mały|Grób Stefana Żółkiewskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Stefan Jakub Żółkiewski (ur. 9 grudnia 1911 w Warszawie, zm. 4 stycznia 1991 tamże) – polski krytyk i historyk literatury oraz polityk. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III i IV kadencji, w latach 1956–1959 minister szkolnictwa wyższego.

Życiorys Syn Jana Zachariasza Żółkiewskiego i Izabeli z domu Stopczyk. Ukończył polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim w 1934, w 1952 uzyskał stopień doktora filozofii, a w 1954 tytuł profesora zwyczajnego nauk humanistycznych. W latach 1934–1939 uczył w gimnazjum, w trakcie wojny brał udział w konspiracji i tajnym nauczaniu. Był redaktorem naczelnym „Kuźnicy” (1945–1948), „Polityki” (1957–1958), „Nowej Kultury” (1958–1961) oraz „Kultury i Społeczeństwa” (1959–1968). Pierwszy dyrektor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (1948–1952). Od 1952 był członkiem korespondentem, od 1961 członkiem rzeczywistym PAN, w latach 1953–1955 pełnił funkcję sekretarza naukowego PAN. Od 1960 do 1968 sekretarz Wydziału I Nauk Społecznych PAN. Od 1948 do 1954 zastępca profesora UW, następnie profesor.

W maju 1942 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a w grudniu 1948 wraz z nią do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Zastępca członka Komitetu Centralnego PPR (1945–1948), a następnie do 1954 Komitetu Centralnego PZPR, po czym do 1968 jego członek. Kierował wydziałem oświaty i kultury KC PPR (1947–1948), wydziałem kultury (1948–1949) i wydziałem nauki (1955–1956) KC PZPR, przeprowadzał stalinizację polskiej kultury. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III i IV kadencji (w II kadencji Sejmu uzyskał mandat w wyborach uzupełniających w 1958); w KRN był przewodniczącym Komisji Kultury i Sztuki, a w Sejmie Ustawodawczym Komisji Oświatowej.

W latach 1956–1959 minister szkolnictwa wyższego, współtwórca polityki kulturalnej państwa oraz autor licznych prac z zakresu krytyki i teorii kultury. Był także członkiem Polskiego Komitetu ds. UNESCOJ. Cyrankiewicz przyjął delegację Polskiego Komitetu do Spraw UNESCO, „Trybuna Ludu”, nr 51, 20 lutego 1959, s. 3.. Po Marcu 1968 został odwołany ze stanowiska sekretarza Wydziału Nauk Społecznych PAN i usunięty z KC PZPR.

Wygłosił słowa: Chcemy, aby literatura pomagała budować socjalizm w Polsce na Zjeździe Literatów Polskich, w styczniu 1949. W 1948 Stefan Kisielewski na łamach „Tygodnika Powszechnego” nazwał go bezprzykładnym demagogiem i oskarżył o lekceważenie twórczości takich poetów, jak Czesław Miłosz, Julian Tuwim, Julian Przyboś i Konstanty Ildefons GałczyńskiStefan Kisielewski, Z nowym rokiem, „Tygodnik Powszechny”, nr 1(146)/1948, s. 12..

20 sierpnia 1980 podpisał apel 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s])..

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 222-2-26).

Ordery, odznaczenia i nagrody Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu II klasy Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1949) („za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”).Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315. Złoty Krzyż Zasługi (8 maja 1946) („w uznaniu zasług położonych dla dobra demokratycznej Polski w dziele zabezpieczenia porzuconego przez okupanta mienia, odbudowy i uruchomienia miejskich zakładów pracy, jak również stworzenia życia gospodarczego i społecznego na terenie m. Łodzi”). Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946) („w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”). Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985)Akt dekoracji, „Trybuna Ludu”, nr 14, 17 stycznia 1985, s. 2. Medal Komisji Edukacji Narodowej (1967)Obchody Dnia Nauczyciela, „Trybuna Ludu”, nr 319, 17 listopada 1967, s. 1. Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1964)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 6, 10 marca 1964, s. 6. Medal im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (1986)„Życie Literackie”, nr 49, 7 grudnia 1986, s. 16. Pamiątkowy Medal z okazji 40. rocznicy powstania Krajowej Rady Narodowej (1983)Uhonorowani pamiątkowymi medalami, „Trybuna Robotnicza”, nr 307, 30 grudnia 1983, s. 3. Order Świętego Skarbu (Japonia)Profil na stronie Biblioteki Sejmowej [dostęp 2020-09-06]. Nagroda Państwowa II stopnia (1953)„Dziennik Polski”, rok IX, nr 173 (2948), s. 7. Nagroda Państwowa II stopnia (22 lipca 1964 z okazji 20-lecia Polski Ludowej)„Dziennik Polski”, rok XX, nr 171 (6363), s. 1. Nagroda „Życia Literackiego” w dziedzinie krytyki i eseistyki literackiej (1980)„Polityka”, nr 6, 9 lutego 1980, s. 2. Nagroda „Miesięcznika Literackiego” (1984) za książkę Cetno i licho. Szkice 1938–1980Doroczne nagrody „Miesięcznika Literackiego”, „Trybuna Ludu”, nr 237, 3 października 1984, s. 5.

Prace naukowe Zagadnienia stylu. Szkice o kulturze współczesnej (Warszawa 1965).

Przypisy

Bibliografia Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, s. 449.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Kierownicy Wydziałów KC PPR Kategoria:Kierownicy Wydziału Nauki i Oświaty KC PZPR Kategoria:Laureaci Medalu im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ministrowie nauki PRL Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Skarbu Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy marksiści Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Posłowie z okręgu Leszno (PRL) Kategoria:Posłowie z okręgu Toruń (PRL) Kategoria:Posłowie z okręgu Szczecin (PRL) Kategoria:Sygnatariusze Apelu 64 Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zastępcy członków KC PPR Kategoria:Zastępcy członków Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Zmarli w 1991