Marek Kwiek (ur. 17 września 1966 w Poznaniu) – polski naukoznawca, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, specjalizujący się w badaniach nauki, systemów szkolnictwa wyższego i polityce naukowej. Od 2002 dyrektor Centrum Studiów nad Polityką PublicznąCentrum Studiów nad Polityką Publiczną, od 2012 kierownik Katedry UNESCO Badań Instytucjonalnych i Polityki Szkolnictwa Wyższego. Od 2020 również dyrektor Institute for Advanced Studies in Social Sciences and HumanitiesInstitute for Advanced Studies in Social Sciences and Humanities na UAM. Zajmuje się ilościowymi badaniami nauki (quantitative science studies) i socjologią karier akademickich w oparciu o międzynarodowe badania ankietowe i analizy Big Data.
Kariera naukowa W 1995 obronił w Instytucie Filozofii UAM pracę doktorską, a w 1999 uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego na podstawie rozprawy nt. Dylematy tożsamości. Wokół autowizerunku filozofa w powojennej myśli francuskiej. W 2001 został profesorem nadzwyczajnym UAM, a w 2009 uzyskał tytuł profesora nauk humanistycznych. Członek Komitetu Naukoznawstwa PAN w kadencji 2023-2027. Członek International Scientific Advisory Board przy Federalnym Instytucie Badań Szkolnictwa Wyższego i Polityki Naukowej DZHW w Berlinie.
Od 2000 prowadzi rozległe, interdyscyplinarne, międzynarodowe badania porównawcze instytucji uniwersytetu, karier akademickich i polityki naukowej (w ramach ok. 25 międzynarodowych projektów badawczych i ok. 25 międzynarodowych projektów eksperckich). Na badania prowadzone przez swoje zespoły badawcze na UAM otrzymał ponad 10 mln zł m.in. z European Science Foundation, Komisji Europejskiej, NCN, FNP, NCBR i MNISW.
Autor 230 publikacji naukowych, w tym 10 monografii. Publikuje przede wszystkim w czasopismach międzynarodowych: m.in. w Science and Public Policy, Higher Education, Studies in Higher Education, Scientometrics czy Journal of Studies in International Education.
Międzynarodowy doradca i ekspert w sprawach polityki naukowej i reform systemów szkolnictwa wyższego i nauki w kilkunastu krajach, m.in. dla Komisji Europejskiej, OECD, Rady Europy, OBWE, USAID, UNDP, Parlamentu Europejskiego i Banku Światowego oraz MNiSW. Jest m.in. współtwórcą Strategii Rozwoju Polskiego Szkolnictwa Wyższego do 2020 roku (Ernst & Young i IBnGR, 2010), dokumentu Europe 2020 Poland (Bank Światowy, 2011), Narodowej Strategii Rozwoju Szkolnictwa Wyższego w Ukrainie do 2022 r. (USAID, 2014) oraz współautorem założeń do Ustawy 2.0 (2016). Jest również współtwórcą (dla OECD i Komisji Europejskiej, 2012) narzędzia analitycznego służącego do pomiaru innowacyjności uniwersytetów europejskich Heinnovate.
W ostatnich trzech latach prezentował szeroko w świecie wyniki prowadzonych badań na ponad 30 seminariach i wykładach plenarnych, między innymi na Uniwersytecie Stanforda i Harvarda, w Berkeley, Oxfordzie, Hongkongu, Pekinie, Hiroszimie - jak również w SciencesPo w Paryżu, DZHW w Berlinie i na uniwersytach w Lugano, Aarhus, Hanowerze, Oslo, Lejdzie i innych, często kilkakrotnie.
Jego najważniejsze międzynarodowe projekty badawcze dotyczyły przedsiębiorczości akademickiej (EUEREK, 2004–2007, KE), relacji uniwersytetów z otoczeniem gospodarczym (GOODUEP, 2007–2009, KE), równości szans edukacyjnych (2007–2008, stypendium Programu Fulbrighta), relacji państwa dobrobytu i uniwersytetów (EDUWEL, 2009–2013, KE i WORKABLE, 2009–2012, KE) oraz transformacji profesji akademickiej (m.in. EUROAC, 2009–2013, ESF). Koordynator licznych indywidualnych projektów badawczych, w tym realizowanego w latach 2012–2017 projektu MAESTRO Narodowego Centrum Nauki pt. Program Międzynarodowych Badań Porównawczych Szkolnictwa Wyższego.
Przez trzy lata przebywał na uniwersytetach zagranicznych, przede wszystkim w USA, m.in. na University of Virginia, University of California w Berkeley, w National Endowment for Democracy w Waszyngtonie i innych. W latach 2007–2009 był jednym z 30 globalnych „naukowców nowego wieku” (Fulbright New Century Scholars) Fundacji Fulbrighta w dziedzinie badań nad szkolnictwem wyższym (SUNY/Buffalo). Jest również (2022-2024) naukowcem wizytującym w federalnym instytucie badań szkolnictwa wyższego i polityki naukowej DZHW w Berlinie.
Członek rad redakcyjnych kilku międzynarodowych czasopism z dziedziny badań nad szkolnictwem wyższym, m.in. Higher Education Quarterly, European Educational Research Journal, Globalisation, Societies and Education oraz British Educational Research Journal. Od 2024 r. Associate Editor w najbardziej prestiżowym czasopiśmie poświęconym badaniom szkolnictwa wyższego na świecie, Higher Education (SpringerNature). Ponadto członek rady redakcyjnej serii książkowej Higher Education Dynamics (SpringerNature).
W 2015 został laureatem w programie „Mistrz – subsydium profesorskie” Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Laureat ponad 20 nagród Rektora UAM, przede wszystkim za opublikowane monografie i produktywność naukową.
W 2016 kierowany przez niego zespół naukowy znalazł się w grupie trzech laureatów ogłoszonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNISW) konkursu na przygotowanie założeń projektu nowej ustawy o szkolnictwie wyższym. Opublikowany pod jego kierunkiem raport „Projekt założeń do ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym” (Poznań: Wydawnictwo UAM) stał się ważnym punktem odniesienia w dyskusjach o reformie szkolnictwa wyższego w Polsce w ramach tzw. Ustawy 2.0. Raport wskazywał na konieczność radykalnego różnicowania systemu szkolnictwa wyższego w Polsce i wydzielenia w nim (w połączeniu z dodatkowym finansowaniem doskonałościowym) uczelni badawczych.
W 2017 został laureatem jednej z trzech prestiżowych Nagród Ministra Nauki za rok 2017 – za naukowe badania szkolnictwa wyższego prowadzone w ramach polityki publicznej w kategorii „badania na rzecz rozwoju społeczeństwa”.
W 2018 został przyjęty w szeregi Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk Pięknych (European Academy of Sciences and Arts) w Salzburgu jako jej członek zwyczajny (w klasie: nauki społeczne, prawo i ekonomia, jako jeden z 34 Polaków).
Od 2021 jest członkiem zwyczajnym Academia Europaea - Europejskiej Akademii Nauk w Londynie (w klasie: zarządzanie, instytucje i polityki, jako jeden ze 113 Polaków, należąc do 15% jej najmłodszych członków)
W 2019 był współautorem zwycięskiego wniosku UAM w konkursie IDUB („Inicjatywa Doskonałości - Uczelnia Badawcza”) MNISW – w którym jego macierzysta uczelnia otrzymała status „uczelni badawczej” i dodatkowych 350 mln zł na lata 2020–2026, a od 2020 jest wiceprzewodniczącym (ds. nauki) Komitetu Sterującego IDUB na UAM.
W 2022 r. i w 2023 r. został uznany przez tzw. Ranking Stanfordzki za najbardziej cytowanego naukowca z UAM w Poznaniu w ujęciu znormalizowanym do dyscypliny (dyscyplina Education).
Życie prywatne Żonaty (z Krystyną Kwiek z domu Dudziak, od 1989 r.), córka Natalia Kwiek studiuje na UAM w Poznaniu.
Jest wnukiem prof. Marka Kwieka, wybitnego polskiego akustyka z Uniwersytetu Poznańskiego (1913–1962). Jego stryjem jest prof. Piotr Kwiek, fizyk, emerytowany profesor Uniwersytetu Gdańskiego. Stryj , astronom z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Poznańskiego (1916–1953), jest współodkrywcą (wraz z Jerzym Dobrzyckim) planetoidy Posnania.
Stypendia i staże naukowe 2022-2024 - a visiting researcher, German Center for Higher Education Research and Science Studies (DZHW), Berlin, Niemcy. 2012–2013 – a Visiting Professorial Fellow, Institute of Education, University of London, Wielka Brytania. 2008–2007 – stypendysta Fundacji Fulbrighta, „Fulbright New Century Scholar” (Poznan/State University of New York at Buffalo, USA, opiekun prof. D. Bruce Johnstone). 2003–2002 – stypendysta National Endowment for Democracy (NED), Reagan-Fascell Democracy Fellow, International Forum for Democratic Studies (Washington, DC, USA). 2001–2000 – stypendysta OSI (International Open Society Institute Policy Fellow), Center for Policy Studies, Central European University (CEU). 2000–1999 – profesor wizytujący, Central European University (CEU). 1999 – stypendysta JF Kennedy Institute for North American Studies, Freie Universität w Berlinie. 1997–1996 – stypendysta Kosciuszko Foundation, University of California at Berkeley, USA (opiekun prof. Martin Jay). 1996 – stypendysta Canadian Faculty Research Award Program, McGill University w Montrealu, Kanada (opiekun prof. Charles Taylor). 1995–1994 – stypendysta Fundacji Fulbighta, University of Virginia w Charlottesville, USA (opiekun prof. Richard Rorty, research assistant Richarda Rorty’ego).
Wybrane publikacje Wybrane monografie Marek Kwiek,Globalna nauka, globalni naukowcy. Warszawa: PWN. 2022, ss. 620. Marek Kwiek,Changing European Academics. A Comparative Study of Social Stratification, Work Patterns and Research Productivity. London and New York. Routledge. 2019, ss. 274. Marek Kwiek, Uniwersytet w dobie przemian. Instytucje i kadra akademicka w warunkach rosnącej konkurencji. Warszawa: PWN. 2015, ss. 540. Marek Kwiek, Knowledge Production in European Universities. States, Markets, and Academic Entrepreneurialism. Frankfurt and New York: Peter Lang. 2013, ss. 488. Marek Kwiek,Transformacje uniwersytetu. Zmiany instytucjonalne i ewolucje polityki edukacyjnej w Europie. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM. 2010, ss. 447. Marek Kwiek, The University and the State. A Study into Global Transformations. Frankfurt and New York: Peter Lang. 2006. (Przekład ukraiński: Taxon Publishing House: Kijów. 2009). Marek Kwiek, Intellectuals, Power, and Knowledge. Studies in the Philosophy of Culture and Education. Frankfurt and New York: Peter Lang. 2004. Marek Kwiek, Dylematy tożsamości. Wokół autowizerunku filozofa w powojennej myśli francuskiej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe IF UAM. 2009. Marek Kwiek, Rorty’s Elective Affinities. The New Pragmatism and Postmodern Thought. Poznań: Wydawnictwo Naukowe IF UAM. 1996. Marek Kwiek, Rorty i Lyotard. W labiryntach postmoderny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe IF UAM. 1994.
Wybrane artykuły Marek Kwiek, Łukasz Szymula (2023). Young Male and Female Scientists: A Quantitative Exploratory Study of the Global Scientific Workforce. Quantitative Science Studies, 1-37.https://doi.org/10.1162/qss_a_00276 Marek Kwiek (2023). The Globalization of Science: The Increasing Power of Individual Scientists. The Oxford Handbook of Education and Globalization. Ed. by P. Mattei et al. Oxford: Oxford University Press. 726-759. Marek Kwiek, Wojciech Roszka (2023). The Young and the Old, the Fast and the Slow: A Large-Scale Study of Productivity Classes and Rank Advancement. Studies in Higher Education. https://doi.org/10.1080/03075079.2023.2288172 Marek Kwiek, Wojciech (2023). Once Highly Productive, Forever Highly Productive? Full Professors’ Research Productivity from a Longitudinal Perspective. Higher Education. https://doi.org/10.1007/s10734-023-01022-y. Marek Kwiek, Wojciech Roszka (2021). Gender-Based Homophily in Research: A Large-scale Study of Man-Woman Collaboration, Journal of Informetrics. 35(3), August 2021, 101171. 1-26. https://doi.org/10.1016/j.joi.2021.101171. Kwiek, Marek (2021). The Prestige Economy of Higher Education Journals: A Quantitative Approach. Higher Education. 81. 493–519. https://doi.org/10.1007/s10734-020-00553-y. Kwiek, Marek (2021). What Large-Scale Publication and Citation Data Tell Us About International Research Collaboration in Europe. Studies in Higher Education. 46(12): 2629-2649. https://doi.org/10.1080/03075079.2020.1749254. Kwiek, Marek, Roszka, Wojciech (2021). Gender Disparities in International Research Collaboration: A Large-scale Bibliometric Study of 25,000 University Professors. Journal of Economic Surveys. 35(5): 1344-1380. https://doi.org/10.1111/joes.12395.