Kościół świętego Pawła Apostoła w Zabrzu – jeden z zabytkowych kościołów w Zabrzu, w województwie śląskim. Mieści się w dzielnicy Pawłów, przy ulicy Sikorskiego. Należy do dekanatu Kochłowice.

Historia Prace budowlane przy budowie kościoła rozpoczęły się w 1929 roku. Dzięki staraniom księdza biskupa Arkadiusza Lisieckiego projekt architektoniczny został wykonany przez Zygmunta Gawlika z Krakowa i Franciszka Mączyńskiego. Ówczesny proboszcz Edward Mende uważał, że projekt i sama świątynia w budowie są za drogie na potrzeby parafii. Ksiądz biskup Lisiecki projekt budowy zaakceptował, co wymusiło zgodę proboszcza Mende na rozpoczęcie prac budowlanych. W niedzielę 5 maja 1929 roku po południu wyruszyła na plac przeznaczony pod budowę nowej świątyni procesja. Kazanie wygłosił i pierwszego wykopu ziemi dokonał ówczesny kanclerz kurii biskupiej. Kierownikiem budowy został pan Wojaczek z Bielszowic. Kamień węgielny został położony w dniu 22 września 1929 roku. W dniu 10 września 1932 roku zostały poświęcone dzwony. Prace budowlane z przerwami trwały do września 1933 roku. Świątynia została poświęcona w dniu 10 września 1933 roku przez księdza infułata Wilhelma Kasperlika.

Architektura W programie opieki nad zabytkami miasta Zabrze architekturę kościoła określono jako neobarokowa. Z kolei w pracy Architektura modernistyczna w Zabrzu precyzuje, iż architektom w projektowaniu kościoła przyświecała próba manifestacji polskości i odcięcia się od wzorców niemieckich, co skierowało ich ku architekturze wczesnośredniowiecznych polskich kościołów, przebudowanych w okresie baroku. W zastosowanych formach można zatem spodziewać się elementów architektury barokowej, ale również elementów romańskich, przy odrzuceniu elementów gotyckich. Łączenie stylów (eklektyzm), połączone z zanikiem roli konstrukcyjnej stosowanych rozwiązań było częstymi zjawiskami epoki architektonicznej historyzmu.

Oczywistymi nawiązaniami do baroku są np. zagięty gzyms na wieży w okolicy zegara i barokowy hełm cebulasty wyjątkowo masywnej, bardziej romańskiej niż barokowej, wieży. Również brak tynkowania elewacji kościoła bliższy jest architekturze romańskiej niż barokowej. We wnętrzu kościoła na równi z barokiem i z romanizmem powiązać można stosowane ponownie od renesansu (po zakończeniu gotyku) sklepienie kolebkowe.

Sklepienie kościoła wobec spięcia ze sobą górnych części filarów nowoczesnymi materiałami, konstrukcyjnie nie wymaga podparcia ciężkimi murami (choć te mają około metra grubości np. w przejściu z chóru do kaplicy maryjnej, co znów stanowi nawiązanie do architektury romańskiej). W konsekwencji można było bez dodatkowych zabiegów zastosować stosunkowo duże okna, bliższe formom barokowym niż romańskim. Górna kondygnacja wieży przepruta jest oknem w formie romańskiego triforium. Portal wejściowy do niedawna zdobiony był murowanym półpełnym łukiem archiwolty (częstym elementem zdobniczym portali wiejskich romańskich kościołów w porównaniu do bardziej rozbudowanych form barokowych), który obecnie zasłonięty jest witrażem, przeniesionym z kaplicy maryjnej.

Dekoracja malarska

W kościele można obejrzeć dekorację malarską wykonaną przez Antoniego Cygana. Wśród obrazów wyróżnia się droga krzyżowa oraz dwa duże obrazy zawieszone po bokach od ołtarzu, przedstawiające sceny z życia św. Pawła: ukamienowanie św. Szczepana oraz nawrócenie Szawła. + W nawie południowej znajduje się tryptyk "Jezu, ufam Tobie" z kopią obrazu Jezusa Miłosiernego z Wizji św. Faustyny, flankowaną wizerunkiem św. Jana Pawła II oraz św. Faustyny. Pod wizerunkami znajdują się relikwiarze, a jeszcze niżej koliste przedstawienia (tonda) ewangelicznej sceny kamienowania cudzołożnicy (J. 8, 7) oraz powrotu syna marnotrawnego (Łk. 15, 11, ujęcie podobne jak na obrazie Rembrandta). Na samym ołtarzu, w charakterze antepedium, przedstawiona jest scena Ostatniej Wieczerzy. +mały|Tryptyk "Jezu, ufam Tobie".lewo|mały|Ostatnia Wieczerza.mały|Relikwie włosów (ex Capillis) św. Jana Pawła II.mały|Relikwie kości (ex Ossibus) św. Faustyny Kowalskiej. Oprócz obrazu na frontalnej części stołu ołtarzowego, po bokach tego stołu również znajdują się dwa mniejsze obrazy. Jeden przedstawia scenę cudownego rozmnożenia chleba, a drugi scenę spotkania przez Jezusa (z dziurami po gwoździach na dłoniach) dwójki uczniów (tych samych, którzy wystąpili w scenie rozmnożenia chleba) w Emaus po zmartwychwstaniu (Łk. 24, 13-35). +mały|Rozmnożenie chleba i ryb.mały|Spotkanie w Emaus. W głównym ciągu nawy południowej znajduje się cykl obrazów o drodze krzyżowej, natomiast nad portalem w nawie północnej znajduje się obraz "Pokłon", nawiązujący do Pokłonu Trzech Króli oraz pokłonu pasterzy (Łk. 2, 8). Postać ślepca może - wg apokryfów oznaczać Heroda. +mały|Droga krzyżowa.mały|Pokłon.mały|Retabulum z czwórką Ewangelistów. Najświętszy Sakrament przechowywany jest w tabernakulum, które osadzone jest w retabulum, na którym przedstawieni są czterej ewangeliści, identyfikowani za pomocą atrybutów. Od lewej są to: św. Mateusz (z wizerunkiem ludzkiej twarzy na skrzydle), św. Marek (z wizerunkiem lwa u stóp), św. Łukasz (z wizerunkiem wołu u stóp) oraz św. Jan (z wizerunkiem orła w skrzydle).

Dekoracja rzeźbiarska Filary kościoła zdobione są pełnowymiarowymi figurami świętych autorstwa Alojzego Zdziebło z Pawłowic Śląskich. W porozumieniu z byłym proboszczem Józefem Krakowskim oraz kościelnym Alfonsem Guzielem, a także w oparciu o ich atrybuty możliwe zostało ustalenie ich tożsamości:

+mały|200x200px|Św. Jan z atrybutem orła (np. Ap 4, 7).mały|200x200px|Św. Krzysztof w scenie przeprawy przez rzekę.mały|200x200px|Św. Antoni z Padwy w scenie rozdawania pożywienia.mały|200x200px|Św. Florian - patron strażaków.mały|200x200px|Św. Alojzy w scenie ratowania chorego z ulicy (pod postacią dziecięcia Jezus).mały|200x200px|Św. Piotr z atrybutem klucza (Mt. 16, 19).mały|200x200px|Św. Katarzyna Aleksandryjska z kołem - symbolem męczeństwa.mały|200x200px|Św. Franciszek z Asyżu z atrybutem ptaszka (wg tradycji rozmawiał ze zwierzętami).mały|200x200px|Św. Barbara z symbolem wieży, w której wg tradycji była więziona.mały|200x200px|Św. Urban z atrybutem krucyfiksu i winnego grona.

W prezbiterium za ołtarzem znajduje się wizerunek św. Pawła z mieczem - symbolem męczeństwa oraz księgą - symbolem listów. Na wysokości belki tęczowej po bokach prezbiterium widnieje - z lewej strony rzeźba Jezusa z eksponowanym Najświętszym Sercem Jezusa, a po prawej Maria z eksponowanym Najświętszym sercem Maryi Panny. Maria, na wzór Matki Boskiej z Guadalupe, zgodnie z widzeniem św. Juana Diego, depcze węża. +mały|Jezus z eksponowanym Najświętszym Sercem.mały|Św. Paweł z mieczem i księgą.mały|Maria z eksponowanym Najświętszym Sercem. W okolicy portalu północnego znajdują się dwie płaskorzeźby: św. Judy Tadeusza oraz Objawienia Fatimskiego. Matka Boża w tym drugim przedstawieniu ma głowę okoloną dwunastoma gwiazdami - apokaliptyczny symbol Niewiasty obleczonej w słońce. +mały|Płaskorzeźba św. Judy Tadeusza - patrona od spraw beznadziejnych.mały|Płaskorzeźba z Objawieniem Fatimskim, gdzie Madonna objawiła się trójce dzieci: Franciszkowi, Hiacyncie oraz Łucji. W części zachodniej na lewo od drzwi - scena Piety - z Matką Boską, opłakującą Chrystusa, a na prawo od drzwi - wizerunek Marii ze swoją matką, św. Anną (wizerunek analogiczny do tego np. z katedry w Marsylii). +mały|Pieta.mały|Maria ze swoją matką, św. Anną.

Panorama

Przypisy

Pawła Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Pawła Apostoła Kategoria:Budynki projektu Zygmunta Gawlika Kategoria:Kościoły w archidiecezji katowickiej Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1933