Cormac I Cas („Szybki” lub „Zwinny”) – legendarny król Munsteru z dynastii Eóganacht w latach 262-274, syn Aililla I Oluma, króla Munsteru i jego żony Sadb, córki Conna Stu Bitew, zwierzchniego króla Irlandii, przodek Dál gCais oraz rodu O’Briain z Thomond (ang. O’Brien, Bernard, Brien, Bryan i Bryant).
Cormac w bitwie pod Mag Muccruma, w 250 r., stracił swych siedmiu braci. Ailill I Olum, będąc starym człowiekiem postanowił przekazać rządy nad Munsterem Cormacowi i jego potomkom. Gdy dowiedział się, że jego najstarszy poległy syn, Eogan Mor, pozostawił pogrobowca Fiachę Muillethana, postanowił, że Cormac Cas powinien być królem tylko dożywotnio, a jego następcą ma zostać wnuk Fiacha Muillethan; zaś po nim ma nastąpić syn Cormaca, i tak przez następne pokolenia na przemian. Zarządzenie było przestrzegane między nimi przez wiele pokoleń, dzieląc królestwo na południowy i północny Munster, czyli Desmond i Thomond. Właściwie doszło do podziału królestwa po śmierci Cormaca na południowy i północny Munster.
Cormac był jednym z najbardziej znakomitych zwycięzców swego czasu i "znakomitym co do siły ciała, zręczności i odwagi". Pokonał Lagenian (mieszkańcy Leinsteru) w bitwach: pod lorras Damhsa, Carmen (lub Wexford), Liamhan (lub Dunlaven), Tarą, Teltown i Samhna Hill; zwyciężył mieszkańców Connachtu w sławnej bitwie pod Cruachan na terenie hrabstwa Roscommon. Kroniki Czterech Mistrzów zanotowały, że Cormac Ulfada, arcykról Irlandii i brat cioteczny Cormaca Casa, w piętnastym roku panowania, tj. 269 r., prowadził wojnę z Munsterem. Walczył tam w dziewięciu bitwach: pod Berre, nad jeziorem Loch Lein, pod Luimneach (obecnie Limerick), pod Grian, pod Classach, pod Muiresc, pod Fearta, w której zginął brat Cormaca Casa, Eochaid Taebfada; pod Samhain, w której zginął Cian, młodszy rodzony brat Cormaca Casa; zaś ostatnią bitwę rozegrał pod Ard-cam („Krzywe Wzgórze”).
Cormac Cas zmarł w Dun-tri-Liag (Fort Płyt Kamiennych), obecnym Duntrileague w hrabstwie Limerick, od ran otrzymanych w bitwie pod Samhna Hill. Zraniony został włócznią Eochaida Czerwonych Brwi, króla Leinsteru. Z żoną Samair (Samer), córką Fionna mac Cumhaill, słynnego wodza fianna, miał trzech synów: Tine’a, Connlę oraz Mogcorba, przyszłego króla północnego Munsteru, czyli Thomondu.
Bibliografia Annala Rioghachta Éireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, Vol. I, ed. with translation J. O’Donovan, Second Edition, Dublin 1856, s. 108-115. O’Hart J., Irish Pedigress. The Origin and Stem of The Irish Nation, vol. I, Fifth Edition, Dublin 1892, s. 68 i 154. Stokes W. (ed. & tr.), Cóir Anmann (Fitness of Names), [w:] „Irische Texte mit Übersetzungen und Wörterbuch“, hrsg. Wh. Stokes und E. Windisch, Dritte Serie, 2. Heft, Leipzig 1897, s. 306-307.
Kategoria:Władcy Munsteru