Sebastian I, port. Sebastião (ur. 20 stycznia 1554 w Lizbonie, zm. 4 sierpnia 1578 w Alcácer-Quibir) – król Portugalii w latach 1557–1578, z dynastii Aviz. Był synem księcia Jana (1537–1554) i Joanny Habsburg oraz wnukiem króla Jana III.

Wczesne lata Sebastian urodził się 20 stycznia 1554 roku jako pogrobowiec, 18 dni po śmierci swojego ojca – Jana Manuela. Wychowywał się bez swojej matki – Joanny, która wyemigrowała po jego urodzeniu do Hiszpanii. Jego nauczycielami byli głównie jezuici, którzy wpajali młodemu królowi idee kontrreformacyjne, ale również spotkał się z ideami humanistycznymi oraz z naukami ścisłymi. Sebastian jako młodzieniec był przekonany o swojej misji zesłanej od Boga. Od najmłodszych lat interesował się krucjatami, nie przykładał uwagi do spraw państwa. Po bitwie pod Alcácer-Quibir jezuici byli oskarżani o wpojenie Sebastianowi przesadnej fanatyczności religijnej oraz o pośredni wpływ na śmierć króla.

W 1559 roku – kiedy Sebastian miał zaledwie 5 lat – zaczęto szukać dla niego małżonki. Początkowo wybór padł na Elżbietę Habsburg, jednak po śmierci żony Filipa II zmieniono wybór na Małgorzatę Walezjuszkę. Po objęciu samodzielnych rządów przez Sebastiana, odmówił on poślubienia Małgorzaty, co spowodowało zaniechanie planów.

Regencja Sebastiana ogłoszono królem Portugalii zaraz po śmierci Jana III, kiedy miał zaledwie 3 lata. Z powodu zbyt niskiego wieku do stanowienia władzy, rozpoczęły się spory o regencję pomiędzy babką Sebastiana – Katarzyną Habsburg oraz arcybiskupem Lizbony i Evory – Henrykiem I Kardynałem. Spór zakończyła klauzula do testamentu Jana III, rzekomo spisana pod jego rozkazem, na której mocy regencję miała sprawować Katarzyna. Regentka, zważając na wpływy jezuitów w państwie, uczyniła swoim doradcą Henryka.

Sytuacja gospodarcza Portugalii, przeżywająca stagnację od czasów panowania dziadka Sebastiana – Jana III zaczęła się pogarszać. Wydatki znacząco przerastały wpływy do budżetu, a jedynym działaniem korony było wydawanie nowych obligacji państwa. Regentka Katarzyna przejęła w 1557 roku całkowity dług w budżecie państwa wynoszący 4 miliony cruzados, a w 1560 roku ogłoszono niewypłacalność państwa.

W roku 1562 Katarzyna zrezygnowała z funkcji regentki na rzecz Henryka I oraz wyemigrowała do Hiszpanii. Henryk zatwierdził swój wybór na regenta przed Kortezami 23 grudnia 1562 roku.

Samodzielne panowanie W 1568 roku, w wieku 15 lat Sebastian objął samodzielne rządy. Władca zaakceptował propozycję od legata papieskiego o dołączeniu do krucjaty przeciwko Imperium Osmańskiemu. Król również chciał wysłać 400 tys. cruzados do króla francuskiego – Karola IX na walkę z hugenotami.

W 1574 wyruszył na swoją pierwszą wyprawę przeciwko Maurom. Władca ze wsparciem liczące około 1200 żołnierzy planował podbój Maroka. Portugalczycy uznali ten ruch za lekkomyślny, a w kraju rozprzestrzenił się niepokój o życie młodego króla. Przez problemy wewnętrzne w państwie, armia marokańska nie była w stanie wydać bitwy siłom portugalskim. Zniechęcony król udał się do Tangeru a Marokańczycy, dowiedziawszy się o planach króla, zgromadzili jednostki kawalerii poza miastem. Mimo przeważającej liczby armii po stronie Maroka, Sebastian postanowił przyjąć bitwę. Walki trwały do zmierzchu, a wynik bitwy był nierozstrzygnięty. Władca, przekonany o swoim zwycięstwie, wrócił do kraju, by zaplanować następną krucjatę.

Wojna z Marokiem i śmierć

Król zaczął planować drugą krucjatę przeciwko Maroku od negocjacji z Filipem II – królem Hiszpanii. Władcy spotkali się w 1576 roku w Guadelupe, gdzie omawiali potencjalny sojusz poprzez małżeństwo Sebastiana i córki Filipa – Izabeli Klary Eugenii. Ostatecznie Filip, nie widząc sensu brania udziału Hiszpanii w wojnie, zwlekał ze zgodą na małżeństwo, jednak obiecał wysłać 50 galeasów i 5,000 żołnierzy w ramach pomocy. By uniknąć wojny, wysłannik hiszpański przedstawił propozycję Sebastianowi, która zobowiązywała Hiszpanię do ochrony Maroka przed Imperium Osmańskim oraz subsydiowanie portugalskich cytadel w Afryce. Król odrzucił tę propozycję, a w odwecie Filip II nie wysłał obiecanego wsparcia.

By pozyskać pieniądze na wyprawę, zadeklarował nietykalność majątków żydowskich w zamian za 240 tys. cruzados, uzyskał 150 tys. cruzados od papieża Grzegorza XIII, podniósł podatki na wszystkie nieruchomości oraz zaciągnął pożyczki. Sebastian, obawiając swojej śmierci podczas wyprawy, napisał testament datowany na 13 czerwca 1578.

4 sierpnia 1578 doszło do bitwy pod Alcácer-Quibir, podczas której zginęli zarówno Sebastian I, Maulā Ahmed, jak i główny adwersarz Ahmeda – Abu Marwan Abd al-Malik I. Armia portugalska została zdziesiątkowana, a duża część portugalskiej szlachty została wymordowana.

Jako że młody król nie był żonaty i nie pozostawił potomków – jego śmierć zapoczątkowała kryzys dynastyczny i skutkujący ostatecznie wygaśnięciem rodzimej dynastii Aviz. Na tronie przejściowo zasiadł brat jego dziadka, sędziwy kardynał Henryk, który wkrótce zmarł (1580). Wygaśnięcie dynastii doprowadziło do wojny o sukcesję, którą wygrał król Hiszpanii Filip II Habsburg, spokrewniony po kądzieli z władcami Aviz, którego pierwszą żoną byłą Maria Manuela, córka Jana III. Portugalia na 60 lat utraciła niezależność, stając się częścią imperium hiszpańskiego.

Wydatki na wyprawę do Maroka postawiły gospodarkę Portugalii w kryzysie. Wiele ze środków pozyskanych na cel krucjaty były pożyczką, a na dodatek następca Sebastiana musiał opłacić okup wynoszący 5000 cruzados za jednego szlachcica pojmanego w bitwie, co ustanowiło kwotę 400 tysięcy cruzados za 80 jeńców.

Sebastianizm

Wielu Portugalczyków nie uwierzyło w śmierć króla – tak powstał jeden z mitów składających się na portugalską tradycję, według którego król miałby powrócić na białym koniu i wyzwolić kraj spod hiszpańskiego jarzma. Odtąd Sebastian był zwany O Encoberto – król w ukryciu.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dynastia Avis Kategoria:Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Kategoria:Urodzeni w 1554 Kategoria:Władcy Portugalii Kategoria:Zmarli w 1578 Kategoria:Ofiary wojen