mały|220px|„Portret Seneki”, 1612, Museum Plantin-Moretus, Antwerpia Śmierć Seneki () – obraz malarza flamandzkiego Rubensa.
Okoliczności powstania obrazu W 1608 roku Rubens powrócił do Antwerpii z kilkuletniej podróży po Włoszech. Tam zapoznał się między innymi z dwoma antycznymi rzeźbami: popiersiem pseudo-Seneki, które kupił podczas pobytu we WłoszechSzkic popiersia znajduje się obecnie w Metropolitam Museum of Art terpconnect.umd.edu. oraz z posągiem znanym dzisiaj jako „afrykański rybak”, znajdującym się wówczas w kolekcji Borghese, a obecnie w kolekcji muzeum w Luwrze, w Paryżu. Na podstawie studiów tych dzieł, w 1612 roku namalował portret starożytnego filozofa Seneki. Płótno znajduje się obecnie w Museum Plantin-Moretus w Antwerpii. Dwa lata później Rubens namalował Śmierć Seneki.
Opis obrazu Rubens zobrazował moment, gdy Seneka dowiaduje się o oskarżeniu cesarza Nerona i jego rozkazie nakazującym jego samobójstwo. Opis śmierci filozofa został zaczerpnięty prawdopodobnie z Roczników Publiusz Korneliusz Tacyta.
Seneka jest postacią centralną, pozbawioną odzienia i stojącą w balii wypełnionej ciepłą wodą. Całe jego ciało jest skąpane w jasnym świetle. Malarz wykazał się głęboką znajomością anatomii, zwłaszcza umięśnienia starego człowieka. Po prawej stronie stoi balwierz, otwierający żyły Senece. Według relacji Tacyta balwierz, a jednocześnie jego przyjaciel Stacjusz Anneusz, sporządził dla niego truciznę. Samobójstwo według doktryny katolickiej jest uznawane za grzech śmiertelny i z tego powodu Rubens ukazał filozofa jako tego, na którym wykonano wyrok cesarza. Takie przedstawienie filozofa wynikało z podzielanych przez Rubensa poglądów neostoickiej filozofii. Z lewej strony widać żołnierzy cesarskich oraz młodego mężczyznę, skrybę. Ten ostatni w otoczeniu manuskryptów zapisuje ostatnie słowa Seneki, który do końca zachował trzeźwość umysłu i spokój ducha.
Druga wersja z 1620 W latach 1618–1620 Rubens namalował podobną wersję Śmierci Seneki, obecnie znajdującej się w madryckiej kolekcji muzeum Prado. Jego kompozycja jest podobna do wersji z Monachium. Nie ma pewności czy Rubens jest w całości autorem płótna, a co wykonali jego uczniowie w warsztacie malarskim.
Przypisy
Bibliografia Patrick de Rynck: Jak czytać opowieści biblijne i mitologiczne w sztuce. Wyd. Universitas, Kraków 2008, .
Kategoria:Obrazy Petera Paula Rubensa Kategoria:Obrazy w Starej Pinakotece w Monachium