2 Batalion Mostów Kolejowych

thumb|Jednostki saperskie WP w 1939 thumb|Most kolejowy na Narwi budowany przez 1 i 2 Pułk Saperów Kolejowych. Prezydent RP Ignacy Mościcki zwiedza teren budowy; lipiec 1929 2 Batalion Mostów Kolejowych (2 bmkW ówczesnej literaturze stosowano skrót „2 b. most. kol.”) – oddział saperów kolejowych Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne W 1918 zaczęły powstawać kompanie kolejowe. W 1919 w Jabłonnie została utworzona „Kadra wojsk kolejowych nr 1”. Dowódcą kadry został por. Kwiatkowski. 3 kwietnia 1919 utworzono IV batalion wojsk kolejowych w składzie czterech kompanii (nr 13–16), a 26 kwietnia 1919 III batalion wojsk kolejowych także w składzie czterech kompanii (nr 9-12). 15 grudnia nastąpiła zmiana nazwy oddziału na „1 Kadra Wojsk Kolejowych”. Jej dowództwo objął por. Władysław Ziemiański.

26 stycznia 1920 doszło do kolejnej zmiany nazwy na batalion zapasowy 2 pułk wojsk kolejowych. 13 stycznia 1919, jako pierwsza wyruszyła na front kompania kolejowa nr 13, gdzie odbudowywała m.in. linie kolejowe w rejonie Łap, Białegostoku, Czeremchy, Bielska, Hajnówki, Siemiatycz i Wołkowyska. 14 kompania uruchamiała węzeł w Kowlu, 15 kompania działała na linii Brześć – Baranowicze, 9 kompania pracowała na trasie Warszawa – Brześć – Baranowicze, a 10 kompania prowadziła prace w rejonie Wołkowyska, Zelwy i Baranowicz. 26 sierpnia 1920 przy budowie mostu na Bugu spotkały się po raz pierwszy kompanie obu batalionów.

29 listopada 1921 odbyła się uroczystość z okazji powstania 2 pułku wojsk kolejowych, który formalnie został powołany do życia rozkazem Ministra Spraw Wojskowych z 1 sierpnia 1921. Pułk składał się z dowództwa, sekcji administracyjno-taborowej, dwóch batalionów po trzy kompanie, kolejowej linii ćwiczebnej i kadry baonu zapasowego.

Z dniem 1 sierpnia 1923 pułkownik SG Marian Eugeniusz Kozłowski objął stanowisko szefa Wydziału Wojsk Kolejowych w Departamencie VI Wojsk Technicznych Ministerstwa Spraw WojskowychDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 47 z 13 lipca 1923 r., s. 463.. 10 października 1923 nowym dowódcą jednostki został podpułkownik inżynier Władysław GallasDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 66 z 16 października 1923 r., s. 707..

1 października 1924, w związku z reorganizacją wojsk kolejowych, 2 pułk wojsk kolejowych zmienił nazwę na 2 pułk saperów kolejowych. W związku z likwidacją 3 pułku wojsk kolejowych w Poznaniu, 2 pułk został uzupełniony częścią jego oficerów i szeregowych.

10 czerwca 1925 na poligonie ćwiczebnym w Jabłonnie została przeprowadzona próba obciążeniowa kolejowego mostu składanego systemu Roth-Wagnera o długości 46,5 m. Do budowy mostu zostały po raz pierwszy wykorzystane elementy wykonane w Polsce przez firmy: „Królewska Huta”, „K. Rudzki i S-ka”, „A. Alscher i Spółka” i inne. Do próby obciążeniowej zostały wykorzystane dwa parowozy Tr21. Kierownikiem budowy mostu był kapitan inżynier Leopold Górka, wykładowca budowy mostów w Obozie Szkolnym Saperów„Polska Zbrojna” Nr 201 z 24 lipca 1925 r. s. 3..

Z dniem 31 października 1928 podpułkownik inżynier Władysław Gallas został przeniesiony w stan spoczynkuDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 r., s. 382.. Obowiązki dowódcy pułku pełnił major inżynier Edward Pietroń, a od 21 lutego 1929 major Mikołaj Jasiński. Z dniem 4 grudnia 1928 oficerowie pułku zostali przeniesieni z korpusu oficerów saperów kolejowych do korpusu oficerów inżynierii i saperów z pozostawieniem na zajmowanych stanowiskach służbowychDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 3 z 29 stycznia 1929 r., s. 10-12.. Z dniem 1 lipca 1929 na stanowisko dowódcy oddziału został wyznaczony podpułkownik inżynier Wacław GłazekDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 11 z 6 lipca 1929 r., s. 195..

20 października 1929, w związki z kolejną reorganizacją wojsk saperskich, 2 pułk saperów kolejowych został przeformowany w 2 batalion mostów kolejowych, który składał się z: dowództwa, kwatermistrzostwa, kompanii administracyjnej, kompanii szkolnej, czterech kompanii mostów kolejowych, kompanii silnikowej, parku z warsztatami oraz linii ćwiczebnej. Niżej wymienieni oficerowie zostali wówczas wyznaczeni na stanowiska służbowe: dowódcy batalionu - ppłk inż. Wacław Głazek, zastępcy dowódcy batalionu - mjr Józef Bochnia, kwatermistrza - kpt. Antoni Śpiewak, płatnika - kpt. gosp. Marian Łopatkiewicz, dowódcy kompanii szkolnej - kpt. Wacław Stelmachowski, komendanta linii ćwiczebnej - kpt. Jan LityńskiDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 20 z 23 grudnia 1929 r., s. 389, 392, 396.. adiutant batalionu/komendant parku - kpt. Kazimierz Biesiekierski

3 sierpnia 1931 podpułkownik inżynier Wacław Głazek został przeniesiony do Korpusu KontrolerówDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 5 z 3 sierpnia 1931 r., s. 232.. 23 marca 1932 major Józef Bochnia został wyznaczony na stanowisko dowódcy batalionu, a zwolnione przez niego stanowisko zastępcy dowódcy batalionu objął z dniem 1 maja 1932 major Stanisław Olczak z Szefostwa Saperów M.S.WojskDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 r., s. 224, 238.. 25 stycznia 1934 Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił nazwę garnizonu Jabłonna na „Legionowo”Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 1 z 25 stycznia 1934 r., poz. 1.. W tym samym miesiącu major Józef Bochnia został wyznaczony na stanowisko zastępcy delegata Sztabu Głównego przy Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Stanisławowie. Nowym dowódcą batalionu został major Czesław Hellmann, dotychczasowy zastępca dowódcy batalionu mostowego. Major Hellmann objął dowództwo po ukończeniu pięciomiesięcznego kursu oficerów sztabowych saperów przy Wyższej Szkole Wojennej w WarszawieDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 2 z 26 stycznia 1934 r., s. 12..

Przez cały okres międzywojnia pułk (batalion) prowadził w ramach ćwiczeń prace użytkowe na rzecz gospodarki narodowej. W 1934 batalion uczestniczył w likwidacji skutków powodzi w rejonie Mszany, zbudował mosty w Bogumiłowicach i Myślenicach. Pułk nie uczestniczył bezpośrednio w przewrocie majowym, ale 15 maja 1926 roku wyjechał do Warszawy do dyspozycji dowódcy Okręgu I generała Wróblewskiego. W związku z napiętą sytuacją polityczną 14 maja 1939 powołano na ćwiczenia grupę rezerwistów, a miesiąc później następną grupę. 18 sierpnia ogłoszono wzmocnione pogotowie OPL i przeciwpożarowe. 30 sierpnia 1939 wzmocniono warty koszarowe, wprowadzono nadzór nad studniami w obawie o zatrucie wody.

Działania batalionu w okresie pokoju w latach dwudziestych linii kolejowej na Helu w 1928 roku składanego mostu kolejowego pod Tczewem w 1930 roku mostu kolejowo-drogowego w Kutach w 1931 roku odcinka linii kolejowej Dęblin-Łuków w 1931 roku remontowali po powodzi mosty na Bugu w rejonie Małkini i Broku w 1934 roku mostu drogowego na Rabie w rejonie Myślenic (po powodzi)"Zarys historii wojennej pułków polskich w Kampanii Wrześniowej"

Mobilizacja 1939 2 batalion mostów kolejowych był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” batalion sformował w Jabłonnie: M, brązowa, podgrupa 2, Dowództwo Wojsk Kolejowych w Polu, G2 + 24 M, brązowa, podgrupa 2, dowództwo grupy wojsk kolejowych nr 11, 12, G2 + 24 M, brązowa, podgrupa 2, kompania mostów kolejowych nr 11, G2 + 24 M, brązowa, podgrupa 2, kompania mostów kolejowych nr 12, G2 + 30 M, brązowa, podgrupa 2, kompania mostów kolejowych nr 13, G2 + 36 M, brązowa, podgrupa 2, kompania mostów kolejowych nr 14, G2 + 42 M. brązowa, podgrupa 2, kompania mostów kolejowych nr 15, G2 + 48 M. brązowa, podgrupa 2, kompania mostów kolejowych nr 16, G2 + 60 M. I rzut, dowództwo grupy wojsk kolejowych nr 13, 14, - 4 - M, I rzut, kompania mostów kolejowych nr 17, 18, 19, - 4 - M, I rzut, kompania mostów kolejowych nr 20, 21, 23, 24, 25, - 5 - S, I rzut, czołówka warsztatowa mostów kolejowych typ I nr 1, 2, - 6 - S, I rzut, stacja elektrowagonowa nr 1, 2, - 6 - S, I rzut, czołówka warsztatowa mostów kolejowych typ I nr 3, - 7 - S, I rzut, stacja elektrowagonowa nr 3, - 7 - S, I nut, czołówka warsztatowa mostów kolejowych typ II nr 4, - 7 -Wyposażona była we własną organiczną elektrownię M, II rzut, Ośrodek Zapasowy Saperów Mostów Kolejowych nr 2, x -W skład ośrodka wchodziły: dowództwo, kompania gospodarcza, 2 kompanie mostów kolejowych, kompania specjalistów, kompania podchorążych rezerwy saperów mostów kolejowych Na wyposażeniu Grupy Wojsk Kolejowych znajdowały się kbk wz. 92, a pozostałych oddziałów kb wz. 86/93, km wz.08 i maski pgaz. wz. 32.

Działania bojowe zmobilizowanych jednostek 2 batalionu mostów kolejowych Dowództwa Grup Wojsk Kolejowych (GWK) W ramach planu mobilizacyjnego w batalionie utworzono cztery Dowództwa Grup Wojsk Kolejowych, dwie utworzono podczas mobilizacji alarmowej w grupie "brązowej", dwie w trakcie mobilizacji powszechnej. Zgodnie z etatem każde z dowództw GWK składała się: dowódcy, pocztu, kwatermistrzostwa i drużyny gospodarczej. Stan osobowy to 7 oficerów i 10 szeregowych. Dysponowała 1 samochodem osobowym, 1 rowerem, 1 wozem taborowym, 2 końmi, niektóre grupy miały jeszcze dodatkowo 1 samochód osobowy, 1-2 motocykle. Ponadto dysponowała taborem kolejowym: parowóz typu lekkiego, wagon osobowy, wagon towarowy kryty, platforma.

Dowództwo Grupy Wojsk Kolejowych nr 11 Zmobilizowane w alarmie 25 sierpnia 1939 roku. Przydzielone do Armii „Pomorze”, dowódcą grupy był kpt. Witold Karpowicz, zastępca por. Józef Zając. Zgodnie z planem miały podlegać; 24 kompania mostów kolejowych, 1 czołówkę warsztatową mostów kolejowych i 51 kompanię ruchowo-kolejową. 4 września dowództwo dotarło do Torunia, faktycznie do 11 GWK dołączyła tylko 51 kompania. 4 i 5 września koordynowano działania 51 kompanii na węźle w Toruniu, 6 września przebywała w Ciechocinku, a 51 kr-k przebywała w Aleksandrowie Kujawskim. 7 września 51 kr-k została podporządkowana 12 GWK, a 11 GWK dołączyła do sztabu Armii "Pomorze" i wraz z nim dzieliła dalsze losy. Wycofała się przez Nieszawę, Włocławek, Gostynin do Sochaczewa. Tu w wyniku niemieckich działań uległa rozproszeniu, część żołnierzy przedostała się do Warszawy, pozostali z dowódcą grupy dostali się do niewoli 18 września.

Dowództwo Grupy Wojsk Kolejowych nr 12 Zmobilizowane w alarmie 25 sierpnia 1939 roku. Przydzielone do Armii „Poznań”, dowódcą grupy był kpt. Franciszek Gołaj, zastępcą por. Władysław Kaczorowski. Zgodnie z planem miały podlegać; 25 kompania mostów kolejowych i 41 kompania ruchowo-kolejowa. 12 GWK 1 i 2 września koordynowała pracę 41 kr-k i kolejarzy na liniach i stacjach kolejowych w Inowrocławiu, Mogilnie, Gnieźnie i Wrześni likwidujących skutki ataków lotniczych. 7 września została podporządkowana jej 51 kr-k z Armii "Pomorze". 12 września dotarła do Kutna, następnie przystąpiła do odbudowy mostu kolejowego w Łowiczu na Bzurze. Zgodnie z rozkazem ze sztabu armii prace przerwano i podjęto marsz do Warszawy, gdzie dotarł tylko dowódca grupy. 12 GWK wraz z podległymi pododdziałami dołączyła do 16 DP i 20 września w rejonie Sochaczewa dostała się do niewoli.

Dowództwo Grupy Wojsk Kolejowych nr 13