Werbkowice – gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie zamojskim.
Siedziba urzędu gminy znajduje się Werbkowicach.
Według danych z 31 grudnia 2021 roku gminę zamieszkiwało 9011 osób.
Historia Po III rozbiorze (1795) tereny obecnej gminy Werbkowice znalazły się w granicach monarchii habsburskiej, w tzw. Nowej Galicji. Po wojnach napoleońskich i utworzeniu Księstwa Warszawskiego (1807) Lubelszczyzna, w tym okolice Werbkowic, została włączona do tego nowego organizmu państwowego. Po kongresie wiedeńskim (1815) obszar ten wszedł w skład Królestwa Polskiego, podporządkowanego Imperium Rosyjskiemu. Dekrety z 1818 roku usankcjonowały istnienie gmin wiejskich jako podstawowych jednostek administracyjnych. Gminy obejmowały wsie liczące co najmniej 10 dymów (gospodarstw), a wójtami mogli być właściciele ziemscy lub ich zastępcy. W drugiej połowie XIX wieku wprowadzano dalsze reformy – w 1859 roku określono minimalną liczbę dymów (50) i utworzono rady gminne wybierane przez mieszkańców. W latach 1866–1867 wydano akt o podziale Królestwa Polskiego na gubernie, powiaty i gminy, co dało początek funkcjonowaniu gminy Werbkowice w strukturze powiatu hrubieszowskiegoDziennik Praw Królestwa Polskiego, 1866, nr 219, s. 279 i n..
Pod koniec XIX wieku gmina Werbkowice obejmowała 20 037 mórg i liczyła 6690 mieszkańców, z czego 5758 stanowili unici, 820 rzymscy katolicy, a 118 Żydzi. W jej skład wchodziły wsie i folwarki: Alojzów (folwark), Biała (osada), Dąbrowa (osada), Elżbiecin (folwark), Gozdów, Gołota (osada), Karcz, Hostynne, Kotorów, Leopoldów (folwark), Łotów, Łysa Góra (folwark), Majdan, Krynki, Malice, Podhorce, Podhoryszów (osada), Strzyżewice, Terebiń, Terebiniec, Teofilówka oraz WerbkowiceSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Wawelski, t. XIII, Warszawa 1880–1902, s. 217.. Sąsiednimi jednostkami były m.in. gminy Miętkie, Kotlice i Mołodiatycze.
Z „Pamiatnych Kniżek Guberni Lubelskiej” wynika, że w latach 1890–1912 funkcję wójta Werbkowic pełnili: Michał Panasiuk (1890 i 1892), Jan Godlewski (1893–1898), Antoni Hawryluk (1899–1907), Maksym Szczur (1908–1910) oraz Iwan Łuczuk (1911–1912)Pamjatnaja kniżka liublinskoj guberni na god 1912, s. 154..
W latach 1914–1918 obszar gminy znalazł się w strefie okupacji austro-węgierskiej. Gminy funkcjonowały nadal, lecz ich głównym zadaniem było wykonywanie zarządzeń władz okupacyjnych, zwłaszcza dotyczących kontyngentów. Po raz pierwszy akta prowadzono w języku polskimM. Bandurka, Zmiany administracyjne i terytorialne ziem województwa łódzkiego w XIX i XX wieku, Łódź 1995, s. 67.. W 1919 roku Werbkowice znalazły się w powiecie hrubieszowskim województwa lubelskiegoDziennik Praw Państwa Polskiego, 1919, nr 65, poz. 395.. W latach 1919–1927 wójtem Werbkowic był Józef Gnasiuk, za którego kadencji wzniesiono nowy gmach urzędu gminyArchiwum Państwowe w Lublinie (dalej: APL), Starostwo Powiatowe w Hrubieszowie, sygn. 663, k. 9.. Kolejnymi wójtami byli Józef Hołubik (1927–1931), Paweł Koźluk oraz ponownie Józef Gnasiuk. Od 1934 roku urząd ten sprawował Karol Suszyna, a po jego odwołaniu w 1936 roku funkcję objął Robert Krzaczek, który sprawował urząd aż do wybuchu II wojny światowejAPL, Wydział Powiatowy w Hrubieszowie, sygn. 76, k. 127..
W okresie międzywojennym gmina Werbkowice liczyła kilkanaście sołectw, a jej mieszkańcy byli zróżnicowani narodowościowo – dominowali Ukraińcy (rusini) oraz Polacy. Zachowały się liczne akta dotyczące sołtysów i radnych, m.in. dla miejscowości Gozdów, Hostynne, Kotorów, Łysa Góra, Malice, Podhorce i Terebiń.
Po kampanii wrześniowej 1939 roku teren gminy został zajęty najpierw przez wojska sowieckie, a następnie niemieckie. W czasie okupacji działały zarówno polskie struktury konspiracyjne, jak i administracja okupacyjna. Po 1944 roku przejęły władzę tymczasowe władze Polski Ludowej. W latach 1944–1954 działały Gminne Rady Narodowe, następnie utworzono gromady (1954–1972), m.in. Hostynne, Terebiniec, Turkowice i Werbkowice.
W 1973 roku reaktywowano gminę Werbkowice w jej współczesnym kształcie administracyjnym. Po reformie administracyjnej z 1975 roku gmina weszła w skład województwa zamojskiego, a od 1999 roku należy ponownie do województwa lubelskiego.
Wójtowie gminy 1990–1994 – Piotr Wiśniewski 1994–1998 – Andrzej Barczuk 1998–2006 – Marek Zygmunt 2006–2018 – Lech Bojko 2018–2024 – Agnieszka Skubis-Rafalska od 2024 – Monika Podolak
Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Werbkowice ma obszar 187,2 km², w tym: użytki rolne: 83% użytki leśne: 7%
Gmina stanowi 14,83% powierzchni powiatu.
Demografia Demografia współczesna – dane z 30 czerwca 2004: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 10 731 100 5436 50,66 5295 49,34gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 54,2
Populacja gminy Werbkowice w latach 1995–2020. 600x400px
Piramida wieku mieszkańców gminy Werbkowice w 2020 roku. 600x400px
Sołectwa Adelina, Alojzów, Dobromierzyce, Gozdów, Honiatycze, Honiatycze-Kolonia, Honiatyczki, Hostynne, Hostynne-Kolonia, Konopne, Kotorów, Łotów, Łysa Góra, Malice, Peresołowice, Podhorce, Sahryń, Sahryń-Kolonia, Strzyżowiec, Terebiniec, Terebiń (Terebiń, Terebiń-Kolonia, Terebiń-Zady), Turkowice, Werbkowice, Wilków (Wilków, Wilków-Kolonia), Wronowice, Zagajnik.
Sąsiednie gminy Hrubieszów, Miączyn, Mircze, Trzeszczany, Tyszowce
Przypisy Strona gminy, sołectwa