thumb thumb Ciżmówka płaska (Crepidotus applanatus (Pers.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodzinyciżmówkowatych (Crepidotaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Crepidotus, Crepidotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1796 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Agaricus applanatus. Obecną nazwę nadał mu w 1857 r. Paul Kummer, przenosząc go do rodzaju Crepidotus. Synonimy naukowe: Agaricus applanatus Pers. 1796 Agaricus globiger Berk. 1872 Agaricus putrigenus Berk. & M.A. Curtis 1859 Crepidotus applanatus (Pers.) P. Kumm. 1871 var. applanatus Crepidotus applanatus var. diversus Hesler & A.H. Sm. 1965 Crepidotus applanatus var. globiger (Berk.) Pilát 1948 Crepidotus applanatus var. madagascariensis Henn. Crepidotus applanatus var. phragmocystidiosus Hesler & A.H. Sm. 1965 Crepidotus applanatus var. subglobiger Singer8 1973 Crepidotus globiger (Berk.) Sacc. 1887 Crepidotus putrigenus (Berk. & M.A. Curtis) Sacc. 1887. Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1999 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten ma też nazwy: skórzak przypłaszczony, ciżmówka spłaszczona.
Morfologia Owocnik Kapelusz o średnicy 1–3 cm, wachlarzowaty lub półkulisty. Do podłoża przyrasta bokiem. Jest higrofaniczny. Powierzchnia gładka i matowa, u młodych owocników biaława, z czasem staje się coraz ciemniejsza; kremowa, beżowa i na koniec brunatna. Brzeg kapelusza jest ostry, początkowo podwinięty. Na owocnikach w stanie wilgotnym jest nieco prążkowany. Blaszki szerokie, u młodych owocników białawe, później od zarodników stają się kremowe, na koniec ochrowobrązowe. Niewielki trzon występuje tylko u młodych owocników, u starszych zanika, lub jest mało widoczny. Miąższ cienki, początkowo biały, z czasem staje się kremowy. Smak i zapach niewyraźny. Wysyp zarodników Brązowy. Zarodniki kuliste, bardzo drobno punktowane lub chropowate. Czasami te chropowatości są tak drobne, że trudne do zauważenia. Rozmiar 4–6 μm. Cechy mikroskopowe Podstawki 18–26 × 6–8 µm, walcowato-maczugowate, 4-zarodnikowe ze sprzążką bazalną i licznymi małymi, oleistymi kroplami. Zarodniki (5,0–) 5,5–6,5 (–7,0) × (5,0–) 5,5–6,0 (7,0) µm, Q = 1,00–1,20, kuliste lub prawie kuliste, w KOH żółtawobrązowe, z różowawą zawartością, drobno brodawkowate z perysporą. Cheilocystydy 45–110 × 5–12 µm, zmienne, typowe są cylindryczne do wąsko butelkowatych, często z główkowatym lub zakrzywionym wierzchołkiem, niektóre rozgałęzione, niektóre z przegrodą, w niektórych przypadkach z dwiema, szkliste, cienkościenne, ale często grubościenne w części przyśrodkowej, do 3 µm grubości. Pleurocystyd brak, ale obficie występują strzępki podobne do pleurocystyd, o wymiarach 14–22 × 5–6 µm, nieregularnie cylindryczne lub maczugowate, często zakrzywione, skręcone lub zwężone, często z bocznym wierzchołkiem lub palcowatą wypukłością. Skórka zbudowana ze strzępek o szerokości 4–8 µm, szklistych lub z bladożółtawych, z rozproszonym, lub nieco ziarnistym, wewnątrzkomórkowym pigmentem, sporadycznie końce strzępek tworzą pileocystydy. Mają wymiar, 30–70 × 6–9 µm, są wąsko butelkowate, cylindryczne lub główkowate, szkliste. Gatunki podobne Istnieje wiele podobnych gatunków ciżmówek. W pewny i prosty sposób można rozpoznać tylko ciżmówkę miękką (Crepidotus mollis), gdyż ma charakterystyczną galaretowatą warstwę pod skórką. Pewne rozróżnienie pozostałych gatunków zazwyczaj nie jest możliwe bez badań mikroskopowych.
Występowanie i siedlisko Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, także na wielu wyspach. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego lub rzadkości występowania.
Nadrzewny grzyb saprotroficzny. Rośnie na butwiejącym drewnie drzew liściastych, szczególnie na bukach, klonach, jesionach, na drzewach iglastych bardzo rzadko. Zazwyczaj występuje grupami.
Znaczenie Nadrzewny grzyb saprotroficzny, niejadalny. W Europie gatunek ten ze względu na marne walory smakowe i niewielki rozmiar nie jest zbierany do celów spożywczych. W Hongkongu jest grzybem jadalnym.
Przypisy
Kategoria:Ciżmówkowate Kategoria:Mykobiota Polski