Skłudzewo

Skłudzewo – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Zławieś Wielka.

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku liczyła 307 mieszkańców.

Położenie Skłudzewo jest położone w gminie Zławieś Wielka i jest najmniejszą, siedemnastą co do wielkości, sołecką miejscowością tej gminy. Wieś znajduje się na widokowej skarpie pradoliny Wisły, w połowie drogi między Toruniem a Bydgoszczą.

Pod względem historycznym Skłudzewo położone jest w ziemi chełmińskiej. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski wieś położona jest na pograniczu dwóch mezoregionów: Pojezierza Chełmińskiego oraz Kotliny Toruńskiej. Na terenie Skłudzewa występuje ostnica Jana, będąca składnikiem ginącej w Polsce i rzadkiej roślinności stepowej.

Historia Starożytność i wczesne średniowiecze Pierwsze ślady pobytu ludzi (ślady prymitywnej uprawy roślin i hodowli zwierząt)Regionalizacja – poznajemy swoją historię”., na terenach na których leży obecne Skłudzewo, datuje się na około 4000 lat p.n.e. Większe kompleksy osadnicze datować można na okres kultury łużyckiej. Dowody na potwierdzenie tej tezy znaleźli archeolodzy niemieccy, którzy na początku XX w. prowadzili badania wykopaliskowe. Na podstawie tych badań, osadnictwo, na obszarze dzisiejszego Skłudzewa, datuje się już na XII, a nawet XIV w. p.n.e. W czasie przeprowadzonych prac odnaleziono, pochodzące z tego okresu, relikty kultury łużyckiej. Archeolodzy odnaleźli w miejscowości Skłudzewo-Borek, na północ od wsi Skłudzewo, pozostałości grodziska. W okresie wczesnego średniowiecza w Skłudzewie znajdował się gródek rycerstwa polskiego.

Od 1226 do 1466 roku Od 1226 po sprowadzeniu na Mazowsze zakonu krzyżackiego przez księcia Konrada I mazowieckiego tereny, na których leży miejscowość w XIII-XV wieku znalazły się we władaniu krzyżaków. Skłudzewo musiało istnieć już od co najmniej pierwszej połowy XV wieku. Wymienione zostało po raz pierwszy w dokumencie z 1409 jako Sczlodzaw, Sghlogzaw, Sclosaw, a w 1515 – Sklodzewo, Kladzewo. Pierwszy zachowany zapis z 1409 roku podaje, że Hannos ze Skłudzewa otrzymał od zakonu 15 grzywien za konia w wyprawie na Dobrzyń, a Dytrych ze Skłudzewa otrzymał 5 grzywien.

W 1414 roku, w czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim, miejscowość została zajęta przez wojska polskie odnosząc szkody wojenne wycenione na 1000 grzywien. W 1440 Dytrych ze Skłudzewa odnotowany został wśród rycerstwa okręgu bierzgłowskiego upoważniającego posłów na zjazd stanów w Elblągu. Około 1423-1424 miejscowość znajdowała się w prokurii bierzgłowskiej z siedzibą w Bierzgłowie i była własnością rycerską o powierzchni 25 łanów. Właściciel był zobowiązany do służby w zbroi lekkiej.

W 1454 po wybuchu wojny trzynastoletniej toczonej pomiędzy państwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego miejscowość dostała się w granice Korony. W 1466 na mocy traktatu toruńskiego podpisanego po zakończonej wojnie trzynastoletniej miejscowość została włączona do Korony i leżała w powiecie chełmińskim województwa chełmińskiego.

Od XVI do XIX wieku Od XVI do XIX wieku Skłudzewo, w całości lub części, zmieniało często właścicieli. W 1515 Andrzej Dorpusch spłacił 212 grzywien długu za Skłudzewo. W 1523 Bartłomiej Przylubski odstąpił połowę swojej części we wsi Michałowi Kranichowi vel Postnik, który sprzedał ją Andrzejowi Dorpowskiemu. W 1558 mieszczanie toruńscy Ambartowscy oraz niejaki Zacharias sprzedali część wsi Jerzemu Głuchowskiemu, który odprzedał ją Łukaszowi Dorpowskiemu. W 1570 właścicielem miejscowości był Jan Dorpowski. Wieś liczyła 10 łanów chłopskich, gospodarowało w niej 4 zagrodników, był kowal, garncarz, strycharz, stała karczma oraz wiatrak.

W 1863 r. nowym nabywcą majątku zostaje August Brauer z Bremy. W wyniku decyzji nowego właściciela, rozebrano poprzedni dwór wybudowany przez Dorpowskich i rozpoczęto budowę nowej posiadłości w stylu neogotyckim. Pozostałościami po rezydencji Dorpowskich są piwnice, znajdujące się w zachodniej części parku. We wschodniej części parku znajdują się także pozostałości nekropolii ewangelickiej. Cmentarz początkowo był miejscem pochówku rodziny Brauerów (od 1873 roku), w późniejszym czasie (prawdopodobnie od 1904 roku) pełnił funkcję komunalnego cmentarza ewangelickiego. W roku 1875 z powodu germanizacji polskich nazw miejscowości Skłudzewo otrzymuje nazwę Hohenhausen (wysoki dwór).

Dwudziestolecie międzywojenne lewo|mały|Pomnik poświęcony 11 mieszkańcom Skłudzewa, zamordowanym w 1939 roku przez nazistów. W 1902 r. pałacyk w Skłudzewie został upaństwowiony i zamieniony na szkołę z mieszkaniami dla nauczycieli. W tym czasie administracyjnie Skłudzewo podlegało pod Gminę Rzęczkowo. Co najmniej do roku 1939 w Skłudzewie mieściła się ewangelicka stacja kaznodziejska Kościoła Ewangelicko-Luterskiego w Polsce Zachodniej.

W okresie II wojny światowej, w dworku odbywały się tutaj szkolenia dla Hitler-Jugend oraz przez pewien czas znajdował się tu przejściowy obóz dla dzieci polskich (poddawanych germanizacji). Polscy mieszkańcy zostali wysiedleni, a na ich miejsce sprowadzono Niemców ze Śląska i Wołynia. W latach 1941–1945 zarządcą majątku Borek był Adam Leon Czarliński (1870-1956), wysiedlony ze swojego majątku w Zakrzewku, zasłużony działacz niepodległościowy.

Okres PRL-u Po II wojnie światowej majątek został przejęty przez Skarb Państwa Polskiego i dworek powrócił do funkcjonowania jako szkoła. Trwało to do roku 1989. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego. W roku 1978 Borek stał się częścią wsi Skłudzewo (czasami określany jako Skłudzewo-Borek).

Czasy obecne Od 1989 dworek w Skłudzewie jest siedzibą Fundacji Piękniejszego Świata, z inicjatywy której odbywają się w Skłudzewie wystawy i warsztaty plastyczne. Dla potrzeb mieszkańców jedno pomieszczenie pałacyku zostało przekształcone na kaplicę, podlegającą łążyńskiej parafii rzymskokatolickiej.

Zabytki średniowieczne grodzisko zespół dworski w Skłudzewie, obejmujący: dwór murowano-szachulcowy z trzeciego ćwierćwiecza XIX w. stajnię, obecnie magazyn, w. XIX/XX hydrofornię z XIX/XX w. park z połowy XIX w. cmentarz ewangelicki, 1873 r.Lapidaria, zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw.

Pomniki przyrody Dąb w lesie przyległym do parku – pierścienica 411 cm, wysokość 17 m Platan klonolistny w parku – pierścienica 270 cm, wysokość 25 m

Szlaki turystyczne Przez Skłudzewo przebiegają dwa szlaki turystyczne: szlak rowerowy Bydgoszcz – Toruń, szlak rowerowy „Po Dolinie Dolnej Wisły” Cierpice – Bydgoszcz – Świecie – Nowe – Gniew – Tczew – Kwidzyn – Grudziądz – Świecie – Ostromecko – Zamek Bierzgłowski.

Wybitne osoby związane ze Skłudzewem August Ludolf Brauer (ur. 1 lipca 1865 w Skłudzewie, zm. 25 listopada 1951) – niemiecki internista i pulmonolog. Uważany jest za jednego z pionierów niemieckiej medycyny lotniczejDeutsche Biographie - Brauer, August Ludolf..

Przypisy

Bibliografia

Stefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin – Sandomierz 1937, s. 348. Jolanta Chrostowska, Krystyna Kalinowska, Skłudzewo gmina Zławieś Wielka Zespół dworsko-parkowy, Toruń 1996. Olczak Jerzy, Sosnowska Alina, Studia z archeologii, historii i historii architektury, Toruń 2003. Praca zbiorowa, GMINA ZŁAWIEŚ WIELKA „Regionalizacja – poznajemy swoją historię”, Zławieś Wielka 2013.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Skłudzewo