Konflikt kurdyjsko-turecki – kurdyjska rebelia na terytorium Turcji trwająca od 1984 do 2013 roku, podczas której bojówki kurdyjskie walczyły o niepodległość Kurdystanu. W wyniku konfliktu trwającego niemal trzydzieści lat zginęło ponad 43 tysiące ludzi. Konflikt zbrojny został przerwany zawieszeniem broni i toczącym się bilateralnym procesem pokojowym.
Tło Bunty Kurdów miały miejsce już za czasów Imperium Osmańskiego. Istotne wystąpienia o charakterze separatystycznym miały miejsce także w dwudziestoleciu międzywojennym: Rebelia Koçgiri (1920), Rebelia Szejka Sajda (1925), Rebelia Ararata (1930) i Rebelia Dersim (1938).
Historia konfliktu 1978–1984: Wstęp do konfliktu Wiosną 1977 Abdullah Öcalan, przyszyły założyciel Partii Pracujących Kurdystanu (PKK), podróżował po Kurdystanie i prowadził kampanię uświadamiania społeczeństwu problemu kurdyjskiego. Lider odwiedził m.in. Góry Ararat, Erzurum, Tunceli, Elazig, Antep. W tym samym czasie „Szare Wilki” - ultranarodowe i neofaszystowskie młodzieżowe skrzydło nacjonalistycznej tureckiej Partii Akcji NarodowejAnnual of Power and Conflict, by Institute for the Study of Conflict, National Strategy Information Center, 1982, s. 148 – prowadziły represje przeciwko kurdyjskim działaczom. W czasie objazdu kraju zamordowani zostali kurdyjscy działacze - Haki Karer (marzec 1977) i Halil Çavgun (maj 1978).
Dnia 27 listopada 1978 w miejscowości Fis na zachodzie Turcji doszło do kongresu założycielskiego Partii Pracujących Kurdystanu, w którym udział wzięło 25 osób. Ta lewicowa organizacja w założeniach miała na celu utworzenie niezależnego państwa Kurdystan. Na zjeździe zdecydowano zaangażować bojówki PKK w walki polityczne, jakie w latach 1978–1980 w Turcji prowadziła prawica z lewicą. Partia Pracujących Kurdystanu opowiedziała się po stronie lewicy, co wynikało z jej programu politycznego. Efektem tego była masakra w Kahramanmaraş przeprowadzona 25 grudnia 1978 przez „Szare Wilki” na alewickich Kurdach. W pacyfikacji zginęło 109 osób, a 176 zostało rannych.
Latem 1979 Öcalan pojechał do Syrii oraz na tereny palestyńskie, gdzie ubiegał się o współpracę polityczną z tamtejszymi przywódcami. Po zamachu stanu w Turcji z 12 września 1980 po którym rządy objął Kenan Evren, kurdyjscy działacze udali się na emigrację do Syrii i Libanu. Sam pucz zakończył lata konfliktów pomiędzy lewicowymi i prawicowymi ugrupowaniami politycznymi, które kosztowały życie ok. 5 tys. ludzi. Bojownicy PKK wzięli udział w wojnie domowej w Libanie w latach 1982–1985. Zginęło tam łącznie 11 bojowników PKK.
W dniach 20-25 sierpnia 1982 odbył się II Zjazd Partii Pracujących Kurdystanu. Miał on miejsce w syryjskim mieście Dara. W czasie kongresu zdecydowano się powrócić do Turcji i rozpocząć wojnę partyzancką przeciwko tureckiemu rządowi w celu utworzenia niezależnego państwa kurdyjskiego. Nim do tego doszło kurdyjskich partyzantów szkolono w obozach w Syrii i Libanie. Jednak wielu bojowników wysyłanych do Turcji było od razu zatrzymywanych i zsyłanych do więzienia w Diyarbakır.
1984–1999: Działania partyzanckie Zbrojna rebelia Partii Pracujących Kurdystanu rozpoczęła się 15 sierpnia 1984 atakiem na tureckie siły zbrojne w Eruh oraz Semdinli na wschodzie kraju. W wyniku ataku zginął jeden turecki żołnierz, a siedmiu żołnierzy, dwóch policjantów i troje cywilów odniosło rany. Dwa dni później zaatakowano posterunek policji w Siirt. Początkowo władze zbagatelizowały zagrożenie, jednakże ugrupowanie w ciągu dwóch miesięcy dokonało ataku na gwardię prezydenta Kenana Evrena w mieście Yüksekova. Zginęło wówczas trzech ochroniarzy prezydenta. Przez pięć lat ataków partyzanckich PKK łącznie zginęło ok. 2500 osób. thumb|250px|Region OHAL, w którym działali kurdyjscy partyzanci W związku z działalnością PKK, na wschodzie kraju, władze zmobilizowały 350 tys. żołnierzy oraz 35 tys. policjantów, podczas gdy rebelianci zaciągnęli w swoje szeregi 70 tys. mężczyzn. Władze 19 lipca 1987 uchwaliły stan wyjątkowy w utworzonym regionie "OHAL", który obejmował prowincje Adiyaman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakir, Elazig, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt, Tunceli, Wan. Nieco później stan wyjątkowy rozszerzono o prowincje Batman oraz Şirnak. Począwszy od 1994 roku region został powoli zawężany, aż rozwiązano go ostatecznie 30 listopada 2002.
Od 1990 rebelianci zintensyfikowali swoją kampanię partyzancką, rozprzestrzeniając działania na wszystkie kurdyjskie regiony i miasta. W latach 1991–1995 z tego powodu zginęło 15 tys. ludzi, czyli sześć razy więcej niż w analogicznym okresie w pierwszych pięciu latach rebelii. W 1992 turecki prezydent Turgut Özal rozporządził rozpoczęcie ofensywy przeciwko kurdyjskim rebeliantom, jednak została ona zatrzymana we wrześniu 1992 kurdyjskim atakiem w Tasdelen, gdzie poległo 20 wojskowych. Po kurdyjskim powstaniu w Iraku z 1991, Partia Pracujących Kurdystanu założyła tam własne bazy wypadowe. W odpowiedzi jesienią 1992, Turcja przeprowadziła operację w irackim Kurdystanie, która spowodowała śmierć 1551 i aresztowanie ponad 1232 kurdyjskich bojowników.
W 1993 prezydent Turgut Özal ogłosił chęć nawiązania dialogu z partyzantami. Wskazał potrzebę rozwiązania problemu kurdyjskiego, w tym wprowadzenie języka kurdyjskiego do urzędów i uchwalenia w Turcji ustroju federacyjnego. W związku z tym krokiem prezydenta, PKK ogłosiło rozejm 20 marca 1993. Jednak śmierć Özala w dniu 17 kwietnia 1993 z powodu otrucia, zniweczyła starania tureckich władz o porozumienie z Kurdami. Przerwane rokowania miały swoje reperkusje. 24 maja 1993 w zasadzce separatystów na autostradzie Elazığ-Bingöl zginęło 33 tureckich żołnierzy. Oznaczało to zerwanie zawieszenia broni przez Partię Pracujących Kurdystanu.
Tureckie władze zaczęły wyludniać kurdyjskie wioski na terytoriach własnego państwa. Z kolei rebelianci w 1993 dokonali wielu ataków na tureckie obiekty dyplomatyczne i handlowe w krajach Europy Zachodniej. W odpowiedzi 16 czerwca 1994 aresztowano kilku ważnych postaci ze środowiska militarnego Kurdów. Ataki na tureckie konsulaty powtórzyły się wiosną 1995. 15 grudnia 1995 rebelianci ogłosili drugie jednostronne zawieszenie broni, jednak zostało ono zerwane 6 maja 1996, kiedy to Turcja i Izrael nazwały założyciela Partii Pracujących Kurdystanu, Abdullaha Öcalana, terrorystą.
15 lutego 1999, lider PKK Abdullah Öcalan został złapany w Kenii w wyniku wspólnej operacji CIA, tureckich służb specjalnych (MIT) i izraelskiego Mosadu. Po pojmaniu, Öcalan zadeklarował "pokojową ofensywę". Założyciel PKK został zesłany do więzienia na wyspę İmralı na Morzu Marmara. Choć 29 czerwca 1999 został skazany na karę śmierci, wykonanie jej zostało bezterminowo odroczone i zmienione na dożywocie. W Turcji w 2002 roku zakazano wykonywania kary śmierci.
1999–2004: Rozejm thumb|250px|Flaga KADEK thumb|250px|Flaga KONGRA-GEL We wrześniu 1999 PKK ogłosiło jednostronne zawieszenie broni i całkowicie wycofało swoje bojówki z terytorium Turcji. W związku z tym nowe bazy zakładano w górach północnego Iraku. W lutym 2000 ogłoszono zakończenie wojny. Aby osiągnąć swoje cele ugrupowanie kurdyjskie stawiało na rozwiązania drogą pokojową i dyplomatyczną. W kwietniu 2002 Partię Pracujących Kurdystanu przemianowano na KADEK (Wolność i Demokracja Kongres Kurdystanu), by przekształcić ją w organizację typowo polityczną. W październiku 2003 rozwiązano KADEK i na jej łonie powstał KONGRA-GEL (Kongres Ludzi Kurdystanu).
Turecki rząd przez okres zawieszenia broni notorycznie ignorował oferty pokojowe Kurdów, odnoszące się do ich roszczeń. Według Ankary, KONGRA-GEL nadal dopuszczał się ataków partyzanckich, jednak ich skala była znacznie mniejsza niż sprzed września 1999. Jednak ogłoszenie rozejmu przez PKK nie oznaczało faktycznie zakończenia wojny. Nie uznające rozejmu ugrupowania nadal operowały. Radykalni dowódcy KONGRA-GEL założyli w 2004 jednostki pod nazwą Sokoły Wolności Kurdystanu, które przeprowadzały akcje dywersyjne i terrorystyczne. W związku z tym tureckie lotnictwo przeprowadziło w tym okresie wojny około 700 nalotów na pozycje bojowników, głównie na terenie Iraku. W sporadycznych walkach w latach 1999–2004 zginęło w sumie 711 osób.
Po dojściu do władzy Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) w 2002, państwo tureckie rozpoczęło łagodzić ograniczenia w stosowaniu języka kurdyjskiego i tejże kultury. W latach 2003–2004 wewnątrz KONGRA-GEL doszło do walki o stanowisko idealistyczne. Reformatorzy chcieli całkowicie organizacje zdemobilizować, z kolei konserwatyści nawoływali do powrotu do metod ruchu oporu. Ci drudzy ostatecznie wyszli zwycięsko ze sporu, co doprowadziło do porzucenia partii przez reformatorów i w efekcie ponownego wybuchu rebelii. W kwietniu 2005, KONGRA-GEL z powrotem przemianowano na Partię Pracujących Kurdystanu.
2004–2012: Wznowienie konfliktu 1 czerwca 2004 Kurdowie wznowili działania partyzanckie na szeroką skalę. Powodem było zwlekanie władz tureckich z podjęciem negocjacji nad sprawą kurdyjską i atakowanie ich sił. W tym samym miesiącu z irackiego Kurdystanu na terytorium Turcji przedostało się 2 tys. bojowników. Rebelianci podczas wznowienia konfliktu obrali nową taktykę. Z powodu ograniczonych środków militarnych i pieniężnych, zredukowano liczbę bojowników. W pojedynczej jednostce terenowej z 15-20 bojowników zmniejszono oddział do 6-8 osób, a ogólna liczba rebeliantów z 8 tys. zmalała o połowę. Partyzanci unikali bezpośrednich potyczek, bazowali na snajperach i zasadzkach oraz stosowali strategię "uderzaj i uciekaj" (hit and run). Rebelianci przeprowadzali również zamachy bombowe. Zmiana taktyki spowodowała, iż separatyści nie byli w stanie kontrolować żadnych większych terytoriów nawet po zmroku, jedynie wyprowadzali uderzenia ze swoich górskich baz, by zmusić władze do podjęcia rozmów.
Przemoc w Turcji znacznie wzrosła w drugiej połowie 2004 i w 2005. W jednym z większych zamachów bombowych, w dniu 16 lipca 2005 zginęło pięć osób, a 14 zostało rannych. Wówczas wysadzono bombę w minibusie w kurorcie Kuşadası. W marcu 2006 zwolennicy PKK sprowokowali zamieszki w Diyarbakır, po czym wokół miasta wybuchły ciężkie walki między rebeliantami i wojskiem narodowym. W wyniku tego zamknięto drogę do lotniska Diyarbakır. Zawieszono także działalność wielu miejscowych szkół i przedsiębiorstw. W sierpniu 2006, Sokoły Wolności Kurdystanu ogłosiły, iż zaprowadzą w Turcji "piekło". Pod tym hasłem rozpoczęła się kampania zamachów bombowych. 25 sierpnia 2006 doszło do podwójnego skoordynowanego zamachu w banku w Adanie, 27 sierpnia 2006 celem zamachu terrorystycznego była szkoła w Stambule, z kolei dzień później przeprowadzono trzy skoordynowane ataki w mieście Marmaris i jeden w Antalayi. 30 sierpnia 2006 do zamachu doszło w mieście Mersin. 1 października 2006 PKK ogłosiło jednostronny rozejm, jednak drobne starcia nadal były prowadzone w południowo-wschodnich częściach kraju. thumb|250px|Demonstracja przeciwko działalności terrorystycznej PKK w Stambule (22 października 2007)