Jerzy Konstanty Czartoryski, książę, herbu Pogoń Litewska (ur. 24 kwietnia 1828 w Dreźnie, zm. 23 grudnia 1912 w Wiedniu) – ziemianin, polityk konserwatywny, poseł do Rady Państwa i Sejmu Krajowego Galicji,
thumb|240px|Krypta grobowa książąt Czartoryskich w Sieniawie Życiorys Wychowywał się w pałacu wiedeńskim WeinhausStefan Kieniewicz, Czartoryski Jerzy Konstanty ks. (1828–1912), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938, s. 278–279 iPSB – wersja elektroniczna.. Pozostawał w ścisłych relacjach ze swoim stryjem ks. Adamem Czartoryskim i kierowanym przezeń Hotelem Lambert. Nie pełnił w tym okresie jednak żadnych ważnych funkcji politycznych Przejawiam za to zainteresowanie muzyką – wydawał fachowe pisma z tej dziedziny w Wiedniu, najpierw „Monatsschrift für Theater und Musik”, a następnie „Recensionen und Mittheilungen über Theater und Kunst”Parlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Czartoryski, Jerzy Fürst – Parlamentarier 1848-1918 online [14.07.2020]..
W 1866 osiadł na stałe w Galicji, w odziedziczonych dobrach pełkińskich, koło Jarosławia. Jego siedzibą był odnowiony pałac w Pełkiniach. Od tej pory zaangażował się w szerszą działalność polityczną. Członek Rady Powiatu (1874-1911) oraz członek (1877-1909) i prezes (1893-1897, 1900-1909) Wydziału Powiatowego w Jarosławiu. Był posłem Sejmu Krajowego Galicji II kadencji (18 lutego 1867 – 13 listopada 1869), III kadencji (20 sierpnia 1870 – 26 kwietnia 1876), IV kadencji (8 sierpnia 1877 – 21 października 1882), V kadencji (15 września 1883 – 26 stycznia 1889), VI kadencji (10 października 1889 – 17 lutego 1894), VII kadencji (28 grudnia 1895 – 9 lipca 1901), VIII kadencji (28 grudnia 1901 – 12 października 1907)Stanisław Grodziski, Sejm Krajowy Galicyjski 1861–1914, Warszawa 1993, .. W kadencji II wybrany z III kurii (gmin miejskich) obwodu Przemyśl, z okręgu wyborczego nr 7 JarosławWykaz Członków Sejmu krajowego królestwa Galicyi i Lodomeryi, tudzież wielkiego xięstwa Krakowskiego w r. 1867, Lwów 1867., w kadencji III z kurii I (wielkiej własności) z obwodu nr 1 (krakowskiego), w kadencji IV, V, VI z tej samej kurii z obwodu nr 3 (przemyskiego), w kadencji VII i VIII z kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu wyborczego nr 16 (Jarosław).
Był także posłem do austriackiej Rady Państwa V kadencji (4 listopada 1873 – 19 października 1876), VI kadencji (7 października 1879 – 23 kwietnia 1885), VII kadencji (22 września 1885 – 23 stycznia 1891), VIII kadencji (13 kwietnia 1891)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim 1848–1918, Warszawa 1996.. Wybierany był w kurii I (wielkiej własności), w kadencji V z okręgu nr 3 (Bochnia-Wieliczka-Brzesko), w kadencji VI z okręgu nr 8 (Sanok-Bircza-Lesko-Brzozów-Krosno), w kadencji VII i VIII w kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu wyborczego nr 13 (Jarosław-Radymno-Sieniawa-Cieszanów-Lubaczów). W tej ostatniej już po wyborze został mianowany dziedzicznym członkiem Izby Panów (13 kwietnia 1891 – 23 grudnia 1912). Jego mandat objął po wyborach uzupełniających 9 czerwca 1891 Władysław Koziebrodzki. W parlamencie austriackim należał do grupy posłów konserwatywnych (podolaków) Koła Polskiego w Wiedniu. Miał wyraziste poglądy polityczne. Opowiadał się za przebudową państwa w duchu federalistycznym. Postulował zachowanie liberalnych swobód. Był za ścisłą współpracą Koła Polskiego z opozycją czeską. W 1887 mianowany został austriackim radcą tajnym. Kazimierz Chłędowski zostawił taką jego charakterystykę:
Książe Jerzy Czartoryski (...) z rodowej dumy z nikim się nie łączył, spodziewając się zawsze, że nadejdzie chwila, w której wszystkich za łeb weźmie; ale chwila taka jakoś nie nadchodziła i dotąd nie nadeszła. Książe Jerzy, wychowany w Wiedniu, w swej młodości «ein Schöngeist», meloman, bywający w artystycznym świecie wiedeńskim, ożenił się z córką księgarza Czecha, panną Czermakówną i ona popchnęła właściwie męża na polityczne tory. Księżna była kobietą ambitną i słusznie dążyła aby nazwisko Czartoryskich nie zużyło się na wiedeńskim bruku. Książe więc poświęcił się polityce, dał się wybrać do sejmu i Rady Państwa, ale zbyt łaknący popularności, szukający jej bez systemu, na prawo i lewo, a nadto intrygant nie wzbudzający zaufania, nie umiał sobie wyrobić wpływu. W Sejmie galicyjskim kokietował z Rusinami, w Radzie Państwa z Czechami, prowadził politykę kaprysu na swoją rękę, niewiele się też na niego oglądanoKazimierz Chłędowski, Pamiętniki, t. 1, oprac. Antoni Knot, Kraków 1957, s. 270..
Działał wiele na polu społecznym i dobroczynnym. W latach 1868–1870 był prezesem Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego. Był założycielem i prezesem w latach 1892–1896 Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, a w 1878 otrzymał tytuł członka honorowego PTP. W 1868 pracował jako dyrektor Zakładu Ciemnych. W swych dobrach fundował liczne szkoły, ochronki lub czytelnie ludowe. Popierał na wsi kółka rolnicze, kasy pożyczkowe i przemysł domowy.
W sierpniu 1898 przyznano mu honorowe obywatelstwo Sieniawy.
28 grudnia 1912 został pochowany w krypcie rodu Czartoryskich w Kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Sieniawie.
Rodzina thumb|Jerzy Konstanty Czartoryski z żoną Marią Joanną z Czermaków Czartoryską Urodził się w arystokratycznej rodzinie ziemiańskiej. Syn Konstantego Adama (1773-1860) i Marii z Dzierżanowskich (1790-1842). Jego rodzeństwem byli bracia: Aleksander Romuald (1811-1886), Konstanty Marian (1822-1891) i siostra Maria Zuzanna (1817-1847), żona Achillesa Ferdinanda de la Roche-Pouchin et Rochefort (1804-1883). Od 1864 był żonaty z Marią z Czermaków, córką praskiego lekarza oraz siostrą fizjologa Johanna Nepomuka Czermaka i czeskiego artysty, malarza . Mieli dzieci: córkę Wandę (1862-1920) i syna Witolda (1864-1945)Jerzy Konstanty ks. Czartoryski na Klewaniu i Żukowie h. Pogoń Litewska – M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego – online [14.07.2020]..
Zobacz też lista sanockich posłów do Rady Państwa
Przypisy
Bibliografia Stefan Kieniewicz, Czartoryski Jerzy Konstanty ks. (1828–1912), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938, s. 278–279 iPSB – wersja elektroniczna Jerzy Michalski, Andrzej Ajnenkiel, Juliusz Bardach, Historia sejmu polskiego, PWN 1989.
Linki zewnętrzne Jerzy Konstanty Czartoryski – publikacje w bibliotece Polona
Jerzy Konstanty Czartoryski Kategoria:Członkowie honorowi Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie Kategoria:Członkowie Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Galicyjscy ziemianie Kategoria:Honorowi obywatele Sieniawy Kategoria:Honorowi obywatele w zaborze austriackim Kategoria:Ludzie urodzeni w Dreźnie Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu V kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu VI kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu VII kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu VIII kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji II kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji III kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IV kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji V kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VI kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VIII kadencji Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie Kategoria:Radni powiatu jarosławskiego Kategoria:Urodzeni w 1828 Kategoria:Zmarli w 1912