Andrzej Przyłębski (ur. 14 maja 1958 w Chmielniku) – polski filozof, profesor nauk humanistycznych, tłumacz, kulturoznawca i dyplomata, w latach 2016–2022 ambasador RP w Niemczech. Od 2023 do 2024 dyrektor Instytutu De Republica.
Życiorys Po ukończeniu Liceum Ogólnokształcącego w Kole studiował filozofię i nauki społeczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pracę magisterską (obronioną w 1982) poświęcił Martinowi Heideggerowi. Na Wydziale Nauk Społecznych w połowie lat 80. był asystentem w Zakładzie Historii Filozofii w Instytucie Filozofii. Doktoryzował się w Instytucie Filozofii UAM w 1987 dysertacją o Emilu Lasku. Od tego czasu był adiunktem w Zakładzie Historii Filozofii Współczesnej.
W latach 1979–1980 zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa PRL o pseudonimie „Wolfgang”Ambasador Polski w Berlinie współpracował z SB jako TW Wolfgang wiadomosci.wp.pl [dostęp 2017-03-04]. (nr rejestracyjny: KWMO Konin 3889/1979)Inwentarz archiwalny IPN. Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Koninie (1975) 1983-1990 [dostęp 2017-11-20]. Sam Przyłębski zaprzeczył współpracyAndrzej Przyłębski: Nie jestem i nie byłem agentem służb interia.pl [dostęp 2017-11-20].. Pojawiły się wątpliwości co do zgodności z prawdą złożonego przez niego oświadczenia lustracyjnego, jednak decyzją z 25 sierpnia 2017 prokurator Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN w Krakowie uznał, że w sprawie oświadczenia złożonego przez Andrzeja Przyłębskiego nie zachodzi wątpliwość co do jego zgodności z prawdą w rozumieniu art. 52e ustawy o IPN – KŚZpNP z 18 grudnia 1998. Uznał tym samym, że brak podstaw do skierowania tej sprawy do sądu. Podstawą tego rozstrzygnięcia było uznanie, że pomimo iż doszło do podpisania zobowiązania do współpracy z SB i przyjęcia przez lustrowanego pseudonimu, nie występują przesłanki przesądzające o współpracy – przede wszystkim brak jest przesłanki materializacji i tajności. W 1991 podjął współpracę z Urzędem Ochrony PaństwaUśpiony agent "Wolfgang". Teczka Andrzeja Przyłębskiego "Gazeta Wyborcza", 20 listopada 2017 [dostęp 2017-11-20].
W latach 1991–1992 pracował, jako stypendysta bońskiej Fundacji Alexandra von Humboldta, pod kierunkiem Hansa-Georga Gadamera i Reinera Wiehla na Uniwersytecie Heidelberskim nad habilitacją na temat Szkoły Badeńskiej (zwieńczeniem tych badań była monografia pt. „W poszukiwaniu królestwa filozofii: z dziejów neokantyzmu badeńskiego”, która ukazała się w 1994 w poznańskim Wydawnictwie Naukowym UAM). W 1994 pracował jako stypendysta Konferencji Rektorów Niemieckich Akademii Nauk w Berlinie, pod kierunkiem Volkera Gerhardta nad hermeneutyczną teorią historii. W 1995 otrzymał stypendium IWM w Wiedniu, gdzie dokonał przekładu „Filozofii pieniądza”, fundamentalnego dzieła Georga Simmla. W latach 1993–1996 był wicedyrektorem IF UAM, zaś w latach 1996–2001 – pełnił funkcję radcy Ambasady RP w Niemczech (jako attaché ds. kultury i nauki).
Po powrocie na UAM został w 2002 profesorem tego Uniwersytetu, a w 2009 otrzymał z rąk prezydenta Lecha Kaczyńskiego tytuł profesorski. W 2003 oraz latach 2006–2007 był profesorem filozofii na . W 2011 przeszedł z Instytutu Filozofii UAM do Instytutu Kulturoznawstwa UAM. W latach 2004–2010 był wiceprezydentem International Hegel Society oraz współwydawcą Hegel-Jahrbuch, zaś od 2010 zasiada w Radzie Naukowej tego towarzystwa. Od 2010 jest wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego, a także (od 2004) redaktorem naczelnym pisma „Fenomenologia”, organu tego towarzystwa. W latach 2003–2011 był członkiem Komitetu Nauk Filozoficznych PAN, a w latach 2012–2016 był członkiem Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Upowszechniania Nauki w MNiSW.
Był członkiem Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej. Należy do twórców Akademickiego Klubu Obywatelskiego im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Poznaniu oraz zarejestrowanego w Warszawie Stowarzyszenia Twórców dla Rzeczypospolitej. W 2018 minister spraw zagranicznych powołał go do Rady Naukowej PISM.
W latach 2010–2016 zasiadał w Radzie Programowej publicznego Radia Merkury w Poznaniu (w drugiej kadencji był wiceprzewodniczącym Rady). Zasiada również w radach naukowych polskich pism filozoficznych, takich jak: Przegląd Filozoficzny, Principia, Diametros, Analiza i Egzystencja oraz niemieckiego czasopisma Allgemeine Zeitschrift für Philosophie.
W październiku 2015 został członkiem Narodowej Rady Rozwoju powołanej przez prezydenta Andrzeja Dudę. Był w niej koordynatorem Sekcji Polityki Zagranicznej. Wszedł również w skład rady programowej kongresu Polska Wielki Projekt.
W lipcu 2016 powołany na stanowisko ambasadora RP w Niemczech. Urzędowanie zakończył 31 stycznia 2022Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 stycznia 2022 r. nr 110.3.2022 w sprawie odwołania Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej ()..
Podczas pełnienia misji w Berlinie publicznie zarzucał prezydentowi Niemiec niezrozumienie sytuacji w Polsce, niemieckim mediom antypolskie fobie, oskarżył prezesa niemieckiego Trybunału Konstytucyjnego o przedstawianie Polski jako państwa autorytarnego, a w październiku przekonywał fundację w Lipsku, która przyznała pisarzowi Tomaszowi Piątkowi Nagrodę Wolności i Przyszłości Mediów, do rezygnacji z tego wyboru, który Przyłębski postrzegał jako atak na rząd i demokrację w Polsce. Zarzucał mainstreamowym mediom niemieckim brak dziennikarskiej rzetelności i wnikliwości w relacjonowaniu na temat Polski.
Od lutego 2023 do stycznia 2024 piastował stanowisko dyrektora Instytutu De Republica. W latach 2022–2023 zasiadał w radach naukowych Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Instytutu Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego, gdzie pełnił funkcję przewodczącego rady.
Życie prywatne Syn Mariana. Żonaty z Julią Przyłębską (córką Wolfganga Żmudzińskiego), wybraną 2 grudnia 2015 na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, i od 21 grudnia 2016 do 29 listopada 2024 roku pełniącą funkcję jego prezesa. Ma dwóch synów i pięcioro wnucząt. W chwilach wolnych od pracy i lektury uprawia sport (był dwukrotnie mistrzem UAM w tenisie) oraz muzykę (w młodości grał w zespole rockowym).
Profil naukowy Badania filozoficzne rozpoczął od studiów nad myślą Heideggera. Ich rozwinięciem były prace dotyczące neokantyzmu południowo-zachodnio-niemieckiego (tzw. Szkoła Badeńska), w szczególności Heinricha Rickerta, u którego Heidegger studiował i Emila Laska, którego pracami się inspirował. W monografii poświęconej E. Laskowi, Przyłębski odsłonił liczne neokantowskie zapośredniczenia ontologii fundamentalnej.
Badania prowadzone w Heidelbergu, pod kierunkiem Gadamera i Wehla, skierowały jego uwagę na hermeneutykę, której poświęcił swe główne dzieła. Filozofię tę rozumie Przyłębski jako pewne nowe stanowisko teoretyczne, którego podstawą jest kategoria rozumienia, jej założenia i konsekwencje. Taką właśnie filozofię rozwija, w nawiązaniu do Heideggera, Diltheya, Gadamera i Ricoeura, przeciwstawiając się poglądowi o postmodernistycznym charakterze filozofii hermeneutycznej. W krytycznym sporze z post-strukturalizmem i dekonstrukcją, w dialogu z anglosaskimi filozofami języka (Wittgenstein, Searle) oraz niektórymi hermeneutami (Fellmann) rozwija Przyłębski nową wersję filozofii hermeneutycznej, nawiązującej do programów: filozofii życia (Simmel, Dilthey) i filozofii kultury (Cassirer, Znaniecki). Elementami tej nowej koncepcji są rozprawy poświęcone hermeneutycznemu zwrotowi współczesnej filozofii, hermeneutycznej antropologii, etyce z hermeneutycznego punktu widzenia oraz hermeneutycznej filozofii polityczności.
W ostatnich latach ważna część jego badań naukowych poświęcona była klasycznej filozofii niemieckiej, a szczególnie koncepcjom etycznym i społeczno-politycznym Hegla, Kanta i Fichtego. Odnowił też polskie badania nad myślą Floriana Znanieckiego, przygotowując do druku tom wykładów jej poświęconych.
Publikacje naukowe Zredagował (lub współredagował) ponad 20 prac zbiorowych, w tym 6 roczników pisma Hegel-Jahrbuch, napisał 12 książek oraz ok. 100 artykułów naukowych:
Emila Laska logika filozofii, Wyd. Nauk. UAM, Poznań 1990. W poszukiwaniu królestwa filozofii. Z dziejów neokantyzmu badeńskiego, Wyd. Nauk. UAM, Poznań 1994. Hermeneutyczny zwrot filozofii, Wyd. Nauk. UAM Poznań 2004. Gadamer, Wiedza Powszechna, Warszawa 2006. Etyka w świetle hermeneutyki, Oficyna Naukowa Warszawa 2010. Duch czy życie? Studia i szkice z filozofii niemieckiej, WNS UAM, Poznań 2011. Dlaczego Polska jest wartością. Wprowadzenie do hermeneutycznej filozofii polityki, Wyd. Poznańskie 2013 (wyd. rozszerzone; Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2018). Sense, Meaning and Understanding. Towards a Systematic Hermeneutical Philosophy, Wyd. LIT Verlag, Berlin 2013. Krytyka rozumu hermeneutycznego, Preliminaria, Kraków 2016. Ethics in the Light of Hermeneutical Philosophy, Wyd. LIT Verlag, Berlin 2017. Hermeneutyka. Od sztuki interpretacji do teorii i filozofii rozumienia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2019. Abschied von Berlin. Reden, Vorträge, Interviews, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2021.
Przełożył również 4 książki z języka niemieckiego oraz jedną z angielskiego (dokonał także przekładu dziesiątków art. naukowych): Hans-Georg Gadamer, Dziedzictwo Europy, Wyd. Spacja, Warszawa 1991 R. H. Popkin/A. Stroll, Filozofia, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1994 (wspólnie z J. Karłowskim i N. Leśniewskim). Georg Simmel, Filozofia pieniądza (z filozoficznym komentarzem), Wyd. Humaniora, Poznań 1998. Ernst Troeltsch, Religia, kultura, filozofia (z krytycznym wprowadzeniem), Wyd. Poznańskie, seria: Poznańska Biblioteka Niemiecka, Poznań 2006. Hans-Georg Gadamer, Wybór pism, w: A. Przyłębski, Gadamer, Wiedza Powszechna, Warszawa 2006, s. 141–271. Hans-Georg Gadamer, O skrytości zdrowia, Wyd. Media Rodzina, Poznań 2011.
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona domowa Strona domowa (wersja archiwalna)
Kategoria:Absolwenci Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Wielkiego w Kole Kategoria:Absolwenci Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Ambasadorowie III Rzeczypospolitej Kategoria:Ambasadorowie Polski w Niemczech Kategoria:Członkowie Akademickich Klubów Obywatelskich im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Filozoficznych PAN Kategoria:Członkowie Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej Kategoria:Ludzie związani z Kołem Kategoria:Ludzie związani z Berlinem Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Urodzeni w 1958 Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Niemczech Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Antropologii i Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu