Leon Weliczker Wells, pierw. Arje Leib Weliczker (ur. 10 marca 1925 w Stojanowie, zm. 19 grudnia 2009 w Fort LeeSurvivor who testified at Nuremberg, Eichmann trials, dies ) – amerykański inżynier narodowości żydowskiej i polskiego pochodzenia.

Życiorys Pierwotnie nazywał się Arje Leib Weliczker. Był synem kupca drzewnego w Stojanowie, 1936 osiadłego z rodziną we Lwowie. Tam uczył się w Gimnazjum Kupieckim przy ul. Kołłątaja 8.

Po wybuchu II wojny światowej znalazł się na terenie przyłączonym do Ukraińskiej SRR i został jako kapitalista wywłaszczony.

W czerwcu 1941 Leon Weliczker i jego siostra starali się uzyskać skierowanie na studia w Moskwie na Uniwersytecie Moskiewskim im. M. Łomonosowa, lecz wskutek wkroczenia wojsk hitlerowskich zamiar nie został zrealizowany. Rodzina Weliczkerów została uwięziona w lwowskim getcie. Leon został uwięziony w Obozie Janowskim i w czerwcu 1942 z trudem uniknął śmierci. Udało mu się uciec i do grudnia 1942 ukrywał się w Stojanowie i Radziechowie, lecz ponownie znalazł się w lwowskim getcie. W czerwcu 1943 został przydzielony do oddziału, zajmującego się odkopywaniem i paleniem ofiar zbrodni hitlerowskich w ramach Sonderkommando 1005. Jednym z zadań oddziału było odkopanie i spalenie ciał profesorów lwowskich zamordowanych na początku lipca 1941. Oddział pracował również na skraju lasku lesienickiego, w Bóbrce, Brzuchowicach, Pustomytach i Jaworowie.

19 listopada 1943 doszło do masowej ucieczki więźniów, z których większość została jednak schwytana i zamordowana. Weliczker zdodał zbiec skutecznie jako jeden z pięciu szczęśliwców. Uciekał przez Zniesienie i dotarł do Hołoska Małego. Tam przy ul. Warszawskiej 167 został ukryty przez Kazimierza Kalwińskiego i w piwnicy zaczął spisywać swoje doświadczenia. Cała jego rodzina zginęła z rąk hitlerowców.

Po wkroczeniu do Lwowa Armii Czerwonej pracował jako zaopatrzeniowiec w zarządzie kolei. Jako repatriant znalazł się na Śląsku. Rozpoczął studia na Politechnice Śląskiej w Gliwicach. W 1946 jego wspomnienia zostały wydane pt. Brygada śmierci – Sonderkommando 1005 w Łodzi przez Centralną Żydowską Komisję Historyczną. Po Pogromie kieleckim 1946 wyjechał do amerykańskiej strefy okupacyjnej Niemiec i kontynuował studia na Politechnice w Monachium.

W czerwcu 1947 udało mu się przy współudziale byłych więźniów Maksa Hoeniga i Dawida Manucewicza doprowadzić do uwięzienia i przekazania Polsce Hauptscharführera Johanna Raucha, który został skazany w Krakowie 24 czerwca 1949 na karę śmierci. Zeznawał też na procesie zbrodniarzy hitlerowskich w Norymberdze. W 1949 uzyskał w Monachium dyplom doktorski w dziedzinie nauk inżynierskich i wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Do roku 1953 był asystentem na uniwersytecie nowojorskim, później pracował w firmach prywatnych. Do swojego nazwiska dodał człon „Wells”. 1 i 2 maja 1961 zeznawał w Jerozolimie w procesie Adolfa Eichmanna. Raz złożył też wizytę we Lwowie wskazując wtedy miejsce wygrzebywania zwłok profesorów.

Mieszkał w Closter.

Przypisy

Bibliografia Leon Weliczker: Brygada śmierci (Sonderkommando 1005). Pamiętnik, Lublin: Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, 2012,

Kategoria:Amerykańscy inżynierowie Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Więźniowie obozu janowskiego Kategoria:Zmarli w 2009 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady