Committee for Skeptical Inquiry (CSI, do 2006 jako Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal, CSICOP) – amerykańska organizacja promująca sceptycyzm naukowy, krytyczną analizę twierdzeń nadzwyczajnych, edukację naukową i użycie rozumu w ocenie kontrowersyjnych twierdzeń. Od 2015 działa jako program Center for Inquiry. Siedziba organizacji mieści się w Amherst w stanie Nowy Jork. CSI wydaje czasopismo Skeptical Inquirer i organizuje konferencję CSICon. Organizacja jest zwykle uznawana za jedną z instytucji, które współtworzyły nowoczesny zorganizowany ruch sceptyczny w anglojęzycznym świecie.

Historia Korzeni organizacji upatruje się w połowie lat 70. XX wieku, gdy w Stanach Zjednoczonych silnie wzrosło zainteresowanie astrologią, UFO, parapsychologią i innymi zjawiskami paranormalnymi. Ważnym impulsem do utworzenia komitetu był opublikowany w 1975 roku na łamach The Humanist manifest Objections to Astrology, przygotowany przez Barta J. Boka, Lawrence’a E. Jerome’a i Paula Kurtza oraz podpisany przez 192 naukowców, w tym 19 laureatów Nagrody Nobla. Rozgłos wokół tego tekstu przekonał Kurtza, że potrzebna jest trwalsza organizacja zajmująca się naukową oceną podobnych roszczeń. Założenie komitetu początkowo wspierało pismo „The Humanist”, którego redaktorem był wówczas Kurtz, ale wkrótce komitet stał się niezależną organizacją.

CSICOP uruchomiono 30 kwietnia i 1 maja 1976 roku podczas konferencji The New Irrationalisms: Antiscience and Pseudoscience na kampusie State University of New York at Buffalo w Amherst. Jej współprzewodniczącymi byli Paul Kurtz i , a wśród osób związanych z tworzeniem organizacji i jej wczesnym rozwojem byli także Martin Gardner, James Randi, Ray Hyman, Carl Sagan i Isaac Asimov. Od początku celem komitetu było badanie twierdzeń o charakterze paranormalnym i pseudonaukowym z perspektywy naukowej oraz dostarczanie mediom i opinii publicznej rzetelnych informacji o wynikach takich analiz. Na konferencji założycielskiej Truzzi sformułował dwie zasady, które odtąd wyznaczały sceptyczną ocenę twierdzeń: ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, że anomalia istnieje, a twierdzenia nadzwyczajne wymagają nadzwyczajnych dowodów.

We wczesnym okresie działalności ujawnił się spór o styl działania organizacji. Truzzi, który do sierpnia 1977 redagował pismo komitetu, chciał uczynić z niego periodyk akademicki, zwłaszcza socjologiczny. Pozostali chcieli, by zajmowało się także popularnymi twierdzeniami i docierało do czytelników spoza środowiska akademickiego. Truzzi chciał też przyjmować do organizacji zwolenników zjawisk paranormalnych, czemu inni stanowczo się sprzeciwiali. Truzzi krytykował CSICOP za zbyt demaskatorskie nastawienie i uważał, że komitet powinien wyraźniej unikać odrzucania twierdzeń przed ich pełną oceną; po odejściu z organizacji założył własne pismo The Zetetic Scholar. Pismo organizacji, początkowo wydawane jako The Zetetic, od 1978 ukazywało się już pod tytułem Skeptical Inquirer, a jego wieloletnim redaktorem został .

W latach 1987–1989 dyrektorem wykonawczym CSICOP był Mark Plummer, a jego następcą został Barry Karr. W 1992 organizacja przeniosła się do stałej siedziby w podmiejskim Amherst, naprzeciw kampusu State University of New York at Buffalo.

23 września 2006 rada wykonawcza, obradująca w Oak Brook w stanie Illinois, przyjęła skróconą nazwę Committee for Skeptical Inquiry (CSI). Powołany w tej sprawie w 1996 podkomitet ostatecznie zmiany nie zarekomendował. Zmiana miała podkreślić, że zakres jej działalności wykracza poza same zjawiska paranormalne i obejmuje szerzej rozumiane myślenie krytyczne, naukę i racjonalność. Z dniem 8 stycznia 2015 dawny niezależny podmiot stał się formalnie programem Center for Inquiry.

Działalność W aktualnej deklaracji misji CSI określa swój cel jako promowanie nauki i badań naukowych, myślenia krytycznego, edukacji naukowej oraz użycia rozumu przy analizie ważnych zagadnień i twierdzeń nadzwyczajnych. Organizacja zachęca do odpowiedzialnego, naukowego badania kontrowersyjnych twierdzeń oraz do upowszechniania wyników tych analiz wśród środowiska naukowego, mediów i opinii publicznej. W praktyce CSI pełni przede wszystkim rolę forum publikacji, organizatora konferencji i zaplecza eksperckiego dla mediów oraz środowiska sceptycznego, a nie samodzielnego laboratorium prowadzącego własne eksperymenty.

Najbardziej znaną publikacją CSI jest magazyn Skeptical Inquirer. Pismo zostało założone przez Marcella Truzziego pod nazwą The Zetetic, a następnie przemianowane; wieloletnim redaktorem był Kendrick Frazier. W czerwcu 2023 redaktorem magazynu został Stephen Hupp. CSI wydaje również kwartalny newsletter Skeptical Briefs.

W ramach działalności publicznej CSI organizował konferencje poświęcone sceptycyzmowi naukowemu, pseudonauce i komunikacji naukowej. Po kilkuletniej przerwie wznowiono je w październiku 2011 w Nowym Orleanie pod nazwą CSICon. Organizacja wspierała również oddolne inicjatywy sceptyczne, takie jak konferencje SkeptiCamp. W historycznych opisach działalności CSICOP podkreśla się także jego rolę jako organizacji zabiegającej o bardziej krytyczne i odpowiedzialne przedstawianie zjawisk paranormalnych w mediach oraz nagradzającej autorów i dziennikarzy, którzy omawiali takie tematy z perspektywy naukowej.

CSI prowadzi i publikuje analizy dotyczące między innymi twierdzeń o UFO, zjawisk paranormalnych, parapsychologii, astrologii, medycyny alternatywnej i innych form pseudonauki. W 2022 stanowisko głównego badacza organizacji objął Kenny Biddle, zajmujący się badaniem twierdzeń paranormalnych i publikujący stałą rubrykę A Closer Look w Skeptical Inquirer.

Struktura organizacyjna CSI jest częścią Center for Inquiry, ponadnarodowej organizacji non-profit skupiającej kilka inicjatyw związanych z humanizmem świeckim, sceptycyzmem i popularyzacją nauki. Organizacja koncentruje się przede wszystkim na twierdzeniach, które można poddawać analizie empirycznej, w szczególności tam, gdzie zjawiska paranormalne, pseudonaukowe lub sensacyjne narracje przenikają do debaty publicznej i przekazu medialnego. Według historycznych opisów CSI opiera się na sieci fellows, konsultantów naukowych i technicznych oraz współpracowników z różnych dziedzin, a jego znaczenie wykracza poza własne publikacje, bo organizacja stała się jednym z głównych punktów odniesienia dla autonomicznych grup sceptycznych powstających w wielu krajach.

Nagrody, fellows i upamiętnienia CSI przyznaje kilka nagród związanych z promocją sceptycyzmu naukowego i krytycznego myślenia. Najwyższym wyróżnieniem organizacji jest In Praise of Reason Award, przyznawana za wybitny wkład w stosowanie krytycznego namysłu, dowodów naukowych i rozumu przy ocenie roszczeń poznawczych. Wśród jej laureatów byli między innymi Martin Gardner, Carl Sagan, Richard Dawkins, Ray Hyman i Bill Nye. Drugim ważnym wyróżnieniem jest coroczna Robert P. Balles Prize in Critical Thinking, nagroda dla autora publikacji najlepiej realizującej ideały zdrowego sceptycyzmu, analizy logicznej i nauki empirycznej.

Oprócz systemu nagród CSI wybiera także fellows, czyli związanych z organizacją ekspertów, badaczy i popularyzatorów nauki, którzy wspierają ją autorytetem oraz zapleczem eksperckim. Kryteria obejmują wybitny wkład w dyscyplinę naukową, komunikację nauki albo sam ruch sceptyczny. Wśród fellows CSI znajdowali się między innymi Richard Dawkins, Daniel Dennett, Susan Blackmore, Ann Druyan, Neil deGrasse Tyson, Bill Nye i James Randi.

W 2011 rada wykonawcza CSI utworzyła także Pantheon of Skeptics, listę upamiętniającą zmarłych fellows, która ma zachowywać pamięć o historii nowoczesnego ruchu sceptycznego; lista jest publikowana na stronie organizacji i eksponowana w jej siedzibie w Amherst. Na cześć komitetu i jego pisma nazwano planetoidę (6630) Skepticus, odkrytą w 1982.

Krytyka i kontrowersje Działalność CSI była krytykowana przez osoby i środowiska, które stały się przedmiotem zainteresowania organizacji. Jednym z najbardziej znanych sporów były liczne, bezskuteczne pozwy wytaczane przez Uri Gellera. W 1989 badacz zjawisk paranormalnych Eldon Byrd, a w 1991 Geller pozwali Jamesa Randiego o zniesławienie, żądając odpowiednio 38 i 15 mln dolarów odszkodowania. Razem z Randim pozwano w obu sprawach CSICOP, choć dotyczyły one wypowiedzi Randiego poza forum organizacji. W sprawie Byrda sąd uznał, że CSICOP nie dopuścił się zniesławienia, a Randiego wprawdzie uznano za winnego, lecz ława przysięgłych ustaliła odszkodowanie na zero. W sprawie Gellera sąd federalny w Waszyngtonie uznał pozwanie CSICOP za nękanie procesowe i 27 lipca 1993 zasądził od Gellera 149 tys. dolarów tytułem poniesionych przez komitet kosztów, a 9 grudnia 1994 sąd apelacyjny utrzymał te sankcje w mocy. Przed ruiną finansową komitet uchroniły wpłaty zwolenników na utworzony w tym celu fundusz obrony prawnej.

Najpoważniejszym sporem wewnętrznym pierwszych lat była kontrowersja wokół tzw. efektu Marsa, czyli tezy Michela Gauquelina, że europejscy mistrzowie sportu częściej rodzą się, gdy Mars znajduje się w dwóch z dwunastu sektorów nieba. Test zaproponowany przez Kurtza, statystyka i astronoma George’a Abella Gauquelin przeprowadził i opublikował w 1977 w „The Humanist”, po czym strony odmiennie zinterpretowały jego wynik. Członek rady wykonawczej, astronom , uznał projekt testów i negatywną interpretację wyników za wadliwe, zaostrzył krytykę do poziomu osobistego, został usunięty z rady i w 1981 opisał sprawę w piśmie „Fate”. W październiku 1981, w tym samym miesiącu, w którym ukazał się artykuł Rawlinsa, rada wykonawcza przyjęła zasadę, że CSICOP sam nie prowadzi badań. Według Hansena spór zakończył się odejściem z komitetu kilku bardziej umiarkowanych członków. Abell, Kurtz i Zelen przyznali później, że zabrakło im przezorności, by zachować znacznie większą staranność przy prowadzeniu doświadczeń i relacjonowaniu ich wyników.

Krytyka pojawiała się także ze strony części badaczy i dawnych współpracowników. Marcello Truzzi, współzałożyciel CSICOP, zarzucał organizacji przyjmowanie zbyt konfrontacyjnego, demaskatorskiego nastawienia wobec twierdzeń paranormalnych i spopularyzował w tym kontekście termin „pseudosceptyk”. Carl Sagan przyznawał, że część zarzutów wobec stylu działania CSICOP bywa uzasadniona, ale jednocześnie oceniał organizację jako potrzebną przeciwwagę dla bezkrytycznego nagłaśniania pseudonauki w mediach.

Zobacz też Sceptycyzm naukowy Center for Inquiry Skeptical Inquirer

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Instytucje filozoficzne Kategoria:Organizacje non-profit Kategoria:Organizacje założone w 1976 Kategoria:Sceptycyzm naukowy Kategoria:Stowarzyszenia światopoglądowe Kategoria:Stowarzyszenia w Stanach Zjednoczonych