Woda żywa − termin biblijny oraz znany z przekazów i baśni.

W Biblii Zwrot używany w biblijnych tekstach przypisywanych Janowi Ewangeliście (Ewangelia Jana, Apokalipsa), który w interpretacjach egzegetycznych uważany jest za synonim Ducha Świętego.

Obszerny fragment Janowej Ewangelii − J 4,10-26 − w którym wzmiankowana jest woda żywa, nazywany jest czasem «Mową o wodzie żywej», «Dyskursem o wodzie żywej».

Termin był też używany w modlitwie w czasie rytuału chrzcielnego, w wezwaniu o zstąpienie Ducha Świętego przy polaniu wodą.

Ewangelia Jana Tradycyjnie «woda żywa» w czwartej Ewangelii interpretowana jest jako Duch Święty, trzecia osoba Trójcy Świętej. Dotyczy to m.in. fragmentu 4,15.

Fragment J 4,10–26 oraz epizod z Samarytanką opisany w rozdz. 4 uznawane są przez biblistów za swego rodzaju «Mowę o wodzie żywej». Jest to jedna z siedmiu mów wyszczególnianych w treści Ewangelii Jana obok siedmiu znaków/cudów, które uczynił Jezus. Drugą ważną mową Chrystusa wyszczególnioną w tej ewangelii jest «Mowa o chlebie życia» znajdująca się w rozdz. 6,22–59. Chociaż każda z tych mów stanowi odrębny dyskurs w treści księgi, komplementując się wzajemnie stanowią wyodrębniony przez egzegetów temat: «Chrystus życiem».

Rozmowa z Samarytanką 180px|thumb|Jacek Malczewski, Chrystus i Samarytanka przy studni, 1910, kolekcja prywatna Pierwszy raz motyw «wody żywej» pojawia się w rozdz. 4, w czasie tzw. Rozmowy z Samarytanką. «Wodą żywą» w pojęciu Izraelitów była woda źródlana. W Starym Testamencie miała często znaczenie symboliczne. Przedstawiała prawdę lub Prawo (hebr. תורה), często też samego Boga. U proroków była obrazem błogosławieństwa, łaski czy zbawienia mesjańskiegoPor. np. Iz 12,2.32; Am 5,24; Ps 78,15; Ez 36,15; Za 14,8.. W trakcie rozmowy Jezus przechodzi od znaczenia naturalnego do znaczenia nadprzyrodzonego. W oparciu o różne przesłanki zawarte w treści samej Ewangelii Jana egzegeci upatrują w «wodzie żywej» symbol nauki objawionej ludziom przez Chrystusa, samego Chrystusa czy też Ducha Świętego. Znaczenia te nie wykluczają się wzajemnie, ale się uzupełniają i przedstawiają różne aspekty daru jaki Ojciec daje w Synu.

W Święto Namiotów Słowa zawarte w tej perykopie Jezus miał wypowiedzieć w ostatnim najważniejszym dniu Święta Namiotów (hebr. ‏סוכות‎). Ewangelista sam wyjaśnia, czym albo raczej kim jest «woda żywa»: "A powiedział to o Duchu, którego mieli otrzymać wierzący w Niego" (J 7,39).

Spór egzegetyczny dotyczy miejsca pochodzenia «wody» a więc Ducha. Dwojaka lekcja tego tekstu wpływa na rozdwojenie w interpretacji. Raz źródłem wody żywej jest wierzący, w drugiej wersji sam Chrystus. Pierwsza interpretacja bierze swój początek w szkole aleksandryjskiej i obecna jest u Orygenesa, Cyryla Aleksandryjskiego, Cyryla Jerozolimskiego, Grzegorza z Nyssy, u Ambrożego czy też u św. Hieronima.

Bardziej prawdopodobna lekcja, upatrująca w Chrystusie Panu źródło «wody żywej», zdaje się odnosić do proroctwa z Księgi Zachariasza 14,8. Za tą interpretacją przemawia kontekst święta i miejsce wygłaszania mowy. Poprzez Hipolita i Ireneusza lektura ta sięga do samej osoby Jana Apostoła, autora Ewangelii. Woda wylewana na ołtarz w świątyni podczas święta stała się dla św. Jana symbolem zbawienia, które daje Chrystus. Jest to aluzja do ofiary na ołtarzy krzyża na Golgocie: ciało Pana zostało przebite, by wypłynęły z niego «potoki wody żywej» − zbawienie w Duchu danym przez Pana. Za tą interpretacją idą bibliści: Jeremias, Dodd, Bultmann i inni.

Apokalipsa 180px|thumb|right|Przedstawienie Fleuve de Vie, Rzeki życia z Księgi Apokalipsy, Urgell Beatus (f°198w-199), ok. X w. Autor natchniony dwukrotnie mówi o wodzie żywej w Księdze Apokalipsy: w rozdz. 21, w wersecie 6 w odniesieniu do Nowego Jeruzalem: „Ja pragnącemu dam darmo pić ze źródła wody życia”, zaś w rozdz. 22, w wersecie 1: „I ukazał mi rzekę wody życia, lśniącą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka”. W obu przypadkach termin często interpretowany jest jako Duch Święty.

Katechizm Kościoła Katolickiego uważa to określenie Ducha Świętego, za jedno z najpiękniejszych (nr 1137).

Przewijający się w pismach Janowych temat wody żywej może zostać przedstawiony w następujący sposób:

Ewangelia Jana 4,14Ewangelia Jana 7,37.38Apokalipsa 21,6... woda, którą ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody wytryskającej ku życiu wiecznemu.... Jeśli ktoś jest spragniony... niech przyjdzie do mnie i pije!... Strumienie wody żywej popłyną z jego wnętrza.... Ja pragnącemu dam darmo pić ze źródła wody życia.

Użycie zwrotu «woda żywa» w 20 rozdz. Apokalipsy stanowi motyw składowy wspólnego dla całej księgi "wątku o życiu". Pojawia się on, gdy mowa jest o «księdze życia» w rozdz. 21 oraz o «drzewie życia» w rozdz. 22.

Protestancki biblista John Stott upatruje tutaj związek z motywem «życia wiecznego», o którym mowa jest w 17 rozdz. Ewangelii Jana: „A to jest życie wieczne: poznać Ciebie, jedynego, prawdziwego Boga, i Tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa”.

W przekazach i baśniach Daje siłę i nieśmiertelność, wskrzesza zmarłych, przywraca wzrok, odwraca zaklęcia i uroki. Znajduje się w trudno dostępnych miejscach, często jest strzeżona przez bóstwa i potwory. Zdobywają ją zazwyczaj osoby odważne i szlachetne.

Wierzono np. na Wołyniu, że młoda para powinna poddać się rytualnemu oczyszczeniu, na rozebranych do naga młodych wylewano konewkę „wody żywej”, symbolizując w ten sposób wyzbycie się poprzedniego stanu.

Zobacz też Kościej Nieśmiertelny

Przypisy

Kategoria:Nowy Testament Kategoria:Teologia chrześcijańska