thumb|240px|Grobowiec na Cmentarzu Głównym w Moguncji Gotthold Rhode (ur. 28 stycznia 1916 w miejscowości Myje (niem. Kamillental) k. Ostrzeszowa, zm. 20 lutego 1990 w Moguncji) – historyk stosunków polsko-niemieckich, przedstawiciel nurtu Ostforschung, syn historyka Kościoła Arthura Rhodego.
Życiorys Był najmłodszym z sześciorga dzieci pastora i teologa ewangelickiego Arthura Rhodego (1868–1967) i jego żony Marty z domu Harhausen. Wraz z rodzicami mieszkał w Poznaniu, po roku 1918 pozostał w tym mieście jako obywatel Polski i członek niemieckiej mniejszości. Uczęszczał do prywatnego gimnazjum niemieckiego; w roku 1934 zdał polską maturę.
Od roku 1934 Rhode jako obywatel polski studiował w III Rzeszy. Rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Friedricha Schillera w Jenie, gdzie został członkiem protestancko-konserwatywnego zrzeszenia studentów Kyffhäuser-Verband der Vereine deutscher Studenten. W roku 1936 przeniósł się na Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium, gdzie studiował dziennikarstwo, a w 1937 na Uniwersytet Albrechta w Królewcu. Tam pracował we wschodnim oddziale Zrzeszenia Studentów Rzeszy (Reichsstudentenführung). W semestrze zimowym 1937/1938 przeszedł na Śląski Uniwersytet Fryderyka Wilhelma w Breslau, gdzie pogłębił swoją wiedzę w sprawach historii wschodniej Europy i uzyskał doktorat na podstawie pracy Brandenburg Preußen als Schutzherr von Minderheiten in der Republik Polen („Pruska Brandenburgia jako opiekun mniejszości w Rzeczypospolitej Polskiej”). W roku 1952 Rhode przyznał, że od początku starał się działać na rzecz niemczyzny na Wschodzie.
Od 1 kwietnia 1939 do maja 1945 Rhode był zatrudniony w Instytucie Europy Wschodniej we Wrocławiu jako referent do spraw polskich. Po wybuchu II wojny światowej zameldował się ochotniczo i do 1 listopada 1939 działał jako tłumacz w stopniu Sonderführera. W listopadzie 1939 otrzymał obywatelstwo niemieckie, a 1 stycznia 1940 został członkiem NSDAP, z numerem 7 942 413.
Od listopada 1939 do stycznia 1940, na polecenie gubernatora dystryktu krakowskiego, Ottona Wächtera, pracował w oddziale planowania przestrzennego. Ponownie zgłosił się ochotniczo do służby wojskowej i został zatrudniony przy sporządzaniu notatek w sprawach wyznaniowych na potrzeby działu informacji ministerstwa spraw zagranicznych, które miały usprawiedliwiać przemoc w stosunku do Kościoła rzymskokatolickiego. Od wiosny 1941 do końca wojny działał jako tłumacz w stopniu podporucznika na froncie wschodnim.
Po wojnie Rhode, który utracił we Wrocławiu całe swoje mienie, zamieszkał w Bergen (Dolna Saksonia) i utrzymywał się z pracy w rolnictwie, a także jako akwizytor i nauczyciel domowy. Już w roku 1946 Hermann Aubin, jego ostatni zwierzchnik we Wrocławiu, zatrudnił go na Uniwersytecie w Hamburgu. W roku 1947 otrzymał posadę asystenta, a w roku 1952 habilitował się na podstawie pracy o wschodniej granicy Polski.
W 1949 był współzałożycielem Ziomkostwa Wisły–Warty (Landsmannschaft Weichsel–Warthe), a w 1950 został dyrektorem (później przewodniczącym rady) nowo utworzonej Komisji Historyczno-Krajoznawczej do spraw Poznania i Żywiołu Niemieckiego w Polsce (Historisch-Landeskundliche Kommission für Posen und das Deutschtum in Polen).
Po pracy na stanowisku docenta na Uniwersytecie w Marburgu przejął w roku 1957 katedrę historii Europy Wschodniej na Uniwersytecie w Moguncji, gdzie działał aż do przejścia na emeryturę w roku 1984 jako dyrektor Instytutu Historii Europy Wschodniej, gdzie zajmował się głównie historią stosunków polsko-niemieckich. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.
Zaangażował się w opracowanie zaleceń dla podręczników szkolnych, utrzymywał kontakty z polskimi historykami (Marianem Wojciechowskim, Andrzejem Wojtkowskim i Gerardem Labudą), a także polskimi historykami na emigracji (Oskarem Haleckim). W roku 1965 wydał Kleine Geschichte Polens („Mała historia Polski”), w latach 1967–1990 był współwydawcą „Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung” („Czasopismo Badań nad Europą Środkowo-wschodnią”). Był promotorem pracy doktorskiej Stanisława Potrzebowskiego na temat Zadrugi jako ruchu volkistowskiego.
Po zakończeniu działalności pedagogicznej został wybrany na prezesa Rady Badawczej im. Johanna Gottfrieda Herdera (J.G. Herder-Forschungsrat).
Publikacje (wybór) Brandenburg-Preussen und die Protestanten in Polen 1640–1740. Ein Jahrhundert preussischer Schutzpolitik für eine unterdrückte Minderheit. Hirzel, Leipzig 1941 (praca doktorska na Uniwersytecie Wrocławskim 1939). Die Ostgrenze Polens. Politische Entwicklung, kulturelle Bedeutung und geistige Auswirkung. Böhlau, Köln 1955 (praca habilitacyjna, Uniwersytet w Hamburgu 1952). Geschichte Polens. Ein Überblick. 3. Auflage, Wissenschaftliche Buchgesellschaft (WBG), Darmstadt 1980, (pierwsze wydanie pod tytułem Kleine Geschichte Polens. WBG, Darmstadt 1965). (wydawca) Tausend Jahre Nachbarschaft. Bd. 1: Deutsche in Südosteuropa. Bruckmann, München 1981, . (wydawca) Juden in Ostmitteleuropa von der Emanzipation bis zum Ersten Weltkrieg. Johann-Gottfried-Herder-Institut, Marburg 1989, .
Przypisy
Bibliografia Jerzy Serczyk, Gotthold Rhode (1916–1990), „Zapiski Historyczne” 56 (1991), z. 1, s. 159–162. Eike Eckert, Zwischen Ostforschung und Osteuropa. Zur Biographie des Historikers Gotthold Rhode (1916-1990) (Publikacje Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie, t. 27), Osnabrück 2012, 330 s., (omówienie).
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie Kategoria:Niemieccy historycy Kategoria:Politycy NSDAP Kategoria:Urzędnicy Generalnego Gubernatorstwa Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Hamburgu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Marburgu Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1990