Ziemia – jednostka historycznego podziału terytorialnego od czasów Zjednoczonego Królestwa Polskiego do rozbiorów.
W średniowiecznej Polsce W średniowiecznej Polsce ziemia była terytorialną jednostką administracyjną powstałą z księstwa, w którym w dobie rozbicia dzielnicowego nie wykształcił się urząd wojewody, a które włączone do Królestwa Polskiego utraciło odrębność polityczną, ale zachowało własną organizację urzędniczą. W XIV i XV wieku większość ziem przekształciła się w województwa, niektóre jednak utrzymały dawną nazwę i własny sejmik.
Według Insignia seu Clenodia Regis et Regni PoloniaeDługosz J., Insignia seu Clenodia Regis et Regni Poloniae..., opr. Celichowski S., Poznań 1885. Jana Długosza Królestwo Polskie dzieliło się na następujące ziemie (w tradycyjnej kolejności): ziemia krakowska (łac. Terra Cracoviensis) ziemia poznańska (łac. Terra Posnaniensis) ziemia sandomierska (łac. Terra Sandomiriensis) ziemia kaliska (łac. Terra Calisiensis) ziemia lwowska (łac. Terra Leopoliensis) ziemia sieradzka (łac. Terra Siradiensis) ziemia lubelska (łac. Terra Lublinensis) ziemia łęczycka (łac. Terra Lanciciensis) ziemia przemyska (łac. Terra Premisliensis) ziemia bełska (łac. Terra Belsensis) ziemia kujawska (łac. Terra Cuiaviensis) ziemia chełmska (łac. Terra Chelmensis) ziemia pomorska (łac. Terra Pomoranie) ziemia chełmińska (łac. Terra Culmensis) ziemia michałowska (łac. Terra Michaloviensis) ziemia halicka (łac. Terra Halicensis) ziemia dobrzyńska (łac. Terra Dobriensis) ziemia podolska (łac. Terra Podolie) ziemia wieluńska (łac. Terra Vielunensis lub Terra Velumensis).
Z czasem pojęcie ziemi przestało mieć znaczenie administracyjne, przekształcając się w termin wyłącznie geograficzny odnoszący się do dowolnie wybranego fragmentu obszaru kraju.
Zmiany znaczenia terminu W początkach państwa polskiego terminem tym określano przestrzeń będącą siedliskiem jakiegoś plemienia, bronioną wodami rzek i innymi przeszkodami naturalnymi.
W nomenklaturze polskich jednostek terytorialnych pojęcie ziemi () zaczęło pojawiać się w XII-XIII w. stanowiąc ważne ogniwo w historii kształtowania się organizmu państwa po rozbiciu dzielnicowym Polski. Od tego czasu dzielnice zaczęły zmieniać swój charakter, co przejawiało się również w sposobie ich określania. Zaczęła zanikać dotychczasowa nazwa „księstwa”, a w to miejsce zaczęto używać terminu „ziemia”. Początkowo terminów tych używano wymiennie. Stopniowe zanikanie określenia „księstwo” i coraz częstsze pojawianie się terminu „ziemia” (także w tytulaturze królewskiej) wskazywało na coraz większą integrację państwa, które zaczęło traktować dawne udzielne księstwa jako części składowe swego terytorium.
W XV w. dawne księstwa dzielnicowe, nad którymi w imieniu króla władał wojewoda, nazwano województwami, natomiast mniejsze nazywano w dalszym ciągu ziemiami (np. ziemia wieluńska, która ok. 1420 r. weszła w zależność od wojewody sieradzkiego).
Pozostałością po podziale Polski na ziemie jest pojęcie „ziemiaństwa”, do którego pierwotnie zaliczano stan rycerski oraz licznych urzędów ziemskich w czasach I Rzeczypospolitej (np. podkomorzy, rejent, komornik).
Kwestia pisowni Zgodnie z regułami języka polskiego wszelkie nazwy ziem w Polsce pisze się małą literą, np. ziemia kłodzka, ziemia lubuska.
Zobacz też podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Jednostki podziału administracyjnego