Grzegorz III Mammas, gr. Γρηγόριος Γ΄ Μαμμής, Grēgorios III Mammēs (ur. ok. 1400 w Konstantynopolu, zm. 1459 w Rzymie) – patriarcha Konstantynopola w latach 1443–1450. Teolog bizantyński, zwolennik unii florenckiej.
Życiorys Grzegorz pochodził z zamożnej rodziny bizantyńskiej, Melissenów, związanej z dworem Paleologów. W 1415 r. wstąpił do klasztoru w Konstantynopolu. W latach 1423–1428 był spowiednikiem cesarza Jana VIII Paleologa. Był uczestnikiem Soboru ferraro-florenckiego (1438–1439) jako przedstawiciel patriarchy aleksandryjskiego Filoteusza. W Ferrarze początkowo występował przeciwko unii Kościołów łacińskiego i greckiego, jednak pod wpływem wystąpienia Bessariona przeciw antyunijnym poglądom Marka Eugenika i ujęty zachowaniem łacinników zgodził się przyjąć urząd głównego doradcy cesarza w sprawie pertraktacji unijnych. Podczas soboru florenckiego opowiadał się za jednością z Rzymem. Podpisanego traktatu unijnego bronił też po powrocie do Konstantynopola.
W 1443 r. po śmierci patriarchy Metrofana został wybrany jego następcąJerzy Sfrantzes podaje w swojej Kronice rok 1445. Do śmierci cesarza w 1448 r. cieszył się jego pełnym poparciem, później jego wpływy zaczęły się zmniejszać. Jego prołacińskie stanowisko od początku budziło gwałtowny sprzeciw duchowieństwa konstantynopolitańskiego i mieszkańców stolicy. Atakowany, w 1450 r. opuścił Konstantynopol i 12 października przybył do Morei do portu Koroni. Kiedy i tam nie znalazł poparcia, w sierpniu 1451 r. udał się do Rzymu, gdzie został przyjęty przez papieża Mikołaja VO. Jurewicz za datę końcową patriarchatu Grzegorza III uznaje dopiero rok 1451 (Historia literatury bizantyńskiej, s. 291). Nie zgodziwszy się na abdykację, Grzegorz III nadal w Rzymie posługiwał się tytułem patriarchy, po upadku Konstantynopola jako tytularny łaciński patriarcha Konstantynopola. Do 1453 r. papież w korespondencji z Bizancjum domagał się od cesarza Konstantyna XI przywrócenia Grzegorza III na stolicę patriarszą, czyniąc z tego jeden z warunków udzielenia przez Zachód pomocy Konstantynopolowi. W latach 1451–1459 Grzegorz III sprawował jurysdykcję nad terenami greckimi podległymi Wenecji utwierdzając w wierności Stolicy Apostolskiej nowo konsekrowanych biskupów obrządku wschodniego. Grzegorz III zmarł w Rzymie w 1459 r.
Pisma Grzegorz napisał Apologię (Apologia) przeciw Markowi Eugenikowi i kolejną Apologię, w której sprzeciwiał się jego antyłacińskiej encyklice. Dowodził w nich że ustalenia soboru ferraro-florenckiego są zgodne z nauczaniem Ojców Kościoła, stosując argumenty podobne do tych, jakich użył pod koniec XIII wieku patriarcha Jan XI Bekkos. Grzegorz jest też autorem pisma do cesarza Trapezuntu o rzymskim symbolu wiary, traktatu O przaśnym chlebie, w którym opowiada się za tym rodzajem chleba przy sprawowaniu Eucharystii, O władzy rzymskiego papieża, w którym głosi prymat papieża i zastanawia się nad warunkami elekcji po śmierci hierarchów kościelnych.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Patriarchowie Konstantynopola Kategoria:Bizantyńscy teologowie 1204–1453 Kategoria:Urodzeni w XV wieku Kategoria:Zmarli w 1459 Kategoria:Rodzina Melissenów Kategoria:Ludzie urodzeni w Konstantynopolu