Kościerzyna – gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie gdańskim.

Gmina Kościerzyna jest największą gminą powiatu kościerskiego. Położona jest na terenie Szwajcarii Kaszubskiej i Borów Tucholskich.

Siedziba gminy to Kościerzyna.

Gmina powstała 1 stycznia 1992 r. przez podział gminy miejsko-wiejskiej na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r.

Według danych z grudnia 2019 roku gminę zamieszkiwały 15862 osoby, w tym 7973 mężczyzn i 7889 kobiet, przy gęstości zaludnienia 50 osób/km kw.

Większość mieszkańców gminy posiada kaszubskie korzenie.

4 lipca 2013 r. w gminie Kościerzyna wprowadzono 52 kaszubskie nazwy dla wsi, części wsi i osad (nie wprowadzono dodatkowych nazw dla 1 wsi, 17 części wsi i 5 osad). W poprzedzających wprowadzenie dwujęzyczności konsultacjach społecznych wzięło udział 2014 osób (ponad 18% uprawnionych), spośród których za wprowadzeniem nazw kaszubskich głosowało 97% mieszkańców.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2018 gmina Kościerzyna ma obszar 310,15 km², w tym:

47,38% pokryte lasami; 29,47% gruntami rolnymi; 5,47% jeziorami i rzekami.

Gmina stanowi 26,6% powierzchni powiatu.

Transport Przez gminę przebiegają: droga krajowa nr 20 (ze Stargardu do Gdyni), droga wojewódzka nr 214 (z Łeby do Warlubia) i droga wojewódzka nr 221 (z Gdańska do Kościerzyny) oraz linie kolejowe: 201 (Nowa Wieś Wielka – Gdynia), 211 (do Chojnic), a w przeszłości 233 (do Pszczółek).

Na terenie gminy funkcjonuje lądowisko Korne.

Przyroda, turystyka i atrakcje Przez gminę przebiegają trzy szlaki regionalne: „Kaszubski”, „Kamiennych Kręgów” i „Wdzydzki” o łącznej długości 64 km.

Przez gminę Kościerzyna przebiega 80 km szlaków wodnych, jest w niej ponad 60 jezior. Sześć z nich zajmuje powierzchnię ponad 100 ha, największe to jezioro Wdzydze zwane „Kaszubskim Morzem”, które wraz ze swymi ramionami (Radolne, Jeleń i Gołuń) zajmuje powierzchnię 1430 ha. Większość jezior znajduje się w pierwszej klasie czystości, pozostałe w drugiej.

Na terenie gminy Kościerzyna znajduje się najstarszy na ziemiach polskich skansen – Muzeum – Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach. Początki Muzeum we Wdzydzach sięgają 1906 r. Jego twórcami byli Teodora i Izydor Gulgowscy. Obecnie, już ponad 100 – letnie, muzeum to 22 ha obszaru położonego nad brzegiem jeziora Gołuń zabudowanego obiektami regionalnej architektury.

Jarmark Wdzydzki – największa na Kaszubach letnia impreza folklorystyczna, która odbywa się w muzeum na wolnym powietrzu. Tradycyjnie – od 1973 r. – dzieje się zawsze w trzecią sobotę i niedzielę lipca na terenie Muzeum we Wdzydzach. Swoje wyroby wystawiają twórcy ludowi i rękodzielnicy, odbywają się warsztaty wiejskich zajęć i rzemiosł. Jarmarkowi towarzyszą koncerty i występy zespołów folklorystycznych, wiejskich teatrzyków, kabaretów i gawędziarzy. To też okazja do spróbowania specjałów regionalnych kuchni.

Wdzydzki Park Krajobrazowy został utworzony 15 czerwca 1983 roku. Powierzchnia parku wynosi 17,8 tys. ha, w tym lasy i zadrzewienia pokrywają 64% obszaru, grunty orne 10%, a wody powierzchniowe 11%. Park otacza otulina o powierzchni 15,2 tys. ha. W granicach WPK znajdują się grunty administrowane przez pięć gmin: Kościerzyna, Dziemiany, Karsin, Lipusz, Stara Kiszewa oraz Lasy Państwowe, na których gospodarują Nadleśnictwa Kościerzyna i Lipusz. Decyzją obradującej w Paryżu Międzynarodowej Rady Koordynacyjnej programu Człowiek i Biosfera, 2 czerwca 2010 r. Wdzydzki Park Krajobrazowy oraz parki: Tucholski, Wdecki i Zaborski, zostały włączone do Rezerwatu Biosfery „Bory Tucholskie”. Jest to wyznaczony obszar chroniony zawierający cenne zasoby przyrodnicze, między innymi wiele naturalnych ekosystemów wodnych, torfowiskowych i leśnych. Na terenie Stanicy Wodnej PTTK we Wdzydzach stoi wieża widokowa o wysokości 35,6 m. Ta budowla o drewnianej konstrukcji posiada trzy platformy widokowe, usytuowane na wysokości 10, 20 i 30 metrów. Na najwyższej platformie widokowej zainstalowano lunetę, która przybliża obserwatorom widok na jezioro Wdzydze. Tuż przy obiekcie znajduje się wiata edukacyjna, w której można poznać walory fauny i flory Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Z wieży widokowej zobaczyć można panoramę Wdzydz i Krzyż Jezior Wdzydzkich z licznymi półwyspami i drugą co do wielkości wyspą jeziorną w Polsce – Ostrowem Wielkim.

Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie jest największym rezerwatem biosfery w Polsce, jednym z największych kompleksów leśnych w kraju. Obejmuje swoim zasięgiem obszar o powierzchni 319 525 ha. Ponad 60% powierzchni rezerwatu zajmują lasy. Na tym obszarze zlokalizowanych jest 13 nadleśnictw z 3 RDLP (Toruń, Gdańsk, Szczecinek): Czersk, Dąbrowa, Osie, Przymuszewo, Rytel, Tuchola, Trzebciny, Woziwoda, Zamrzenica, Kaliska, Kościerzyna, Lipusz, Osusznica.

Diabelski Kamień w Owśnicach – jeden z „czarcich głazów” przywleczonych przez lądolód ze Skandynawii do północnej części Polski. Legenda głosi, że tym właśnie kamieniem diabeł chciał zablokować Bramę Wyżynną, żeby pobożni kaszubscy pielgrzymi nie mogli dostać się do Gdańska. Ponieważ diabeł bał się światła, leciał z ogromnym głazem w swoich szponach nocą. Zaskoczyło go jednak pianie koguta, zapowiadające nadchodzący świt. Upuścił kamień z wysoka, wydrążył w nim małą dziurkę i tam się skrył, aby przeczekać do zmierzchu. Rankiem zaskoczeni Kaszubi postanowili, że zamiast stawiać zaplanowaną w tym miejscu kapliczkę, w dziurkę ogromnego głazu wstawią krzyż. Prawdopodobnie we wnętrzu skały diabeł siedzi po dziś dzień. Kamień opisany legendą jest jednym z największych głazów narzutowych na Kaszubach. Jego obwód to aż 13,2 m, szerokość wynosi 4,7 m, a wysokość ponad 2,2 m.

W odległości około 9 km od Kościerzyny, w miejscowości Łubiana, znajduje się największa w Polsce i najnowocześniejsza fabryka porcelany stołowej LUBIANA S.A. Zakład, zatrudniający ponad 1400 osób, produkuje miesięcznie 3,5 mln sztuk wyrobów, a rocznie opuszcza fabrykę ponad 12 000 ton porcelany. Fabryka dostarcza zastawy stołowe do najbardziej renomowanych hoteli – polskich i zagranicznych. Dla chętnych istnieje możliwość zorganizowania wycieczki po fabryce w Łubianie.

W Garczynie, przy jeziorze Garczyn funkcjonuje Powiatowe Centrum Młodzieży. To ośrodek szkolenia żeglarskiego oraz siedziba Uczniowskiego Klubu Sportowego „Wodniacy Garczyn”. Od lipca 2012 roku Klub jest oficjalnie członkiem Pomorskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego, a od października 2013 roku członkiem Pomorskiego Okręgowego Związku Motorowodnego i Narciarstwa Wodnego.

Oświata Szkoły prowadzone przez gminę Kościerzyna: Szkoła Podstawowa w Kaliskach Zespół Kształcenia w Łubianie Szkoła Podstawowa w Kornem Szkoła Podstawowa w Niedamowie Zespół Szkolno-Przedszkolny w Nowym Klinczu Zespół Szkół w Skorzewie Zespół Szkół w Wąglikowicach Zespół Kształcenia w Wielkim Klinczu Szkoła Podstawowa w Wielkim Podlesiu

Folklor Zespół Folklorystyczny „Kaszubskie Nuty” powstał w 1992 roku. Grupa wywodzi się z Nowego Klincza. Wyróżnieniami zakończyły się występy „Kaszubskich Nut” podczas Przeglądu Kapel i Zespołów Ludowych i Stylizowanych w Szydłowcu, Przeglądu Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych Kaszub i Kociewia we Wdzydzach, Kaszubskiego Przeglądu Zespołów Folklorystycznych o „Cytrę Wicka Rogali” w Brusach, Międzynarodowego Festiwalu Spółdzielczych Zespołów Artystycznych „Tęcza Polska” organizowanego przez Krajową Radę Spółdzielczą oraz Urząd Miejski w Polanicy Zdroju. Zespół został uhonorowany odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej” od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Koła Gospodyń Wiejskich alt=Koło Gospodyń Wiejskich z Wąglikowic podczas gminnego Turnieju Kół Gospodyń Wiejskich.|mały|Koło Gospodyń Wiejskich z Wąglikowic podczas gminnego Turnieju Kół Gospodyń Wiejskich. W Gminie Kościerzyna działa 13 Kół Gospodyń Wiejskich. Co roku w Wielkim Klinczu odbywają się gminne Turnieje Kół Gospodyń Wiejskich. Na przestrzeni lat KGW Nowy Klincz, KGW „Sąsiadki Aparatki” z Wielkiego Klincza i KGW Wąglikowice reprezentowały powiat kościerski podczas Wojewódzkich Turniejów Kół Gospodyń Wiejskich. Największy sukces odniosły „Sąsiadki Aparatki” z Wielkiego Klincza, które w 2014 roku zdobyły wojewódzkie Grand Prix.

Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 12 957 100 6399 49,4 6558 50,6Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 41,8 20,6 21,1

Liczba ludności na dzień 31 grudnia: 2006 – 13750 2007 – 14017 2008 – 14278 2009 – 14537 2010 – 14791 2011 – 14975 2012 – 15101 2013 – 15215 30.06.2018 – 15666

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Kościerzyna w 2014 roku

Sołectwa gminy Kościerzyna

+ Sołectwa gminy Kościerzyna (stan na 30 czerwca 2018)Gmina Kościerzyna. Kronika wydarzeń 2014-2018, Kościerzyna, Zakład Sportu, Kultury i Turystyki, 2018, ISBN 978-83-907643-2-0 Sołectwo Powierzchniaha Liczbamieszkańców Miejscowości Czarlina 370,9886 139 Czarlina, Czarlina-Osada, Skoczkowo Częstkowo 823,6937 173 Częstkowo, Fingrowa Huta, Ludwikowo Dębogóry 267,3155 145 Dębogóry Dobrogoszcz 429,5516 204 Dobrogoszcz Gostomie 165,3394 174 Gostomie, Glinki, Plon, Wygoda, Złotowo Grzybowo 1213,2220 230 Grzybowo, Grzybowski Młyn Juszki 801,2657 118 Dębrzyno, Juszki Kaliska 904,0946 445 Kaliska Kościerskie Kłobuczyno 1395,4928 620 Kłobuczyno Korne 1968,3681 512 Kania, Korne, Nowa Karczma Kościerska Huta 269,8810 424 Kościerska Huta Kościerzyna Wybudowanie 195,4170 672 Kościerzyna-Wybudowanie Loryniec 850,2495 174 Loryniec, Szludron, Wawrzynowo Łubiana 1423,7591 2357 Łubiana Małe Stawiska 232,7800 54 Małe Stawiska Mały Klincz 635,4916 487 Mały Klincz Mały Podleś 272,2100 128 Mały Podleś Niedamowo 1166,6962 438 Kowalki, Niedamowo, Smolniki, Piekło, Nowe Niedamowo Nowa Kiszewa 503,6601 257 Nowa Kiszewa Nowa Wieś 625,9827 347 Nowa Wieś Kościerska Nowy Klincz 566,4071 813 Nowy Klincz, Wętfie Nowy Podleś 186,3241 118 Nowy Podleś Puc 538,1283 215 Dąbrówka, Puc Rotembark 389,2224 165 Rotembark Sarnowy 507,4113 222 Sarnowy Skorzewo 1734,7055 1606 Skorzewo, Młyn-Skorzewo Stawiska 498,5900 291 Stawiska Sycowa Huta 1266,5743 201 Lizaki, Sycowa Huta Szarlota 2223,1430 190 Kościerzyna-Stare Nadleśnictwo, Rybaki, Szarlota, Wierzysko-Leśnictwo Szenajda 669,700 75 Szenajda Wąglikowice 804,5827 533 Czplewo, Wąglikowice Wdzydze 2558,0591 212 Gołuń, Kruszyna, Wdzydze, Zabrody, Krzyż Wielki Klincz 1377,8386 2321 Gościeradz, Graniczny Młyn, Jeziorki, Wielki Klincz Wielki Podleś 589,9637 298 Wielki Podleś Wieprznica 830,7024 105 Czarne Pustkowie, Garczyn, Owśnice, Wieprznica Zielenin 630,5431 204 Będominek, Kula Młyn, Zielenin

Ochrona przyrody +Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody Rezerwat przyrody Czapliniec w Wierzy Powierzchnia [ha]: 10,3300 Rodzaj rezerwatu: leśny Typ rezerwatu: fitocenotyczny Podtyp rezerwatu: zbiorowisk leśnych Typ ekosystemu: leśny i borowy Podtyp ekosystemu: lasów nizinnych Wdzydzki Park Krajobrazowy Data utworzenia: 1983-06-15 Powierzchnia [ha]: 17832,0000

Kaszubski Park Krajobrazowy Data utworzenia: 1983-06-15 Powierzchnia [ha]: 33202,0000

Obszar chronionego krajobrazu Gowidliński Data wyznaczenia: 1994-12-10 Powierzchnia [ha]: 14736,0000 Opis wartości przyrodniczej i krajobrazowej: Gowidliński Obszar Chronionego Krajobrazu charakteryzuje się silnie rozbudowaną siecią hydrograficzną z licznymi jeziorami w tym lobeliowymi (Miemino, Długie i inne). Jeziora Gowidlińskie i Mausz należą do większych na Pojezierzu Kaszubskim. Powierzchnia 14736 ha.

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Rynna Raduńska Data ustanowienia: 1998-09-29 Powierzchnia [ha]: 3137,0000

Obszar chronionego krajobrazu Lipuski Data wyznaczenia: 1994-12-10 Powierzchnia [ha]: 17148,0000