Lars-Erik Larsson (ur. 15 maja 1908 w Åkarp, zm. 27 grudnia 1986 w Helsingborgu) – szwedzki kompozytor, jeden z czołowych przedstawicieli szwedzkiego neoklasycyzmu, twórca muzyki filmowej i teatralnej, pedagog muzyczny.
Lars-Erik Larsson zajmuje ważne miejsce w życiu muzycznym Szwecji, nie tylko ze względu na swoją działalność w radio, teatrze i kinie. Jego styl kompozytorski był eklektyczny (od postromantyzmu do technik wywodzących z dodekafonii, wypracowanej przez Schönberga) ale oryginalny, jeśli chodzi o metodę.
Skomponowane przez niego utwory Pastoralsvit (Suita pastoralna) i Förklädd gud (Przebrany bóg), są zakorzenione w muzyce ludowej, co jest rzadkością u szwedzkich kompozytorów.
Życiorys Larsson studiował w klasie organów w Växjö uzyskując w 1924 dyplom. W latach 1925–1929 kontynuował studia w Kungliga Musikhögskolan i Stockholm (Królewskiej Wyższej Szkole Muzycznej w Sztokholmie), gdzie pod kierunkiem Ernsta Ellberga studiował kompozycję, a pod kierunkiem Olallo Moralesa dyrygenturę. Już w czasie studiów zwrócił na siebie uwagę kompozycją En spelmans jordafärd (1927) oraz symfonią nr 1 (1928). W 1929 otrzymał państwowe stypendium kompozytorskie, po czym w latach 1929–1930 odbył podróż studialną do Wiednia i Lipska, gdzie studiował pod kierunkiem kolejno: Albana Berga i Fritza Reutera. W latach 1930–1931 był korepetytorem w Operze Królewskiej w Sztokholmie, a później nauczycielem muzyki w Malmö i Lund. W latach 1933–1937 pracował również jako krytyk muzyczny w Lunds Dagblad. W ramach Światowych Dni Nowej Muzyki zorganizowanych przez Międzynarodowe Towarzystwo Muzyki Współczesnej w 1934 we Florencji zwrócił na siebie uwagę Sinfoniettą, która przyniosła mu rozgłos w latach 30. XX w. W latach 1937–1943 pracował jako dyrygent, kompozytor i producent w Sveriges Radio (wówczas pod nazwą Radiotjänst). W tym okresie powstały jego kompozycje Pastoralsvit i Förklädd gud. Na stanowisku dyrygenta radiowej orkiestry kameralnej pracował do 1953. W latach 1947–1959 był profesorem kompozycji w Kungliga Musikhögskolan, a w latach 1961–1966 director musices na Uniwersytecie w Uppsali. W latach 1939–1963 zasiadał w zarządzie Föreningen Svenska Tonsättare (Związku Kompozytorów Szwedzkich), będąc w latach 1942–1947 jego wiceprzewodniczącym. W 1971 osiadł w Helsingborgu. W 1976 wycofał się z życia muzycznego
Twórczość Język kompozytorski Larssona oscyluje pomiędzy północnym neoromantyzmem, neoklasycyzmem a bardziej eksperymentalnymi środkami wyrazu, mającymi korzenie w polifonii i dodekafonii. Pierwsze dzieła kompozytora powstały pod wpływem Jeana Sibeliusa. Podczas pobytu w Wiedniu zapoznał się on natomiast zarówno z osiągnięciami przedstawicieli dodekafonii (Alban Berg, Arnold Schönberg) jak i neoklasycyzmu (Paul Hindemith). Powstały w 1932 10 tvåstämmiga pianostycken jest pierwszym w szwedzkiej literaturze muzycznej utworem skomponowanym przy użyciu techniki dodekafonii. Jeszcze większe znaczenie ma sinfonietta na smyczki (1932), dzieło nieromantyczne i linearne, odznaczające się pewną cierpką agresywnością. Po tym utworze Larsson skomponował szereg różnych dzieł w cieplejszym i elegantszym stylu neoklasycznym: uwerturę koncertową (1934), koncert na saksofon i orkiestrę (1934), serenadę na orkiestrę smyczkową a przede wszystkim sonatinę nr 1; wszystkie one przyniosły mu rozgłos. Nieco mniej udane okazały się większe dzieła Larssona: symfonia nr 2 (1937) i opera Princessan av Cypern (1930–1937); oba skrytykowane za stylowa mieszaninę, niesamodzielność i brak pomysłów i wycofane przez kompozytora. Lata 40. to współpraca Larssona z radiem oraz komponowanie muzyki do filmów i sztuk teatralnych. Z okresu tego wyróżnia się kantata Förklädd gud oraz popularny marsz „Obligationsmarschen” (oba z 1940); ten ostatni adoptowany również przez norweski ruch oporu pt.: „Norge i rødt, hvitt og blått”. W okresie II wojny światowej Larsson napisał muzykę do ok. 20 filmów.
Po II wojnie światowej, wraz z kompozycją Musik för orkester rozpoczął się w twórczości Larssona okres dojrzałości muzycznej. W dziełach z tego okresu występuje zarówno element klasycyzujący jak i tendencje do ekspansji tonalnej. Z jego ówczesnego dorobku kompozytorskiego wymienić można takie utwory jak: Adagio na orkiestrę smyczkową (1960), 3 orkesterstycken (1960), Orkestervariationer (1962), Soluret och urnan (1966) i Lyrisk fantasi (1967).
Ważnym etapem działalności muzycznej Larssona było kierowanie państwowymi szwedzkimi orkiestrami amatorskimi, dla których napisał 12 atrakcyjnych concertinów op. 45. Prace te, będące kompozycjami na instrumenty solowe i orkiestrę smyczkową zostały napisane dla wykonawców o umiarkowanych uzdolnieniach muzycznych. Pod koniec swej działalności kompozytorskiej Larsson eksperymentował z różnymi stylami, tworząc m.in. szereg wysoce indywidualnych dziel w stylu serializmu.
Dzieła (wybór) Twórczość Larssona obejmuje wszystkie ważniejsze gatunki muzyczne, tak instrumentalne (symfonia, koncert), jak i wokalne (opera, kantata, pieśń). Pisał utwory zarówno na orkiestrę symfoniczną, jak i kameralną oraz na instrumenty solowe.
Utwory orkiestrowe Symfonie Symfonia nr 1 D-dur, op. 2 (1927–1928) Symfonisk skiss op. 5 (1930) Symfonia nr 2, op. 17 (1936–1937) Symfonia nr 3 c-moll, op. 34 (1944–1945)
Koncerty Koncert na saksofon i orkiestrę smyczkową, op. 14 (1934) Concertino na flet i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 1 (1955) Concertino na obój i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 2 (1954–1955) Concertino na klarnet i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 3 (1956–1957) Concertino na fagot i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 4 (1955) Concertino na róg i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 5 (1954) Concertino na trąbkę i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 6 (1953) Concertino na puzon i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 7 (1955) Concertino na skrzypce i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 8 (1956) Concertino na altówkę i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 9 (1955–1956) Concertino na wiolonczelę i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 10 (1954–1956) Concertino na kontrabas i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 11 (1957) Concertino na fortepian i orkiestrę smyczkową, op. 45 nr 12 (1957)
Inne utwory orkiestrowe Divertimento nr 1, op. 7 (1932) Liten serenad na orkiestrę smyczkową op. 12 (1934) Divertimento nr 2, op. 15 (1935) En vintersaga na orkiestrę op. 18 (1937–1938) Pastoralsvit na orkiestrę op. 19 (1938) Folkvisenatt na orkiestrę op. 27a (1941) Gustaviansk Svit na flet i orkiestrę op. 28 (z muzyki do filmu Kungajakt, 1944) Musik för orkester op. 40 (1948–1949) Adagio na orkiestrę smyczkową op.48 (1960) 3 orkesterstycken op.49 (1960) Orkestervariationer op. 50 (1962) Lyrisk fantasi op. 54 (1966) Due auguri op. 62 (1971) Barococo (Råårokoko) na orkiestrę op. 64 (1973)
Muzyka kameralna Sinfonietta na smyczki, op. 10 (1932) Intima Miniatyrer na kwartet smyczkowy, op. 20 (1938) Kwartet smyczkowy nr 1 D-dur, op. 31 (1944) Kwartet smyczkowy nr 2, op. 44 („Quartetto Alla Serenata”) (1955) Divertimento na kwintet instrumentów detych, op.55 („Quattro tempi”) (1968) Tre stycken na klarnet i fortepian, op. 61 (1970) Kwartet smyczkowy nr 3 C-dur, op. 65 (1975)
Utwory fortepianowe Sonatina nr 1, op. 16 (1936) Croquiser op. 38 (1946–1947) Sonatina nr 2, op. 39 (1947) Sonatina nr 3, op. 41 (1950) 12 små pianostycken op. 46 (1960) 5 pianostycken op. 57 (1969) 7 små fugor med preludier nr 1–7, op. 58 (1969)
Utwory wokalne Opery Princessan av Cypern op. 9 (1930–193)
Utwory chorałowe Det ljusa landet – kantata na głosy solowe, chór i orkiestrę op. 11 (1932) Förklädd gud – suita liryczna na głos mówiony, sopran, baryton, chór i orkiestrę, op. 24 (1940) Missa brevis na głosy solowe, chór a cappella, op. 43 (1954)
Pieśni solowe En spelman jordafärd op. 1 (1927) 4 sånger, op. 29 (1944) 2 sånger, op. 33 (1945) 9 sånger, op. 35 (1946) 8 sånger, op. 52 (1964)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kompozytorzy muzyki filmowej Kategoria:Krytycy muzyczni Kategoria:Szwedzcy kompozytorzy operowi Kategoria:Szwedzcy pedagodzy muzyczni Kategoria:Szwedzcy krytycy Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1986