Przytuły (hist. gmina Kubra) – gmina wiejska w województwie podlaskim, w powiecie łomżyńskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie łomżyńskim.

Siedziba gminy to Przytuły.

Historia

Gmina zbiorowa Przytuły powstała w powiecie kolneńskim na początku XX wieku z obszaru zniesionej gminy Kubra. Data utworzenia nie jest znana. Gmina Kubra funkcjonowała jeszcze w 1883 roku i 1914 rokuRocznik Statystyczny Królestwa Polskiego R. 2, 1914, lecz w wykazie z 1921 jednostka figuruje już pod nazwą PrzytułySkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom V - Województwo Białostockie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.

Na początku okresu międzywojennego gmina Przytuły należała do powiatu kolneńskiego w woj. białostockim, a w związku ze zniesieniem powiatu 1 kwietnia 1932 roku gminę przyłączono do powiatu łomżyńskiego w tymże województwie. 16 października gminę Przytuły podzielono na 38 gromad: Aleksandrowo (z siedzibą w Doliwy), Bagienice, Barwiki, Borawskie, Brychy, Chrostowo, Chrzanowo, Czachy, Doliwy, Dusze, Gardoty, Glinki, Gnatowo, Grzymki, Kolonia, Kubra, Kurkowo, Lisy, Łoje-Awissa, Mieczki, Mroczki, Obrytki, Okrasin, Pieńki, Pluty, Przytuły, Przytuły-Poleśne, Racibory, Ramoty, Romany, Rosochate, Siwki, Supy, Szlasy, Szyjki, Trzaski, Wagi, Wilamowo i WypychyBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 49. 1 kwietnia 1939 roku gminę Przytuły wraz z całym powiatem łomżyńskim przyłączono do woj. warszawskiego.

Przez krótki okres po wojnie gmina zachowała przynależność administracyjną, lecz już z dniem 18 sierpnia 1945 roku została wraz z powiatem łomżyńskim wyłączona z woj. warszawskiego i przyłączona z powrotem do woj. białostockiego. Według stanu z 1 lipca 1952 roku gmina była podzielona 38 gromad: Bagienice, Barwiki, Borawskie, Brychy, Chrostowo, Chrzanowo, Czachy, Doliwy (z dawnej gromady Aleksandrowo), Dusze, Gardoty, Glinki, Gnatowo, Grzymki, Kubra, Kurkowo, Lisy, Łoje-Awissa, Mieczki, Mroczki, Obrytki, Okrasin, Pieńki, Pluty, Przytuły, Przytuły kol., Przytuły-Las, Racibory, Ramoty, Romany, Rosochate, Siwki, Supy, Szlasy, Szyjki, Trzaski, Wagi, Wilamowo i WypychyWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. 1 stycznia 1953 zniesiono gromadę Kubra, dzieląc je nad trzy nowe gromady: Kubra Nowa, Kubra Stara i Kubra-Przebudówka, zwiększając tym samym liczbę gromad w gminie do 40Białostocki Dziennik Wojewódzki. 1953, nr 10, poz. 37.

Gmina została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin, a jej obszar podzielono między nowe gromadyUchwała Nr 18/V Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu łomżyńskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 49): w powiecie łomżyńskim: Łoje-Awissa (Łoje Awissa, Racibory, Czachy, Barwiki, Szlasy, Brychy i Pluty), Obrytki (Obrytki, Ramoty, Grzymki, Bagienice, Borawskie i Mieczki), Przytuły (Przytuły, Przytuły-Kolonia, Przytuły-Las, Aleksandrowo, Gardoty, Mroczki, Chrzanowo, Kubra Nowa i Kubra Stara), Romany (Romany, Rosochate, Kurkowo, Siwki, Wiłamowo i Gnatowo), Wagi (Wagi, Konopki, Wypychy, Dusze, Szyjki, Supy, Chrostowo, Pieńki, Trzaski i Kubra-Przebudówka); w powiecie grajewskim: Mścichy (Okrasin), Słucz (Glinki); w powiecie kolneńskim: Cedry (Lisy).

Gminę Przytuły reaktywowano 1 stycznia 1973 roku w tymże powiecie i województwie. Gmina objęła wówczas 31 sołectw: Bagienice, Borawskie, Chrostowo, Chrzanowo, Dębówka, Dusze, Doliwy, Gardoty, Grzymki, Kąty, Konopki, Kubra-Przebudówka, Mieczki, Mroczki, Nowa Kubra, Obrytki, Pieńki Okopne, Pluty, Przytuły, Przytuły-Kolonia, Przytuły-Las, Ramoty, Romany, Stara Kubra, Supy, Szyjki, Trzaski, Wagi, Wilamowo i WypychyUchwała nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z 9 grudnia 1972 r (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z 1973 r. nr 1, poz. 1).. 1 czerwca 1975 roku gmina weszła w skład nowo utworzonego woj. łomżyńskiego.

2 lipca 1976 roku została zniesiona, a jej tereny włączone do gmin: Jedwabne (obszary sołectw: Borawskie, Chrostowo, Chrzanowo, Doliwy, Kąty, Kubra-Przebudówka, Mieczki, Mroczki, Nowa Kubra, Pieńki Okopne, Pluty, Przytuły, Przytuły-Kolonia, Przytuły-Las, Stara Kubra, Supy, Trzaski i Wagi), Radziłów (obszary sołectw: Dębówka, Dusze, Konopki, Szyjki i Wypychy), Stawiski (obszary sołectw: Bagienice, Gardoty, Grzymki, Ramoty, Romany, Obrytki i Wilamowo).

Gminę reaktywowano ponownie 1 stycznia 1984. Reaktywowana gmina Przytuły objęła znacznie mnieszy obszar niż w latach 1973–76. W jej skład weszły sołectwa: Borawskie, Chrzanowo, Doliwy, Kubra-Przebudówka, Mieczki, Mroczki, Nowa Kubra, Pieńki Okopne, Przytuły, Przytuły-Kolonia, Przytuły-Las, Stara Kubra, Supy, Trzaski i Wagi z gminy Jedwabne oraz sołectwa Gardoty, Obrytki i Wilamowo z gminy Stawiski. Do gminy Przytuły nie powróciły natomiast: sołectwa Chrostowo, Kąty i Pluty, które pozostały w gminie Jedwabne; sołectwa Bagienice, Grzymki, Ramoty i Romany, które pozostały w gminie Stawiski; oraz żadne z sołectw włączonych do gminy Radziłów (Dębówka, Dusze, Konopki, Szyjki i Wypychy).

1 stycznia 1986 do gminy Przytuły z gminy Stawiski powróciło sołectwo Grzymki, a 1 lipca 1990 sołectwo Bagienice.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Przytuły ma obszar 71,18 km², w tym: użytki rolne: 79% użytki leśne: 15%

Obszar gminy stanowi 5,26% powierzchni powiatu.

Demografia

W II Rzeczypospolitej Gminę w ówczesnych granicach zamieszkiwało 6643 osób – 6548 było wyznania rzymskokatolickiego, 1 prawosławnego, 11 ewangelickiego, a 83 mojżeszowego. Jednocześnie 6604 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 36 żydowską, 2 litewską, a 1 rosyjską. Było tu 1141 budynków mieszkalnych.

Współcześnie Dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 2198 100 1092 49,7 1106 50,3gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 30,9 15,3 15,5

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Przytuły w 2014 roku

Sołectwa Bagienice, Borawskie, Chrzanowo, Doliwy, Gardoty, Grzymki, Kubra-Przebudówka, Mieczki, Mroczki, Nowa Kubra, Obrytki, Pieńki Okopne, Przytuły, Przytuły-Kolonia, Przytuły-Las, Stara Kubra, Supy, Trzaski, Wagi, WilamowoBIP gminy, sołectwa.

Sąsiednie gminy Grabowo, Jedwabne, Radziłów, Stawiski, Wąsosz

Przypisy

Kategoria:Polskie gminy bez herbu