Vardø datowane są na 7000–6000 lat p.n.e. Na początku XIV w. zbudowano pierwszy kościół, a król Norwegii Haakon V Magnusson rozpoczął na wyspie Vardøya około 1307 roku budowę pierwszego, niezachowanego zamku Vardøhus (współczesną zachowaną twierdze wzniesiono w latach 1734–1738). Osada, dzięki swojemu strategicznemu położeniu, odgrywała znaczną rolę jako najbardziej wysunięty na wschód punkt Królestwa Norwegii (1523–1814 Królestwo Danii i Norwegii). Podstawą gospodarki było rybołówstwo i handel.
W XVII wieku w Vardø skazano za czary i spalono na stosie ponad 90 osób. W XVIII–XIX w. dużą rolę odgrywał handel z rosyjskimi Pomorcami. W 1789 roku Vardø otrzymało prawa miejskie. Pod koniec XIX w. miasto liczyło prawie 2600 mieszkańców. Liczba ta wzrosła do 3450 w 1930 roku. Podczas II wojny światowej 7 lipca 1940 miasto trafiło pod okupację niemiecką. Po ataku Niemiec na ZSRR Vardø stało się strefą przyfrontową i działały tam radzieckie grupy specjalne, przy wsparciu części ludności. Miasto uległo dużym zniszczeniom pod koniec wojny w 1944 roku, gdy Niemcy w celach obronnych wysiedlili ludność i zniszczyli infrastrukturę. W październiku 1944 zostało zajęte przez wojska radzieckie, które do września 1945 utrzymywały tam administrację wojskową.
Gmina Vardø została ustanowiona 1 stycznia 1838. Ówczesne prawodawstwo wymagało wprawdzie, aby miasto było administracyjnie wydzielone od towarzyszącej mu gminy wiejskiej, jednak z uwagi na małą liczbę ludności w kilku przypadkach, m.in. Vardø, uczyniono wyjątek. Gmina wiejska, Vardø herred, została wydzielona w 1868 (istniała do 1964, kiedy została włączona do Vardø; wcześniej, w 1957, przemianowana na Båtsfjord).
Z 1 stycznia 2020, w związku z reformą administracyjną z 2017 r., okręg Finnmark, którego stolicą było Vardø, został zlikwidowany. W jego miejsce powstał okręg Troms og Finnmark. Vardø zostało siedzibą zarządcy tego okręgu (oficjalną stolicą jest Tromsø).
Po II wojnie światowej, gdy Norwegia wstąpiła do NATO, z Vardø prowadzono obserwację radzieckiej aktywności militarnej, korzystając z bliskości bazy morskiej Floty Północnej w Murmańsku, i umieszczono tam między innymi radar dozoru powietrznego i stacje nasłuchowe. Pomimo zakończenia zimnej wojny, rozbudowywano tam dalej instalacje militarne i w 1998 roku zainstalowano w Vardø amerykański radar dalekiego zasięgu AN/FPS 129 Have Stare, umożliwiający wczesne wykrywanie odpaleń rakiet z rosyjskich okrętów podwodnych na Morzu Barentsa, a w 2018 roku podjęto prace nad instalacją tam kolejnego zaawansowanego radaru. Obecność instalacji militarnych w Vardø jest negatywnie odbierana przez Rosję i mogą być one celem w razie ewentualnego konfliktu.
Nazwa W XIV w. nazwę osady zapisywano jako Vargøy – pierwszy element pochodził od vargr – wilk, drugi, øy, oznaczał wyspę. Z czasem pierwszy człon został zamieniony na varða, oznaczający kopiec.
Demografia Gminę zamieszkuje 2119 osób (1 października 2010)1 Folkemengde 1. oktober 2010 og endringene i 3. kvartal 2010. Finnmark Finnmárku , gęstość zaludnienia wynosi 3,52 os./km². Pod względem zaludnienia Vardø zajmuje 314. miejsce wśród norweskich gmin.
ludnośćstan na 1 stycznia 2005 kobiety mężczyźni razemosób 1188 1178 2366% 50,21% 49,79% 100%
wykształceniestan na 1 października 2004 podst. średnie wyższe niezn.osób 538 1066 254 70 % 27,9% 55,29% 13,17% 3,63%
Edukacja Według danych z 1 października 2004: liczba szkół podstawowych (): 3 liczba uczniów szkół podst.: 276
Władze gminy Według danych na rok 2011 administratorem gminy () jest Hans Erik Wilhelmsen, natomiast burmistrzem (, d. ) jest Rolf Einar Mortensen.
Współpraca Kemijärvi, Finlandia Archangielsk, Rosja
Zobacz też gminy Norwegii podział administracyjny Norwegii
Przypisy
Bibliografia dane liczbowe: Statistisk sentralbyrå dane adresowe i dotyczące władz: Kommunenøkkelen
Kategoria:Gminy w okręgu Finnmark Kategoria:Miasta w regionie Finnmark