Palmanova (friul. Palme) – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Friuli-Wenecja Julijska, w prowincji Udine.
Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwały 5344 osoby, 411,1 os./km²Źródło danych: Istituto Nazionale di Statistica.
Historia W 1521 roku Republika Wenecka podpisała Traktat w Wormacji z Austrią, kończąc długą i wyczerpującą wojnę, która kosztowała Wenecje fortecę Gradisca (1511). Traktat z Wormacji ustanowił dla Wenecji niekorzystne granice, którym dodatkowo zagrażali Turcy osmańscy najeżdżający pobliskie tereny w 1477 i 1478 roku i którzy spalili San Vendemiano niedaleko Vittorio Veneto w 1499 roku. W konsekwencji władze Republiki Wenecji postanowiły wzmocnić granicę i zbudować strzegące granicę ufortyfikowane miasto.
Miasto Palmanova została wybudowana na polecenie władz Wenecji przez Scamozziego na planie gwiazdy jako Miasto idealne. Uroczyście założono je w dniu 7 października 1593 roku. Data założenia miasta upamiętniała zwycięstwo wojsk chrześcijańskich nad Turkami w bitwie pod Lepanto w 1571 roku podczas wojny cypryjskiej. Dniem 7 października uhonorowano także św. Justynę, wybraną na patronkę miasta. Przy budowie twierdzy wykorzystano wszystkie najnowsze innowacje wojskowe XVI wieku, przez co małe miasteczko stało się fortecą w kształcie dziewięcioramiennej gwiazdy. Miasto otaczały bastiony, mury, fosa i trzy bramy. Budowa pierwszego obwodu o długości 7 kilometrów zajęła 30 lat. Marcantonio Barbaro kierował grupą weneckich szlachciców odpowiedzialnych za budowę miasta, Marcantonio Martinego był odpowiedzialny za budowę, a Giulio Savorgnan działał jako doradca. Drugi etap budowy miał miejsce w latach 1658–1690. Po opanowaniu Republiki Wenecji przez Francuzów i Napoleona została wybudowana zewnętrzna linia fortyfikacji, która została ukończona w latach 1806–1813. Ostateczna forteca składała się z: 9 bastionów, 9 rawelinów, 9 lunet i 18 kawalierów. W 1815 r. miasto znalazło się pod panowaniem austriackim i pozostawała pod władzą Austrii do 1866 r., kiedy to zostało przyłączone do Włoch wraz z Veneto i zachodnimi Friuli. Do 1918 r. było to jedno z najbardziej wysuniętych na wschód włoskich miast wzdłuż granicy z Austrią.
Podczas I wojny światowej Palmanova była ważną bazą wypadową dla Włochów na tyłach Frontu Isonzo. W związku z tym utworzono tu szpitale i poligony wojskowe. Palmanova została zdobyta przez Austriaków 30 października 1917 roku podczas dwunastej bitwy pod Isonzo (bitwa pod Karfreit) i uległa zniszczeniom w wyniku ostrzału artyleryjskiego. Dziś te wydarzenia upamiętnia m.in. muzeum wojskowe w mieście. Po wojnie miasto wróciło do Włoch. Miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa Unesco.
Opis Od sześciokątnego placu w centrum (mającego powierzchnię 30 000 m²Jan Gehl, Życie między budynkami. Użytkowanie przestrzeni publicznych, wyd. RAM, Kraków 2009, s.43) wychodzą symetrycznie (gwieździście) ulice, mające taką samą szerokość 14 metrów (bez względu na ich umiejscowienie oraz przeznaczenie). Miasto otaczają obwałowania tworzące wielokątną gwiazdę. Całość przypomina płatek śniegu.
Bramy miejskie Palmanova: Porta Udine – z 1605 r. mieszcząca pomieszczania dla strażników Porta Cividale – na wschodzie miasta; z ozdobą w postaci lwa św. Marka Porta Aquileia – najstarsza z bram, z 1598 na południu miasta; ozdobiona fryzem z herbami szlacheckimi nadinspektorów i skarbników danej twierdzy.
W pobliżu miejscowości znajduje się stacja kolejowa Palmanova.
Inne miasta idealne Tylko w kilku idealnych miastach oryginalna struktura geometryczna jest tak wyraźnie widoczna jak w Palmanova. Porównywalne przypadki można znaleźć przede wszystkim w miastach-twierdzach założonych przez francuskiego projektanta fortyfikacji Vaubana (np. w Neuf-Brisach w Alzacji i na starym mieście Saarlouis), w niemieckim Karlsruhe i w Rumunii w siedmiogrodzkim mieście-twierdzy Alba Iulia. Na terenie Królestwa Polskiego idealny geometryczny kształt fortyfikacji miało prywatne miasto Brody (obecnie zachodnia Ukraina).
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona gminy
Kategoria:Miejscowości w prowincji Udine