Jana Novotná (ur. 2 października 1968 w Brnie, zm. 19 listopada 2017) – czeska tenisistka, zwyciężczyni Wimbledonu w grze pojedynczej oraz 16 turniejów wielkoszlemowych w grze podwójnej i mieszanej, była liderka rankingu światowego deblistek, trzykrotna medalistka olimpijska, zdobywczyni Pucharu Federacji w barwach Czechosłowacji.
Kariera tenisowa W ciągu 12-letniej kariery zawodowej (1987–1999) wygrała łącznie 24 turnieje w grze pojedynczej i 76 w deblu. Reprezentowała styl "serwis-wolej", imponując umiejętnościami gry przy siatce w meczach z młodszymi rywalkami, preferującymi siłowy sposób gry. Wygrywając Wimbledon w 1998 stała się najstarszą zawodniczką w erze "open" tenisa z pierwszym zwycięstwem w turnieju wielkoszlemowym; jej rywalka – Nathalie Tauziat, grająca zresztą wówczas jedyny raz w finale Wielkiego Szlema – była jeszcze starsza. Novotná grała prawą ręką, bekhend stosowała zazwyczaj slajsowany, ale w odróżnieniu od jej wielkiej rywalki Steffi Graf było to uderzenie nie tyle obronne, co przygotowujące atak przy siatce.
Pierwsze zwycięstwo turniejowe odniosła w 1988 w Adelajdzie. W kolejnych latach wygrywała regularnie przynajmniej jeden turniej rocznie (poza 1992), dzięki czemu rychło znalazła miejsce w ścisłej czołówce światowej. W 1989 była po raz pierwszy w ćwierćfinale turnieju wielkoszlemowego (French Open), rok później w półfinale (również w Paryżu). W Australian Open 1991 awansowała do finału, ale przegrała w trzech setach z młodą Moniką Seles.
Na kolejny wielkoszlemowy finał czekała dwa lata; w 1993 pokonała na Wimbledonie w półfinale Martinę Navrátilovą i w finale przyszło jej zmierzyć się z Niemką Steffi Graf. Mecz finałowy przeszedł do historii ze względu na niezwykły przebieg. Novotná przegrała pierwszego seta w tie-breaku, ale od początku drugiej partii zaczęła zdecydowanie dominować. Drugi set zakończył się jej szybkim zwycięstwem 6:1, także decydującego seta rozpoczęła z animuszem. Dramat Czeszki rozpoczął się przy stanie 4:1 i 40:30, kiedy teoretycznie dzieliło ją od końcowego sukcesu pięć wygranych punktów – dwukrotnie zepsuła serwis, który dawał jej prowadzenie 5:1, a następnie nie wykorzystała łatwego woleja, uderzając w aut. Czeszka tak przejęła się niepowodzeniem, że nie potrafiła wygrać najprostszych piłek. Doświadczona Graf wykorzystała szansę i szybko przejęła inicjatywę, wygrywając pozostałe gemy i trzeciego seta 6:4. Zdjęcia zapłakanej Jany Novotnej w objęciach wręczającej nagrody księżnej Kentu obiegły prasę nie tylko sportową.
Utrwaliła się wówczas o Janie Novotnej opinia zawodniczki słabej psychicznie, która łatwo traci panowanie nad sobą i jest w stanie przegrać mecz z najbardziej komfortowej sytuacji. Opinia ta znalazła swoiste potwierdzenie kilka lat później, kiedy w turnieju French Open Chanda Rubin zdołała pokonać Czeszkę z wyniku 0:5 i 0:40 w decydującym secie. Mimo to kariera Jana Novotnej nie uległa załamaniu; wygrywała kolejne turnieje (głównie w hali) i utrzymywała się w czołowej dziesiątce na świecie. W 1997 ponownie awansowała do finału na Wimbledonie i ponownie przegrała w trzech setach – tym razem ze Szwajcarką Martiną Hingis; mecz miał mniej dramatyczny przebieg (chociaż Novotna po wygranym pierwszym secie prowadziła z przełamaniem rywalki również w drugim, była więc dość blisko zwycięstwa) i Czeszka zniosła niepowodzenie dużo spokojniej niż cztery lata wcześniej.
Wreszcie w 1998 Jana Novotná doczekała się swojego zwycięstwa w wielkoszlemowym turnieju w grze pojedynczej. Zrewanżowała się Martinie Hingis w półfinale i wykorzystała swoją szansę, będąc faworytką w decydującym meczu z Tauziat; wygrała w stosunku 6:4, 7:6. Wyniki te (także wygrany turniej Masters w 1997) dały Novotnej awans niemal na szczyt rankingu światowego; rok 1997 zakończyła jako wiceliderka, a w 1998 była o krok od awansu na pierwsze miejsce; zabrakło jej dwóch wygranych pojedynków – awansowałaby w przypadku zwycięstwa na US Open, ale przegrała tam w półfinale. Wraz z końcem kolejnego sezonu (1999) ogłosiła zakończenie kariery sportowej, kilka miesięcy po Niemce Steffi Graf.
Jej sukcesy w grze pojedynczej były dużo bardziej spektakularne, ale przede wszystkim była wybitną deblistką. W deblowym turnieju Masters wystąpiła jedenaście razy, w tym w latach 1989-1998 dziesięć razy z rzędu; turniej ten wygrywała dwa razy (1995 i 1997). Wielokrotnie zajmowała pozycję liderki rankingu deblistek. Sześć razy była laureatką tytułu "para deblowa roku" organizacji tenisistek zawodowych WTA i Międzynarodowej Federacji Tenisa ITF, wspólnie z Hingis (1998), Lindsay Davenport (1997), Arantxą Sánchez Vicario (1996), Gigi Fernández (1991) i Heleną Sukovą (1989, 1990). Wygrała 12 turniejów wielkoszlemowych w deblu i 4 w grze mieszanej. Także głównie jako deblistka świętowała zdobycie wraz z ekipą czechosłowacką Pucharu Federacji w 1988. Łącznie w latach 1987-1998 wystąpiła w barwach Czechosłowacji, a od 1993 Czech w 45 pojedynkach pucharowych (wygrywając 33).
Poza reprezentacją pucharową uczestniczyła w igrzyskach olimpijskich; sięgnęła po brąz w grze pojedynczej w Atlancie w 1996, na tym samym turnieju była wicemistrzynią w deblu. Także srebro w deblu zdobyła w Seulu w 1988. W obu startach partnerowała jej Helena Suková.
W 1998 została odznaczona Medalem Za Zasługi I stopnia.
Jej wieloletnią trenerką była wybitna zawodniczka, zwyciężczyni czterech turniejów wielkoszlemowych, Hana Mandlíková. W 2005 Jana Novotná została uhonorowana miejscem w Międzynarodowej Tenisowej Galerii Sławy.
Zmarła 19 listopada 2017 roku wskutek choroby nowotworowej, miała 49 lat.
Historia występów wielkoszlemowych Legenda
Występy w grze pojedynczej CzechosłowacjaCzechy Turniej 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Tytuły Z-PAustralian OpenAAA1R3R3RF4R2RQF4RAAA3R 0 / 923 – 9French OpenA1R3R1RQFSFQF4RQF1R3RSF3RQF4R 0 / 14 38 –14WimbledonA1R4R2R4RQF2R3RFQFSFQFFWQF 1 / 14 50 – 13US OpenALQ4R1R2RQF4R1R4RSFQFQFQFSF3R 0 / 13 38 – 13 Ranking na koniec roku306171473511137106411523 - 1 / 50 149 – 49
Występy w grze podwójnej CzechosłowacjaCzechy Turniej 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Tytuły Z-PAustralian OpenAAAQFSFWFQFQFSFWAAA3R 2 / 9 36 – 7French OpenA2R3RASFWWSFFAFSF3RWQF 3 / 12 48 – 9WimbledonAA2R3RWWFFFFWQFQFWSF 4 / 13 56 – 8US OpenAA3R3R3RFFF2RWQFFWW3R 3 / 13 49 – 10 Ranking na koniec roku -13724135214442363 - 12 / 47 189 – 35
Występy w grze mieszanej CzechosłowacjaCzechy Turniej 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Tytuły Z-PAustralian OpenAAAWWAAAAAAAAAA 2 / 2 10 – 0French OpenAAAAAAA2RAAAAAAA 0 / 1 1 – 1WimbledonAAA 2RW SFAQFAAAAAAA 1 / 4 14 – 3US OpenAAA W 2RAAAA FAAAAA 1 / 3 10 – 2 4 / 10 35 – 6
Finały turniejów WTA
Gra pojedyncza 41 (24–16)
Gra podwójna 128 (76–52)
Gra mieszana 7 (5–2)
Występy w Turnieju Mistrzyń W grze pojedynczej RokRezultatRywalkaWynik 1989 I runda Steffi Graf 3:6, 4:6 1990 I runda Gabriela Sabatini 1:6, 7:5, 6:7 1991 Półfinał Martina Navrátilová 1:6, 4:6 1992 Ćwierćfinał Monica Seles 6:3, 4:6, 1:61993 Ćwierćfinał Arantxa Sánchez Vicario 7:6, 6:7, 4:61994 Ćwierćfinał Lindsay Davenport 2:6, 2:6 1995 I runda Kimiko Date 7:5, 3:6, 4:6 1996 Półfinał Steffi Graf 6:4, 4:6, 3:61997 Zwycięstwo Mary Pierce 7:6(4), 6:2, 6:31998 I runda Steffi Graf 7:6, 4:6, 1:6
W grze podwójnej RokRezultatPartnerkaPrzeciwniczkiWynik 1987 Ćwierćfinał Catherine Suire Martina Navrátilová Pam Shriver 6:7, 7:5, 4:6 1989 Półfinał Helena Suková Łarysa Sawczenko Natalla Zwierawa 6:3, 6:7, 4:6 1990 Ćwierćfinał Helena Suková Natalija Medwediewa Leila Meschi 4:6, 6:1, 3:6 1991 Finał Gigi Fernández Martina Navrátilová Pam Shriver 6:4, 5:7, 4:6 1992 Finał Łarysa Neiland Arantxa Sánchez Vicario Helena Suková 6:7(4), 1:6 1993 Finał Łarysa Neiland Gigi Fernández Natalla Zwierawa 3:6, 5:7 1994 Finał Arantxa Sánchez Vicario Gigi Fernández Natalla Zwierawa 3:6, 7:6(4), 3:6 1995 Zwycięstwo Arantxa Sánchez Vicario Gigi Fernández Natalla Zwierawa 6:2, 6:1 1996 Finał Arantxa Sánchez Vicario Lindsay Davenport Mary Joe Fernández 3:6, 2:6 1997 Zwycięstwo Lindsay Davenport Alexandra Fusai Nathalie Tauziat 6:7(5), 6:3, 6:2 1998 Ćwierćfinał Martina Hingis Yayuk Basuki Caroline Vis 4:6, 6:2, 4:6
Występy w turnieju WTA Doubles Championships Rok Rezultat Partnerka Przeciwniczki Wynik 1992 Zwycięstwo Łarysa Neiland Arantxa Sánchez Vicario Natalla Zwierawa 6:4, 6:2 1994 Zwycięstwo Arantxa Sánchez Vicario Gigi Fernández Natalla Zwierawa 6:2, 7:5
Występy w igrzyskach olimpijskich Gra pojedyncza RundaPrzeciwniczkaWynikLetnie Igrzyska Olimpijskie w Seulu 1988, reprezentując państwo I runda : Isabelle Demongeot 6:4, 6:3 II runda : Barbara Paulus 4:6, 3:6Letnie Igrzyska Olimpijskie w Barcelonie 1992, reprezentując państwo I runda : Natalla Zwierawa 1:6, 0:6 Letnie Igrzyska Olimpijskie w Atlancie 1996, reprezentując państwo I runda : Ruxandra Dragomir 6:4, 4:4 krecz II runda : Judith Wiesner 6:4, 3:6, 6:3 III runda : Ai Sugiyama 6:3, 6:4 Ćwierćfinał : Monica Seles 7:5, 3:6, 8:6 Półfinał : Arantxa Sánchez Vicario 4:6, 6:1, 3:6 O brązowy medal : Mary Joe Fernández 7:6, 6:4
Gra podwójna RundaPartnerkaPrzeciwniczkiWynik Letnie Igrzyska Olimpijskie w Seulu 1988, reprezentując państwo I runda Helena Suková : Kim Il-soon / Lee Jeong-myung 6:2, 7:6(4) Ćwierćfinał : Etsuko Inoue / Kumiko Okamoto 6:3, 6:2 Półfinał : Steffi Graf / Claudia Kohde-Kilsch 7:5, 6:3 O złoty medal : Zina Garrison, Pam Shriver 6:4, 2:6, 8:10 Letnie Igrzyska Olimpijskie w Barcelonie 1992, reprezentując państwo I runda Andrea Strnadová : Ruxandra Dragomir, Irina Spîrlea 6:1, 6:4 II runda : Kimiko Date, Maya Kidowaki 6:3, 7:6(4) Ćwierćfinał : Rachel McQuillan, Nicole Provis 3:6, 3:6 Letnie Igrzyska Olimpijskie w Atlancie 1996, reprezentując państwo I runda Helena Suková : Anna Kurnikowa, Jelena Makarowa 6:2, 6:2 II runda : Yayuk Basuki, Romana Tedjakusuma [WC] 6:2, 6:3 Ćwierćfinał : Jill Hetherington, Patricia Hy 6:2, 6:4 Półfinał : Conchita Martínez, Arantxa Sánchez Vicario 6:2, 7:6(1) O złoty medal : Gigi Fernández, Mary Joe Fernández 6:7(6), 4:6
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Czechosłowaccy medaliści olimpijscy Kategoria:Czechosłowackie tenisistki Kategoria:Czescy medaliści olimpijscy Kategoria:Czeskie tenisistki Kategoria:Czechosłowaccy olimpijczycy (Seul 1988) Kategoria:Czechosłowaccy olimpijczycy (Barcelona 1992) Kategoria:Czescy olimpijczycy (Atlanta 1996) Kategoria:Członkowie Międzynarodowej Tenisowej Galerii Sławy Kategoria:Medaliści letnich igrzysk olimpijskich w tenisie Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1988 Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1996 Kategoria:Odznaczeni Medalem Za Zasługi Kategoria:Liderki rankingu deblowego WTA Kategoria:Tenisiści ziemni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1988 Kategoria:Tenisiści ziemni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1992 Kategoria:Tenisiści ziemni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1996 Kategoria:Triumfatorki Australian Open Kategoria:Triumfatorki French Open Kategoria:Triumfatorki US Open Kategoria:Triumfatorki Wimbledonu Kategoria:Zdobywcy Pucharu Hopmana Kategoria:Ludzie urodzeni w Brnie Kategoria:Zmarli na choroby nowotworowe Kategoria:Urodzeni w 1968 Kategoria:Zmarli w 2017