thumb|200pxthumb|100px Pamięć Świata (ang. Memory of the World International Register) – międzynarodowy projekt sygnowany przez UNESCO, zapoczątkowany w 1992 roku, którego celem jest podejmowanie działań służących zachowaniu, ratowaniu i udostępnianiu dokumentów: rękopisów, druków, inskrypcji, dokumentów audiowizualnych (nagrań i filmów), itp. o światowym znaczeniu historycznym lub cywilizacyjnym.
Historia Początek programu sięga 1992 roku. Pierwsze spotkanie Międzynarodowego Komitetu Doradczego Program odbyło się w 1993 roku w Pułtusku.
W ramach programu prowadzona jest międzynarodowa lista dziedzictwa dokumentacyjnego objętego ochroną. Obejmuje ona: dokumenty i zespoły archiwalne, rękopisy przechowywane w bibliotekach i muzeach, druki o szczególnej wartości dokumentacyjnej, inskrypcje oraz, dokumenty audiowizualne. Kryteria wpisów: wpływ na historię, znaczenie dla okresu historycznego, miejsce, dokonania wybitnej osoby, wyjątkowo ważny temat, forma i styl dzieła, wartości społeczne i humanistyczne oraz kompletność zachowania materialnego dzieła i jego unikatowość.
Pierwsze obiekty zostały wpisane na Listę w 1997. Lista uzupełniana jest co 2 lata na specjalnych sesjach Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu. W 2017 roku na liście znajdowało się 427 dokumentów, w tym 15 z Polski.
Oprócz Listy międzynarodowej prowadzone są listy narodowe i regionalne, a także opracowania i bazy danych gromadzące informacje o dziedzictwie zagrożonym i utraconym.
Nagroda Jikji Od 2005 roku UNESCO przyznaje nagrodę Jikji dla instytucji i osób prywatnych, które najlepiej realizują cele projektu Pamięć Świata. Nagroda upamiętnia Jikji (Buljo jikji simche yojeol) – najstarszą zachowaną księgę drukowaną przy pomocy metalowej czcionki ruchomej. Nagroda (30 000 USD), przyznawana co dwa lata, fundowana jest przez rząd Korei Południowej.
Laureaci: 2005 – Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej 2007 – Phonogrammarchiv, Austriacka Akademia Nauk 2009 – Narodowe Archiwum Malezji 2011 – National Archives of Australia 2013 – Apoyo al Desarrollo de Archivos y Bibliotecas (ADABI) 2016 – Iberarchivos Programme 2018 – SAVAMA DCI 2020 – Muzeum Ludobójstwa Tuol Sleng 2022 – Amerykański Uniwersytet w Kairze
Lista według państw i organizacji Algieria (1) Al – Mustamlah Min Kitab Al – Takmila – manuskrypt historyka Az-ZahabiegoNarodowa Biblioteka Algierii2017
Albania (1) 100pxCodex Purpureus BeratinusAlbańskie Archiwum Państwowe2005
Angola (1) Arquivos dos Dembos – wpis wraz z PortugaliąArchiwum Narodowe Angoli (Arquivo Nacional de Angola) (ANA) i Instituto de Investigaçăo Cientifica Tropical (IICT)2011
Antyle Holenderskie (2) 100pxPierwszy katechizm w języku papiamentoArchiwum Narodowe Antyli Holenderskich (Archivo Nashonal)2009Archiwum Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej – wpis wraz z Brazylią, Ghaną, Gujaną, Holandią, Surinamem, Wielką Brytanią i Stanami ZjednoczonymiArchiwum Narodowe Antyli Holenderskich (Archivo Nashonal)2011
Arabia Saudyjska (1) Najstarsza inskrypcja islamska – zachowana na skale czerwonego piaskowca na północ od Al-Ula, na starożytnym szlaku handlowym i pielgrzymkowym łączącym wczesno-islamskie miasta Mada’in Salih i Al-MabiyatPółnocno-zachodnia Arabia Saudyjska, na północ od Al-Ula2003
Argentyna (2) 100pxDokumenty Wicekrólestwa La PlatyArchiwum Narodowe, Buenos Aires1997Dokumentacja łamania praw człowieka w latach 1976–1983Narodowe Archiwum Pamięci (Archivo Nacional de la Memoria) (ANM)2007
Armenia (4) 100pxKolekcja starych rękopisów im. Mesropa MasztocaInstytut Dawnych Rękopisów Matenadaran, Erywań1997First Byurakan Survey (FBS)Biurakańskie Obserwatorium Astrofizyczne, Bjurakan2011Kolekcja rękopisów kompozytora Arama ChaczaturianaDom-Muzeum Arama Chaczaturiana, Archiwum Rodzinne Karena Chaczaturiana, Narodowe Archiwum Armenii (NAA)2013Kolekcja prac kompozytora Komitasa WardapetaMuzeum Komitasa, Erywań2023
Australia (5) 100pxDziennik wyprawy Jamesa CookaNational Library of Australia, Canberra2001Zapiski Edwarda Koiki Mabo, aborygeńskiego aktywisty oraz historyczne dokumenty z procesu przed Sądem Najwyższym o uznanie praw Aborygenów do ziemiNational Library of Australia, Canberra2001100pxGang Kelly’ego, film pełnometrażowy z 1906 roku w reżyserii Charlesa Taita, powszechnie uważany za pierwszy w dziejach kina pełnometrażowy film fabularnyNational Film and Sound Archive, Canberra2007100pxDokumentacja skazanych przestępców w koloniach karnych AustraliiW posiadaniu wielu podmiotów2007Manifest Partii Pracy Queensland do mieszkańców QueenslandState Library of Queensland, Brisbane2009
Austria (13) 100pxDioskuryd wiedeński, pochodząca z VI wieku kopia dzieła Pedaniosa Dioskurydesa De Materia MedicaAustriacka Biblioteka Narodowa, Wiedeń1997Ostateczny dokument kongresu wiedeńskiegoAustriackie Archiwum Państwowe, Wiedeń1997Kolekcje historyczne Wiedeńskiego Archiwum Fonograficznego (1899–1950)Phonogrammarchiv, Austriacka Akademia Nauk, Wiedeń1999100pxKolekcja papirusów arcyksięcia Rajnera, obejmująca ok. 180000 obiektów (papirusów, pergaminów, tabliczek drewnianych, ostraków, tkanin) z okresu od XV w. p.n.e. do XVI wieku n.e., z tekstami w językach: egipskim (w zapisie hieroglificznym, hieratycznym i demotycznym), koptyjskim, greckim, łacińskim, hebrajskim, aramejskim, syryjskim, pahlawi i arabskim.Austriacka Biblioteka Narodowa, Wiedeń2001Kolekcja dzieł SchubertaWiedeńska Biblioteka Miejska, Wiedeń2001100pxAtlas Blaeu-Van der HemAustriacka Biblioteka Narodowa, Wiedeń2003Kolekcja dzieł BrahmsaGesellschaft der Musikfreunde, Wiedeń2005Kolekcja rysunków architektury gotyckiejAkademia Sztuk Pięknych, Wiedeń2005100pxKolekcja Bibliotheca Corviniana – wpis wraz z Francją, Niemcami, Belgią, Węgrami i Włochami2005100pxTabula PeutingerianaAkademia Sztuk Pięknych, Wiedeń2007100pxPsałterz mogunckiAustriacka Biblioteka Narodowa, Wiedeń2011Spuścizna Arnolda Schönberga2011100pxZłota Bulla Karola IV – siedem oryginałów i kopia Wacława IV Luksemburskiego – wpis wraz z NiemcamiAustriacka Biblioteka Narodowa, Wiedeń2013
Azerbejdżan (1) Średniowieczne rękopisy z zakresu medycyny i farmacjiAzerbejdżańska Akademia Nauk, Baku2005
Bahamy (2) Dziennik gubernatora Charlesa Farquharsona DundasaArchiwa Bahamów, Nassau2009Rejestr niewolników Karaibów brytyjskich 1817–1834 – wpis wraz z Belize, Dominiką, Jamajką, Saint Kitts i Nevis, Trynidadem i Tobago oraz Wielką Brytanią2009
Barbados (6) Piśmiennictwo niewolników karaibskich2003Kolekcja Nity BarrowUniversity of West Indies Cave Hill Campus, Bridgetown2009Archiwa federalneUniversity of West Indies Cave Hill Campus, Bridgetown2009Zachodnioindyjscy pracownicy na budowie Kanału Panamskiego – dokumentacja – wpis wraz z Jamajką, Panamą, Saint Lucia, Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi2011Dokumenty Komisji Indii Zachodnich2015Afrykańska pieśń z Barbadosu – wpis wraz z Wielką Brytanią2017
Belgia (5) Archiwa finansowe Officina PlantinianaMuzeum Plantin-Moretus, Antwerpia2001100pxKolekcja Bibliotheca Corviniana – wpis wraz z Francją, Niemcami, Austrią, Węgrami i Włochami2005Archiwa izby upadłych przedsiębiorstw w Antwerpii2009Archiwa Uniwersytetu Leuven (1425–1797)2013Répertoire Bibliographique Universel (RBU).2013
Belize (1) Rejestr niewolników Karaibów brytyjskich 1817–1834 – wpis wraz z Bahamami, Dominikaną, Jamajką, Saint Kitts i Nevis, Trynidadem i Tobago oraz Wielką Brytanią2009
Benin (1) Archiwa kolonialneArchiwum Narodowe, Porto Novo1997
Bermudy (1) Rejestr niewolników Bermudów 1821–18342011
Białoruś (2) Archiwum Radziwiłłów i Księgozbiór Nieświeski – wpis wraz z Finlandią, Litwą, Polską, Rosją i Ukrainą2009100pxAkt unii lubelskiej – wpis wraz z Litwą, Łotwą, Polską i Ukrainą2017
Boliwia (3) Amerykańska Muzyka Kolonialna – wpis wraz z Kolumbią, Meksykiem i PeruArchiwum i Biblioteka Narodowa Boliwii2007Zespół archiwalny Royal Audiencia Court of La Plata (RALP)Archiwum i Biblioteka Narodowa Boliwii2011Kolekcja dokumentów: Życie i prace Ernesto Guevary – wpis wraz z Kubą2013
Brazylia (7) Kolekcja fotografii Teresy Burbon-Sycylijskiej zawierająca brazylijskie i zagraniczne fotografie z XIX wieku podarowana Bibliotece Narodowej w 1891 roku przez cesarza Pedro II.Brazylijska Biblioteka Narodowa, Rio de Janeiro2003Archiwum wywiadu i kontrwywiadu o reżimie wojskowym w Brazylii (1964–1985)2011Archiwum Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej – wpis wraz z Antylami Holenderskimi, Ghaną, Gujaną, Holandią, Surinamem, Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi2011Dokumenty dotyczące podróży cesarza Piotra II po Brazylii i za granicę2013Archiwum architektoniczne Oscara Niemeyera2013Ikonograficzna i kartograficzna dokumentacja wojny paragwajskiej – wpis wraz z Urugwajem2015Dokumenty Antônio Carlosa Gomesa – wpis wraz z Włochami2017
Bułgaria (1) 100pxApostoł eniński2011
Chile (3) Archiwa obrońców praw człowieka tzw. archiwa terroruArchivo Nacional de Chile, Santiago2003Dokumentacja działalności jezuitów na terenie całej AmerykiArchivo Nacional de Chile, Santiago2003Kolekcja drukowanej poezji popularnej: Lira popular2013
Chiny (10) Archiwa dźwięków muzyki tradycyjnejInstytut Muzykologii Chińskiej Akademii Nauk, Pekin1997Zapiski Wielkiego Sekretariatu dynastii QingPierwsze Archiwum Historyczne Chin, Muzeum Pałacowe, Pekin1999Stare rękopisy literatury ludu Naxi zapisane pismem dongba, obejmujące 1000 woluminów z okresu od roku 60 do czasów dynastii Tang (VII wiek), jedyne zachowane dokumenty tego typu na świecieInstytut Badań nad Kulturą Dongba2003„Złote listy” cesarskich wizytacji z czasów dynastii QingArchiwum Narodowe, Pekin2005Archiwa dynastii QingW posiadaniu wielu podmiotów2007100pxBencao gangmu – kompendium Materia MedicaBiblioteka Chińskiej Akademii Chińskich Nauk Medycznych2011100pxHuangdi neijing – „Kanon medycyny Żółtego Cesarza”, najwcześniejsza księga tradycyjnej medycyny chińskiej, prezentująca teorie Yin i yang i Wu xingChińska Biblioteka Narodowa, Pekin2011Oficjalne dokumenty z Tybetu z okresu dynastii Yuan (1304–1367)Archiwum Tybetańskiego Regionu Autonomicznego2013Korespondencja Qiaopi z Yinxin oraz dokumenty diaspory chińskiejArchiwum Prowincji Guangdong; Archiwum Prowincji Fujian2013Dokumenty związane z masakrą nankińskąCentralne Archiwa Chin, Drugie Archiwa Historyczne Chin, Archiwum Prowincji Liaoning, Archiwum Prowincji Jilin, Archiwum Miejskie Szanghaju, Archiwum Miejskie Nankinu, Gmach Pamięci Ofiar Masakry Nankińskiej2015
Chorwacja (1) 100pxTabula Hungariae – mapa królestwa Węgier sprzed 1528 – wpis wraz z Węgrami2007
Curaçao (1) Archiwum Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC) dokumentujące handel niewolnikami – wpis wraz z Holandią i Surinamem2011
Czechy (7) Kolekcja średniowiecznych manuskryptów reformacji czeskiejBiblioteka Narodowa Republiki Czeskiej, Praga2007Kolekcja rosyjskich, ukraińskich i białoruskich periodyków emigracyjnych 1918–1945Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej, Praga2007Kolekcja 526 druków prac akademickich z lat 1637–1754Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej, Praga2011100pxLibri Prohibiti: kolekcja periodyków czeskich i słowackich wydawnictw podziemnych z lat 1948–1989Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej, Praga2011100pxPokazy obrazów ruchomych Émile’a Reynaud – wpis wraz z FrancjąCentre national du cinéma et de l'image animée, ParyżNarodowe Muzeum Techniki, Praga2015Archiwum Leoša JanáčkaMoravské zemské muzeum2017Mapy Camocio – wpis wraz z MaltąZbiory Map Uniwersytetu Karola w Pradze2017
Dania (8)