mały|449x449px|Podział administracyjny Łodzi na osiedla z wyróżnionymi dzielnicami według podziału na dzielnice w latach 1960–1992 Podział administracyjny Łodzi – podział terytorialny Łodzi na pomocnicze jednostki administracyjne podległe władzom miejskim.

Od 1 stycznia 1993 roku Łódź jest jednolitą gminą miejską, a od 1 stycznia 1999 roku funkcjonuje jako miasto na prawach powiatu.

Dnia 8 kwietnia 2000 roku wprowadzono podział na osiedla, w ramach którego miasto podzielone zostało na 36 jednostek pomocniczych.

W historii miasta obowiązywały również podziały na sołectwa i dzielnice.

Pomimo przemian, podział na dzielnice obowiązujący w latach 1960–1992, który wyodrębniał pięć jednostek: Bałuty, Górną, Polesie, Śródmieście i Widzew, jest głęboko zakorzeniony w świadomości mieszkańców wszelkiego wieku i szeroko wykorzystywany w mediach, materiałach promocyjnych oraz w życiu codziennym.

Rys historyczny Podział w czasie okupacji niemieckiej W czasie II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne dokonały formalnego podziału administracyjnego miasta, który był pokłosiem inkorporacji wielu podmiejskich wsi do Litzmannstadt. Wówczas 1 stycznia 1940 r. na mocy rozporządzenia powierzchnia administracyjna Litzmannstadt zwiększyła się niemal czterokrotnie z 58,8 km² do 226,6 km².

Jednocześnie Niemcy podzielili miasto na 11 dzielnic administracyjnych, w tym cztery w zasięgu przedwojennych granic miasta: Nord (Północ), Ost (Wschód), Süd (Południe) i West (Zachód) oraz siedem na terenach inkorporowanych: Karlshof (Karolew), Radegast (Radogoszcz), Stockhof (Stoki), Erzhausen (Ruda), Effingshausen (Chojny), Waldborn (Łagiewniki), Friedrichshagen (Augustów).

Pierwszy podział na dzielnice (1946–1954) Po zakończeniu II wojny światowej wszystkie zmiany administracyjne wprowadzone przez okupacyjne władze Rzeszy zostały cofnięte, podział administracyjny zniesiony, a granice powróciły do kształtu sprzed roku 1940.

Dnia 13 lutego 1946 roku na mocy rozporządzenia Rady Ministrów dokonano największej w historii miasta inkorporacji terenów podmiejskich. W granice wielkiej Łodzi włączono wówczas m.in. Brus, Charzew, Chocianowice, Chojny, Cygankę, Grabieniec, Lublinek, Łagiewniki, Łodziankę, Mikołajew, Modrzew, Moskule, Odzierady, Olechów, Radogoszcz, Retkinię, Rokicie, Rudę Pabianicką, Sikawę, Smulsko, Stoki, Wiskitno czy Złotno.

Następstwem poszerzenia granic było stworzenie pierwszego powojennego podziału administracyjnego miasta. Uchwałą Rady Narodowej miasta Łodzi z dnia 27 maja 1946 r. wprowadzono podział miasta na trzy dzielnice: Łódź Śródmieście, Łódź Północ i Łódź Południe.mały|290x290px|Podział administracyjny Łodzi na dzielnice obowiązujący w latach 1954–1960 na tle współczesnej sieci drogowej

Drugi podział na dzielnice (1954–1960) Podział administracyjny miasta został zmieniony z dniem 1 stycznia roku 1954, na mocy uchwały Prezydium Rządu z dnia 11 kwietnia 1953 roku. Wprowadzono wówczas podział miasta na siedem dzielnic: Bałuty, Chojny, Polesie, Ruda, Śródmieście, Staromiejska i Widzew.

Nazwy dzielnic Bałuty, Chojny i Widzew zostały zaczerpnięte od nazw dawnych wsi wcielonych w granice Łodzi w XX w., a nazwa dzielnicy Ruda pochodziła od miasta Ruda Pabianicka, również wcielonego do Łodzi po II wojnie światowej. Z kolei nazwa dzielnicy Staromiejska odnosiła się do faktu, że w obrębie dzielnicy znalazły się najstarsze kwartały miasta ze Starym Rynkiem. mały|289x289px|Podział administracyjny Łodzi na dzielnice obowiązujący formalnie w latach 1960–1992

Trzeci podział na dzielnice (1960–1992) Z dniem 1 stycznia 1960 roku podział administracyjny Łodzi został ponownie zmieniony uchwałą Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1959 roku W nowym podziale najmniejsze zmiany dotknęły dzielnic Polesie, Śródmieście i Widzew, gdzie dokonano drobnych korekt granic. Dzielnica Staromiejska została wcielona w granice dzielnicy Bałuty, natomiast w miejsce dzielnic Chojny i Ruda powstała dzielnica Górna, której nazwa wzięła się od placu Reymonta zwanego Rynkiem Górnym.

W 1988 roku po raz kolejny do Łodzi włączono tereny podmiejskie o znacznej powierzchni. W granicach miasta znalazły się m.in. Andrzejów, Bronisin i Feliksin, Lublinek, Łaskowice, Mileszki, Nowosolna, Nowe Moskule, Nowy Imielnik, Romanów, Sąsieczno, Wiączyń Górny i Wiskitno.

Zniesienie dzielnic Z dniem 1 stycznia 1993 podział na dzielnice został formalnie zniesiony. Jednocześnie, aby usprawnić jego pracę, Urząd Miasta został podzielony na pięć delegatur, które swoim obszarem odpowiadały dzielnicom.

Rejonizacja urzędu również została zlikwidowana w 2011 roku, a w miejsce delegatur powstały uniwersalne centra obsługi mieszkańców.

Mimo że podział na dzielnice formalnie nie istnieje, to jednak stale funkcjonuje w użyciu praktycznym, zarówno w mediach, wśród mieszkańców jak i w różnych materiałach promocyjnych miasta. mały|290x290px|Podział administracyjny Łodzi na osiedla i sołectwa (stan na dzień 1 stycznia 1995 r.)

Podział na jednostki pomocnicze przed 2000 Pierwszy całkowicie sformalizowany podział na jednostki pomocnicze wprowadzono 7 stycznia 1996 r. uchwałą Rady Miejskiej. Na mocy tego dokumentu w mieście powstało 58 osiedli:

w obrębie dawnej dzielnicy Bałuty: Bałuty Centrum, Bałuty Nowe, Bałuty Stare, Bazarowa, Doły Wschodnie, Doły Zachodnie, Julianów, Konopnickiej, Marysin, Marysin Rogi, Mikołajew-Teofilów Przemysłowy, Radogoszcz, Radogoszcz Wschód, Reymonta, Rogatka, Stare Miasto, Wielkopolska, Żeromskiego i Żubardź; w obrębie dawnej dzielnicy Górna: Chojny Dąbrowa, Chojny Zatorze, Dąbrowa, Dąbrowa Przemysłowa, Dąbrowskiego, Górniak, Kurak, Nowe Rokicie, Odrzańska, Piastów, Ruda, Stare Chojny, Stare Rokicie i Ślązaki; w obrębie dawnej dzielnicy Polesie: Hallera, Karolew, Montwiłła-Mireckiego, Politechniczna, Retkinia Wschód, Retkinia Zachód, Smulsko, Zdrowie-Mania i Zielona; w obrębie dawnej dzielnicy Śródmieście: Akadmicka Radiostacja, Centrum, Katedralna, Nowe Miasto, Ogrody Sukiennicze; w obrębie dawnej dzielnicy Widzew: Księży Młyn, Nad Jasieniem, Sikawa, Stoki, Widzew Wschód, Widzew Zachód, Widzew Zatorze, Wysoka, Zarzew, Zarzew Przemysłowy.

Równocześnie z osiedlami na terenie miasta funkcjonowały inne jednostki pomocnicze – sołectwa, które zostały powołane uchwałą Rady Miejskiej z dnia 20 marca 1991 r. Na jej mocy na terenie Łodzi powstały 34 sołectwa:

w obrębie dzielnicy Bałuty: Łagiewniki, Modrzew, Sokołów, Wilanów, Zimna Woda-Romanów (w następnych latach powołano jeszcze sołectwa: Łodzianka, Nowe Moskule i Nowy Imielnik, natomiast sołectwo Zimna Woda-Romanów rozdzielono na dwa: Zimna Woda i Romanów); w obrębie dzielnicy Górna: Bronisin, Chocianowice, Huta Szklana (później wcielona do sołectwa Wiskitno-Las), Jędrzejów, Józefów, Łaskowice, Nowe Chojny, Ruda, Wiskitno A, Wiskitno-Las; w obrębie dzielnicy Polesie: Huta Jagodnica, Lublinek (później jako Nowy Józefów-Lublinek), Nowe Złotno, Retkinia-Rokicie, Stare Złotno; w obrębie dzielnicy Widzew: Andrzejów, Beskidzka, Budy-Stoki, Feliksin, Henryków, Janów, Łukaszew, Mileszki, Nery, Nowosolna, Olechów, Sąsieczno, Stoki-Sikawa, Wiączyń Górny.

Ostatnia duża reforma podziału terytorialnego miasta nastąpiła w 2000 roku, kiedy uchwałą Rady Miasta z dnia 5 kwietnia zniesiono dotychczasowo istniejące sołectwa i osiedla oraz powołano w ich miejsce 35 osiedli. Pierwotna uchwała nie nadawała jednostkom nazw, a jedynie numery od 1 do 35. W następnych latach nadawano nazwy kolejnym osiedlom, rezygnując z przypisanych numerów. Obecnie tylko jedno osiedle – osiedle nr 33, nie ma nadanej nazwy.

W 2005 roku dokonano ostatniej mniejszej zmiany w podziale terytorialnym: osiedle nr 18 zostało podzielone na dwa mniejsze: Zdrowie-Mania i im. Józefa Montwiłła-Mireckiego.

Osiedla administracyjne Na terenie Łodzi funkcjonuje 36 osiedli administracyjnych, będących jednostkami pomocniczymi gminy miejskiej Łódź.

Podział na osiedla jest kompatybilny z nieobowiązującym formalnie od 1992 r. podziałem na pięć dzielnic. W obrębie dawnych dzielnic Bałuty, Górna i Polesie funkcjonuje po osiem osiedli, dziesięć osiedli jest w dawnej dzielnicy Widzew, a w Śródmieściu dwa. Osiedla w Łodzi są silnie zróżnicowane pod względem populacji. Największym ze względu na liczbę mieszkańców jest osiedle Chojny Dąbrowa zamieszkiwane przez 40 585 osób. Ponadto jeszcze siedem innych osiedli ma populacje przekraczającą 30 tys. mieszkańców: Bałuty Centrum, Bałuty-Doły, Chojny, Karolew-Retkinia Wschód, Katedralna, Teofilów-Wielkopolska i Widzew-Wschód. Natomiast najmniejszym jest osiedle Nad Nerem z populacją 1088 osób. Ponadto jeszcze dziewięć innych osiedli zamieszkuje mniej niż 5 tys. osób: Dolina Łódki, im. Józefa Montwiłła-Mireckiego, Łagiewniki, Mileszki, Nowosolna, nr 33, Wiskitno, Wzniesień Łódzkich i Zdrowie-Mania. OsiedlePołożenieDzielnicaPopulacja (2024)SkrótPrzewodniczący ROObszary SIMBałuty-Centrum106x106pxBałuty38 651BCKrzysztof DziatlikJulianów, Stare Bałuty, Stare Miasto, ŻubardźBałuty-Doły106x106pxBałuty35 260BDAndrzej PlutaDoły, Helenów, Marysin Doły, Stare Bałuty, Stare MiastoBałuty Zachodnie106x106pxBałuty7050BZEwa BinieckaKochanówka, Romanów, Teofilów Przemysłowy, ŻabieniecJulianów-Marysin-Rogi106x106pxBałuty11 274JMEdward ZamysłowskiJulianów, Marysin, RogiŁagiewniki106x106pxBałuty1569LAAneta BajerskaŁagiewnikiRadogoszcz106x106pxBałuty28 442RATomasz GłowackiJulianów, RadogoszczTeofilów-Wielkopolska106x106pxBałuty36 900TWTomasz SzczepaniakTeofilów, Żabieniec, ŻubardźWzniesień Łódzkich106x106pxBałuty1346WLAdam BorkowskiWzniesienia ŁódzkieChojny106x106pxGórna30 129CHŻaneta NaporowskaStare ChojnyChojny-Dąbrowa106x106pxGórna40 585CDWitold MichalakChojny, DąbrowaGórniak106x106pxGórna15 237GOElżbieta KowalczykGórniakNad Nerem106x106pxGórna1088NNJanina ŚmiechowiczChocianowice, ŁaskowicePiastów-Kurak106x106pxGórna16 626PKPaweł StrękKurakRokicie106x106pxGórna15 135ROBarbara TomaszewskaRokicie, Nowe RokicieRuda106x106pxGórna10 434RUMieczysław GłabskiRuda PabianickaWiskitno106x106pxGórna3891WIDariusz ZwolińskiWiskitnoKarolew-Retkinia Wschód106x106pxPolesie31 696KRSebastian WujekKarolew, RetkiniaKoziny106x106pxPolesie8908KOKatarzyna Kępka-WalczakKozinyLublinek-Pienista106x106pxPolesie6098LPSzymon PytelLublinek, Smulsko, Nowe Sadyim. Józefa Montwiłła-Mireckiego106x106pxPolesie1427MMbrak organówZdrowieRetkinia Zachód-Smulsko106x106pxPolesie23 354RSMarzena ZarembaRetkinia, SmulskoStare Polesie106x106pxPolesie28 293SPAndrzej DonatowiczStare Polesie, PolitechnicznaZdrowie-Mania106x106pxPolesie3416ZMBogusława NiepiekłoBrus, ZdrowieZłotno106x106pxPolesie10 572ZLJanusz ZgitZłotnoKatedralna106x106pxŚródmieście30 301KLTomasz SójkaCentrumŚródmieście-Wschód106x106pxŚródmieście14 782WSKrzysztof RumpelFabryczna, RadiostacjaAndrzejów106x106pxWidzew5977ANAneta SzmitAndrzejów, FeliksinDolina Łódki106x106pxWidzew2700DLWojciech PisarskiSikawa, Stoki, Stare MoskuleMileszki106x106pxWidzew2461MIRafał StrumińskiMileszkiNowosolna106x106pxWidzew4965NOTomasz LewandowskiNowosolnanr 33106x106pxWidzew1520NRMaciej KotyniaOlechówOlechów-Janów106x106pxWidzew20 357OJPiotr SumińskiOlechówStary Widzew106x106pxWidzew18 759SWSebastian ZawalskiFabryczna Widzew, Księży Młyn, Stary WidzewStoki-Sikawa-Podgórze106x106pxWidzew10 872STMieczysław PakoszNiciarniana, Sikawa, StokiWidzew-Wschód106x106pxWidzew33 936WWJakub KrejWidzew WschódZarzew106x106pxWidzew17 899ZAJakub HubertZarzew

Podział miasta w ramach SIM

mały|280x280px|Tabliczka Systemu Informacji Miejskiej w Łodzi z nazwą osiedla (obszaru SIM) Od 2005 roku rozwijany jest w Łodzi System Informacji Miejskiej, którego jednym z elementów jest jednolite oznakowanie ulic, na potrzeby którego podzielono miasto na 56 osiedli – obszarów SIM. Podział ten nie ma charakteru urzędowego. Część obszarów jest tożsama z osiedlami administracyjnymi, inne osiedla zostały podzielone, a inne występują pod inną nazwą. mały|448x448px|Podział miasta na obszary SIM

Lista obszarów SIM Śródmieście Centrum Fabryczna Radiostacja

Widzew Fabryczna Widzew Księży Młyn Niciarniana