Kościół św. Wawrzyńca w Rotterdamie (hol. Grote of Sint-Laurenskerk lub Laurenskerk Rotterdam) – kościół protestancki położony przy Grotekerkplein 27 w Rotterdamie. Jest głównym kościołem miasta. Zbudowany w latach ok. 1449–1525 jest jedynym późnogotyckim budynkiem, jaki ocalał ze średniowiecznego Rotterdamu. Zniszczenia, jakich kościół doznał w czasie II wojny światowej i jego późniejsza odbudowa stały się symbolem wzlotów i upadków miasta i jego mieszkańców. Dziś robiący ogromne wrażenie kościół jest fenomenem pośród nowoczesnych budynków "Manhattanu nad brzegiem Mozy". Figuruje w rejestrze zabytków pod numerem 32783.
Historia XV–XVI w. 1449 uważa się za rok powstania obecnego budynku kościoła; zbudowano wówczas dolne partie jego wieży. Kościół poświęcony św. Wawrzyńcowi był jednak wymieniany na tym miejscu już kilkaset lat wcześniej. Szerokość naw bocznych obecnego kościoła wskazuje, iż nowy kościół przypuszczalnie zbudowano wokół starego, co nie było czymś niezwykłym w tamtym czasie. Ze względu na osiadanie gruntu kilka kaplic prawdopodobnie wyburzono i ponownie zbudowano na początku XVI w. Kościół od wieży pierwotnie oddzielała grobla Slikvaart. Zasypano ją ok. 1460 w związku z budową nowego kościoła. W latach 1460–1472 zbudowano obecną nawę. Ok. sierpnia 1465 miała miejsce konsekracja tej części kościoła. Mniej więcej w latach 1488–1513 zbudowano obecne prezbiterium i transept. W roku 1572 do Rotterdamu zawitała reformacja, w wyniku której kościół św. Wawrzyńca przeszedł w ręce protestantów. Większość rzeźb i ołtarzy została usunięta, a wnętrze kościoła dostosowano do wymogów nowej zreformowanej liturgii.
XVII–XVIII w. thumb|left|Kościół św. Wawrzyńca ok. 1760 według rysunku Leenderta Brassera W latach 1619–1621 nadbudowano wieżę wieńcząc ją drewnianym hełmem według projektu amsterdamskiego architekta Hendricka de Keysera. Jednak z powodu gnicia drewna w niektórych elementach konstrukcyjnych już w 1642 postanowiono hełm rozebrać.
W latach 1645–1646 wieża otrzymała nowy hełm zaprojektowany przez Dirca Davidsza. W celu wzmocnienia wieży jej nadbudowę wykonano z kamienia. W 1650, w wyniku ciężkiej burzy wieża została uszkodzona. W latach 1651–1655 przebudowano ją wzmacniając fundamenty i stosując nowe techniki palowania. W 1661 w wieży zamontowano 36-dzwonowy carillon odlany w ludwisarni F. Hemony.
W 1795, po proklamowaniu Republiki Batawskiej, tymczasowa rada miasta Rotterdam nakazała usunięcie wszelkich przejawów „różnic”: wszystkich herbów, chorągwi żałobnych i herbów z płyt nagrobnych. Działania te wpłynęły zasadniczo na wygląd wnętrza kościoła.
XX w. thumb|Kościół św. Wawrzyńca wśród ruin po zbombardowaniu Rotterdamu przez Luftwaffe w 1940 thumb|Kościół św. Wawrzyńca w 1940 (Agfacolor) 14 maja 1940 zarówno kościół, jak i wieża zostały bardzo poważnie zniszczone przez pożar powstały w wyniku zbombardowania Rotterdamu przez Luftwaffe. Ocalały tylko mury kościoła i jego wieża.
W 1947, pod kierunkiem architekta miejskiego L. Voskuila, podjęto dzieło renowacji i rekonstrukcji zniszczonego budynku. Później, pod kierunkiem architekta J. Poota, rozpoczęto również odbudowę wieży.
19 maja 1952 królowa Juliana położyła pierwszy kamień pod odbudowę kościoła. Odbudowa, pod kierunkiem architektów J.C. Meischke i A. v.d. Steura, została przeprowadzona w 3 etapach: transept, prezbiterium, oraz nawa wraz z północnym i południowym ramieniem transeptu. Po śmierci Meischkego nadzór nad pracami przejął architekt J.W.C. Besemer. 24 października 1959 w obecności królowej Juliany oddano do użytku (po raz kolejny) transept kościoła. Odbudowę prezbiterium ukończono 22 grudnia.
31 maja 1968 ukończono pokrycie dachu nawy. Oznaczało to zakończenie restauracji kościoła. 15 grudnia 1968 kościół w trakcie uroczystej ceremonii, w obecności rodziny królewskiej, został oddany do użytku. 22 grudnia tego samego roku w portalu wieży zamontowano drzwi, zaprojektowane przez włoskiego artystę Giacomo Manzù; ich motywem ikonograficznym jest wojna i pokój.
W 1973 w kościele zamontowano główne organy, zainaugurowane 7 grudnia.
W 1981 oddano do użytku nowe pomieszczenia biurowe, dobudowane w latach 1976–1981 do północnej strony kościoła według projektu Quista.
Architektura Kościół św. Wawrzyńca jest bazyliką zbudowaną na planie krzyża łacińskiego. Sześcioprzęsłowa nawa główna jest flankowana szerokimi nawami bocznymi, wzdłuż których biegną małe, płytkie kaplice. Prezbiterium otacza niższa, zamknięta pięciokątnie apsyda. Przestrzeń pod prezbiterium była ograniczona ze względu na sąsiedztwo rzeki Rotte. Elewacje kościoła wykonane są z cegły przekładanej warstwami ciemniejszego kamienia. Filary i poszczególne ozdoby wykonane zostały z piaskowca. Zarówno nawa główna jak i nawy boczne przekryte są sklepieniem kolebkowym.
Wnętrze Lektorium thumb|Wnętrze kościoła - widok na prezbiterium i lektorium Od czasów rekonstrukcji kościoła po II wojnie światowej, miedziane lektorium znajduje się w tylnej części prezbiterium. Jest to tylko część pierwotnego lektorium, które zostało wybudowane w latach 1712–1715.
Pierwsze wzmianki o lektorium pochodzą z roku 1710, a znajdują się w uchwałach ówczesnych władz kościelnych dot. wymiany drewnianego lektorium z 1593 na lektorium miedziane. W 1711 zlecono rzeźbiarzowi François Douwe wykonanie dekoracji lektorium. 20 września 1712, po zatwierdzeniu projektu przez kustoszy kościelnych, zlecono wykonanie lektorium renomowanemu odlewnikowi mosiądzu Quirijnowi de Visser Willemszowi z Rotterdamu. François Douwe sam wyciął drewniane formy dla odlewów. Wyrzeźbił również wiele dekoracji z marmuru. Całe dzieło zostało ukończone w 1715 i zamontowane w zamknięciu prezbiterium, między drugim rzędem filarów. Podczas bombardowania w maju 1940 roku duża część lektorium została poważnie uszkodzona. Po odrestaurowaniu uzyskało ono obecny wygląd.
Grobowce W posadzkach kaplic oraz w ramion transeptu znajdują się liczne nagrobki. Początkowo w kościele dokonywano tylko pochówków osób duchownych, choć jeszcze przed reformacją możliwe były również pochówki osób świeckich. Zwyczaj grzebania osób świeckich w kościele upowszechnił się szerzej dopiero po nadejściu reformacji. Pochówek wewnątrz kościoła podyktowany był jednak nie tylko ówczesną modą, ale także ograniczonym miejscem na przykościelnym cmentarzu. W 1623 w kościele znajdowało się ponad 900 kamiennych nagrobków. Niektóre były bardzo bogato zdobione reliefami i herbami, inne z kolei były proste, czasem miały tylko numer grobowca.
Ostatni pochówek, Wilhelminy Wagemaker, miał miejsce w poniedziałek 27 sierpnia 1832. Wówczas ogólna liczba nagrobków w kościele wyniosła ok. 1360. Wyobrażenie o ich liczbie przed 1940 dają XVII-wieczne obrazy, zdobiące wnętrza kościoła. Większa część nagrobków przepadła w wielkim pożarze, wywołanym zbombardowaniem Rotterdamu w maju 1940. Ocalałe nagrobki, nadające się do rekonstrukcji, zostały odrestaurowane i umieszczone w samym kościele i wokół niego.
Grobowiec Johana van Brakela thumb|Grobowiec Johana van Brakela Grobowiec Johana van Brakela znajduje się w kaplicy przylegającej do północno-zachodniej ściany północnego ramienia transeptu. Johan van Brakel urodził się w Rotterdamie w 1618. W wieku 22 lat stał się członkiem flotylli państwowej. W 1666 wyróżnił się podczas bitwy czterodniowej zdobywając nieprzyjacielski okręt, podczas gdy jego własny okręt został zatopiony. Van Brakel dowody swojej odwagi i wytrwałości dał również w kolejnych latach uczestnicząc w kilku bitwach morskich. W 1688 towarzyszył księciu Wilhelmowi III Orańskiemu w drodze na tron króla Anglii. Van Brakel zginął 10 lipca 1690 w walce z Francuzami w pobliżu Beachy Head.
Grobowiec Egberta Kortenaera Grobowiec Egberta Meussena Kortenaera znajduje się naprzeciwko północno-wschodniej ściany północnego ramienia transeptu. Kortenaer urodził się w 1604 w Groningen. W 1653 służył jako kapitan pod dowództwem admirała Trompa. Podczas bitwy morskiej pod North Foreland admirał Tromp został ranny, a swe insygnia admiralskie przekazał Kortenaerowi. W czasie II wojny północnej Kortenaer walczył po stronie króla Danii przeciwko królowi Szwecji. Ze względu na swój udział w bitwie został awansowany na stopień wiceadmirała, a przez króla Danii odznaczony Orderem Słonia. W 1665 został mianowany admirałem-porucznikiem Admiralicji w Rotterdamie. Kortenaer zginął w 1665 podczas drugiej wojny angielsko-holenderskiej w bitwie morskiej pod Lowestoft.
Grobowiec Witte Corneliszoona de Witha thumb|Grobowiec Witte de Witha Witte de With, urodzony w 1599 w Den Briel, zdobył sobie miejsce w historii Holandii z dwóch powodów: wyjątkowo trudnego charakteru i równie wyjątkowej odwagi. Pomimo jego konfliktów z przełożonymi, które omal nie doprowadziły go do skazania na karę śmierci w 1647, był nadal utrzymywany na swoim odpowiedzialnym stanowisku. Zasłużył się, między innymi, w podboju Dżakarty, w walkach z hiszpańską flotą skarbów i w bitwie na płyciźnie Downs, a jego odwaga, umiejętności żeglarskie i poczucie obowiązku były zarówno doceniane jak i budziły grozę. Witte de With zginął w 1658 podczas II wojny północnej na dowodzonym przez siebie okręcie Brederode. Zgodnie z napisem wyrytym na jego grobowcu, jego ciało zostało zabalsamowane i odesłane do ojczyzny, z wyrazami podziwu dla jego odwagi.
Model okrętu De Liefde Przy grobie admirała Kortenaera, wysoko na ścianie pod oknem, znajduje się model okrętu De Liefde, symbolizującego zarówno żeglugę, handel i marynarkę wojenną, jak pamięć osoby zmarłej. Okręt ten ma fascynującą historię. W 1598 flota kilku okrętów wzięła udział w wyprawie handlowej do Chile, Peru, na wyspy Moluki i prawdopodobnie do Japonii. Po tym jak pierwszy okręt musiał zawrócić do portu macierzystego z powodu sztormu w Cieśninie Magellana, kolejny został przechwycony w Peru, a dwa następne wpadły w ręce Portugalczyków w pobliżu Tidore; pozostałe okręty, De Liefde i De Hope wzięły kurs na Japonię. De Hope prawdopodobnie zatonął podczas silnej burzy w 1600. De Liefde ostatecznie dotarł do wyspy Kiusiu w dniu 19 kwietnia tego samego roku, stając się tym samym pierwszym europejskim statkiem, który dotarł do Japonii. Wycieńczona załoga opuściła okręt, który został następnie rozebrany przez miejscową ludność. Ocalała tylko drewniana rufa, przechowywana obecnie w Muzeum Narodowym w Tokio. W 1962 replika tej rufy została przekazana w darze miastu Rotterdam przez japońską delegację z Tokio. Dar został odwzajemniony kopią modelu okrętu De Liefde z kościoła św. Wawrzyńca.
Drzwi Manzù thumb|Drzwi Manzù Drzwi do kościoła św. Wawrzyńca były darem pewnej rotterdamskiej firmy z okazji jej 150. rocznicy, przypadającej w 1968. Drzwi te (Porta della Pace e della Guerra) wykonał włoski rzeźbiarz Giacomo Manzù. Urodzony w 1908 w Bergamo artysta wykonał również drzwi do katedry w Salzburgu (Porta dell'Amore, 1958) oraz drzwi do Bazyliki Świętego Piotra na Watykanie (Porta della Morte, 1964). Drzwi do kościoła św. Wawrzyńca mogą być postrzegane jako zwieńczenie tej serii. Ich tematem ikonograficznym jest przedstawienie wojny i pokoju, a prawdopodobnym źródłem inspiracji seria Passione, wykonana przez artystę w latach 1938–1939. Wojnę i pokój Manzù ukazał w następujący sposób: gdy drzwi są zamknięte, widoczne jest na nich tematyczne przedstawienie wojny, a gdy są szeroko otwarte, wyobrażenie wojny znika z pola widzenia, a po wejściu przez nie oczom widza ukazuje się tematyczne przedstawienie pokoju, umieszczone w tympanonie ponad drzwiami.
Organy Kościół św. Wawrzyńca posiada wyjątkowy zestaw organów. Podczas odbudowy kościoła ze zniszczeń wojennych podjęto decyzję, aby wszystkie jego organy były zbudowane przez tego samego budowniczego (firmę Marcussen & Søn z Danii). Organy główne otrzymały nowy projekt, według historycznego wyglądu, autorstwa jednego z architektów odbudowy, J. Besemera. Prospekty organów w prezbiterium i transepcie pozostały oryginalne, Marcussen & Søn zainstalował w nich jedynie nowe zestawy piszczałek.