Ed Koch

Edward Irving „Ed” Koch (ur. 12 grudnia 1924 w Nowym Jorku, zm. 1 lutego 2013 tamże) – amerykański polityk, prawnik, pisarz, komentator polityczny, krytyk filmowy, 105. burmistrz Nowego Jorku – od 1 stycznia 1978 do 31 grudnia 1989; w latach 1969–1977 zasiadał w Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych. Amerykanin pochodzenia żydowskiego; jego rodzice byli emigrantami z Polski.

Koch przez całe zawodowe życie należał do Partii Demokratycznej; określał się jako „zdroworozsądkowy liberał” (ang. liberal with sanity). W czasie pełnienia funkcji burmistrza Nowego Jorku przeprowadził reformę gospodarki mieszkaniowej. Swoje rządy rozpoczął od cięć wydatków publicznych, zmniejszenia podatków oraz radykalnych posunięć w sferze administracji miejskiej, zwalniając około 7 tys. urzędników. Było to działanie przywracające stabilizację budżetu po ekspansywnych rządach poprzedników – Abrahama Beame’a oraz Johna Lindsaya, którzy zwiększyli ponad miarę zadłużenie miasta. Jako kongresmen, a następnie jako burmistrz Nowego Jorku był gorącym zwolennikiem Izraela. W 1993 zachował się wbrew wytycznym swojej partii, popierając kandydaturę Rudy’ego Giulianiego na burmistrza Nowego Jorku. Podobnie postąpił w 2001, kiedy poparł innego republikanina na to stanowisko – Michaela Bloomberga, jak również w 2004, kiedy udzielił poparcia dla George’a W. Busha, który (z powodzeniem) starał się o reelekcję na stanowisko prezydenta Stanów Zjednoczonych.

Będąc powszechnie znaną osobą publiczną jeździł nowojorskim metrem oraz przystawał często na ulicy, pozdrawiając przechodniów sloganem „Co u mnie słychać?” (ang. How’m I doin’?).

Po przejściu na polityczną emeryturę prowadził audycję radiową (radio show) oraz udzielał się jako komentator polityczny. Często występował w telewizji, pełniąc m.in. funkcję sędziego w show telewizyjnym The People’s Court, w którym występował przez dwa sezony – od 1997 do 1999. Zmarł 1 lutego 2013 roku. Powodem była zastoinowa niewydolność serca.

Wczesne życie i edukacja Urodził się na Bronksie, jako drugie z trójki dzieci Louisa i Joyce, polskich Żydów, którzy wyemigrowali do Nowego Jorku na początku XX wieku. Gdy miał 13 lat uratował swoją siostrę przed utonięciem w jeziorze. W młodości dorabiał jako sprzedawca butów.

Po odbyciu służby wojskowej podczas II wojny światowej (był żołnierzem piechoty bojowej w stopniu sierżanta), Koch ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Nowojorskim. Po studiach rozpoczął karierę prawniczą, był jednym z założycieli kancelarii prawnej.

Działalność w Partii Demokratycznej Należał do Partii Demokratycznej, jakkolwiek był określany mianem DINO (demokratą tylko z nazwy). Postulował radykalną zmianę polityki Demokratów – celem miała być walka z utratą wpływów tej partii przede wszystkim na południu Stanów Zjednoczonych, gdzie jak sam wskazywał partia ta jest postrzegana jako partia afroamerykańskich wyborców, podczas gdy biali Amerykanie głosują w przytłaczającej większości na Republikanów. Był zwolennikiem zwrócenia się Partii Demokratycznej w kierunku centrolewicowym, podczas gdy jak powiedział – partia ta „jest bądź wydaje się, że jest na pozycji radykalnie lewicowej”. Jednym z postulatów Kocha było odstąpienie Demokratów od popierania tzw. partial birth abortion (pol. aborcji przez częściowe urodzenie), zwanej także jako Intact dilation and extraction – procedury aborcyjnej stosowanej w zaawansowanej ciąży (powyżej 16 tygodnia).

Okres urzędowania w Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych (1969−1977) thumb|Od 1969 do 1977 roku Ed Koch był członkiem Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych Od 3 stycznia 1969 do 3 stycznia 1973 Koch był Członkiem Izby Reprezentantów wybranym z 17. dystryktu kongresowego Nowego Jorku, a następnie – po korekcie obszarów wyborczych – od 3 stycznia 1973 do 31 grudnia 1977 (kiedy złożył mandat członka kongresu w związku z wyborem na burmistrza Nowego Jorku) jako kongresmen reprezentował 18. dystrykt kongresowy Nowego Jorku.

Koch, jak sam stwierdził, rozpoczął swoją karierę polityczną będąc „zwykłym liberałem”, sprzeciwiając się wojnie w Wietnamie i maszerując w celu praw uznania pełni cywilnych dla Afroamerykanów. W kwietniu 1973 roku Koch ukuł powiedzenie Watergate Seven (pol. „Siódemka z Watergate”) w odpowiedzi na oświadczenie Lowella P. Weickera juniora, który, otrzymawszy informację o tym, że jedna z osób zamieszanych w aferę Watergate w styczniu 1972 dostała nakaz aby inwigilować pewnych senatorów i członków Izby Reprezentantów, umieścił na drzwiach do swojego gabinetu w Kongresie Stanów Zjednoczonych tabliczkę, na której znalazło się następujące ostrzeżenie: „Te pomieszczenia były pod obserwacją Siódemki z Watergate. Uważaj na siebie” (ang. These premises were surveilled by the Watergate Seven. Watch yourself. Watch yourself). Mniej więcej w tym samym czasie Koch zaczął skręcać w prawo stając się „zdroworozsądkowym liberałem”. Stało się to szczególnie widoczne po uzyskaniu przez niego informacji o próbie ówczesnego burmistrza Johna Lindsaya przesunięcia dużej inwestycji budowlanej, polegającej na wybudowaniu mieszkań dla 3 tys. osób, w środek osiedla zamieszkałego przez klasę średnią w dzielnicy Forest Hills w nowojorskim okręgu Queens. Kongresmen spotkał się z mieszkańcami lokalnej społeczności, z których większość była przeciwko propozycji burmistrza. Koch był przekonany o słuszności ich argumentacji i wypowiadał się przeciwko planom magistratu, szokując niektórych z jego liberalnych sprzymierzeńcówVincent Cannato: „The Ungovernable City”, s. 511, Basic Books (Perseus Books Group), 2002, ..

Okres pełnienia funkcji burmistrza Nowego Jorku (1978–1989) Ed Koch pełnił funkcję burmistrza Nowego Jorku trzy kadencje – od 1 stycznia 1978 do 31 grudnia 1989. W tym czasie, dzięki zastosowaniu rygorystycznej polityki fiskalnej i ostrym cięciom budżetowym, udało mu się radykalnie zmniejszyć deficyt budżetowy metropolii. Nowy Jork odzyskał płynność finansową, ponadto w mieście ruszyły liczne inwestycje budowlane. Urząd pod jego kierownictwem dokonał przekształcenia mieszkań niskoczynszowych należących do miasta w mieszkania spółdzielcze oraz własnościowe. Gentryfikacja doprowadziła do zakładania przedsiębiorstw w zaniedbanych dotąd zakątkach przestrzeni miejskiej, ożywiając te miejsca i zwiększając poziom bezpieczeństwa. Jednocześnie trzy kadencje Kocha na stanowisku burmistrza naznaczyły tarcia na tle etnicznym, przypadki korupcji odnotowane wśród wielu jego politycznych sprzymierzeńców, epidemia AIDS oraz wysoki poziom bezdomności i przestępczości. Krytycy zarzucali mu, że ratusz zareagował na powyższe problemy zbyt późno, jak również w niewystarczającym zakresie.

Po latach (w 2011) do swoich największych sukcesów w czasie pełnienia funkcji prezydenta Nowego Jorku zaliczył przywrócenie ducha mieszkańcom Nowego Jorku, zbilansowanie budżetu miasta, stworzenie zadowalających warunków mieszkaniowych oraz wytrzymanie presji podczas 11-dniowego strajku pracowników miejskiej komunikacji publicznej.

W 1973 Koch po raz pierwszy ubiegał się o urząd burmistrza Nowego Jorku, ale otrzymał nikłe poparcie i odpadł z rywalizacji jeszcze przed prawyborami Partii Demokratycznej na to stanowisko.

Wybory w 1977 roku i pierwsza kadencja thumb|Koch na spotkaniu z amerykańskim prezydentem Jimmym Carterem, po raz pierwszy jako burmistrz Nowego Jorku, wspólnie z jego wieloletnią sojuszniczką i byłą konkurentką na ten urząd – członkinią amerykańskiego kongresu Bellą Abzug; luty 1978 W 1977 Koch brał udział w prawyborach Partii Demokratycznej na burmistrza Nowego Jorku. Jego przeciwnikami byli wówczas m.in. Abe Beame, Bella Abzug and Mario Cuomo. Kampania Kocha zrobiła wówczas zwrot na prawo. Mówił on dużo o poprawieniu bezpieczeństwa i porządku publicznego, hołdując zasadzie law and order. Według historyka Jonathana Mahlera rozległa awaria zasilania, która dotknęła Nowy Jork w lipcu 1977 oraz związane z nią zamieszki, pomogły wypromować Kocha i jego przesłanie przywrócenia bezpieczeństwa publicznego.

Podczas prawyborów w 1977, w których Ed Koch rywalizował z Mario Cuomo, na terenie miasta pojawiły się plakaty z hasłem: Vote for Cuomo, not the homo (pol. „Głosuj na Cuomo, nie na homo”). W odpowiedzi na pojawiające się od dłuższego czasu pogłoski jakoby Koch był homoseksualistą, udzielając wywiadu dla jednego z magazynów w 1982 roku powiedział: „Nie, nie jestem homoseksualny. Jeśli byłbym homoseksualny chciałbym mieć odwagę to powiedzieć. Jest w tym coś okrutnego, że zmuszacie mnie do powiedzenia, że nie jestem homoseksualistą. Oznacza to, że poniżacie homoseksualistów. Ja nie chcę tego robić”. Zapytany, czy kiedykolwiek miał doświadczenie homoseksualne, Koch odpowiedział, że nie chce mówić publicznie o swoim prywatnym życiu.

Wybory w 1981 roku i druga kadencja W 1981 Koch ubiegał się o reelekcję w wyborach na burmistrza Nowego Jorku. Startował, zdobywając poparcie zarówno Partii Demokratycznej, jak i Partii Republikańskiej. Wybory, zakończone w listopadzie, okazały się sukcesem. Koch, zdobywając 75% głosów, pokonał głównego konkurenta – kandydata Unity Party Franka J. Barbaro. Otrzymał wówczas 912 622 głosów, podczas gdy jego oponent zaledwie 162 719 głosów.

Koch często zbaczał z typowej, liberalnej linii, udzielając mocnego poparcia dla kary śmierci czy też prowadząc twardą politykę w kontekście spraw związanych „jakością życia”, takich jak danie policji większych uprawnień w przedmiocie kontaktów z bezdomnymi oraz promowanie (a następnie podpisanie) prawa zakazującego odtwarzanie muzyki w metrze i autobusach. Zajęcie tego typu stanowisk spotkało się z ostrą krytyką lokalnego oddziału American Civil Liberties Union, jak również wielu liderów afroamerykańskich, szczególnie wielebnego Ala Sharptona.

W 1984 Koch wydał swoje pierwsze wspomnienia (książka Burmistrz), które okazały się bestsellerem, a w przyszłości stanowiły kanwę dla off-broadwayowskiego musicalu Burmistrz.

Start w wyborach gubernatora stanu Nowy Jork w 1982 roku

W międzyczasie, w 1982 roku, Koch bezskutecznie ubiegał się o fotel gubernatora stanu Nowy Jork, przegrywając prawybory Partii Demokratycznej z Mario Cuomo, który pełnił wówczas funkcję zastępcy gubernatora (ang. lieutenant governor). Wielu wskazywało, że decydującym czynnikiem w porażce Kocha był wywiad jakiego udzielił magazynowi Playboy (ukazał się w wydaniu z kwietnia 1982), w którym opisał życie zarówno przedmieść, jak i północnej części Nowego Jorku jako „bezowocne” (ang. sterile) oraz ubolewał nad koniecznością rezydowania jako gubernator w „małym miasteczku” AlbanyStosunkowo niewielkie (niecałe 94 tys. mieszkańców w 2008 roku) miasto Albany pełni funkcję stolicy stanu Nowy Jork.. Co więcej, dodał, że mieszkanie w Albany jest „losem gorszym niż smierć”. Życie na obrzeżach według Kocha wiązało się ze „stratą czasu w pick-upie, kiedy musisz jechać 20 mil, aby kupić sukienkę w kratkę lub garnitur Sears’a”. Określił je mianem wiejskiego, po czym spuentował: „Powiem wam: to głupie”. Po czasie oceniano, że jego uwagi spowodowały, że skutecznie zniechęcił do siebie wyborców spoza Nowego Jorku, co było bezpośrednią przyczyną jego porażki w wyborach.

Wybory w 1985 roku i trzecia kadencja W 1985 Koch po raz drugi ubiegał się o reelekcję na stanowisko burmistrza Nowego Jorku. Był popierany przez Demokratów oraz członków Independence Party of New York. Pokonał wówczas przygniatającą liczbą głosów (78%) Carol Bellamy (popieraną przez Liberal Party of New York) oraz kandydatkę Republikanów Diane McGrathRalph J. Caliendo: New York City Mayors, Volume 1 Xlibris Corporation, 2010, . Podczas kampanii Koch odwiedził przywódcę ruchu chasydzkiego Chabad-Lubavitch Rebe Menachema Mendela Schneersona, zabiegając o jego poparcie oraz błogosławieństwoM. Avrum Ehrlich: The Messiah of Brooklyn: Understanding Lubavitch Hasidim Past and Present, KTAV Publishing, styczeń 2005, ..