Dataria Apostolska (także Dataria rzymska (łac. Dataria romana)) – w przeszłości jeden z najważniejszych urzędów Kurii Rzymskiej. Największe znaczenie zdobyła w XVII wieku. Urzędem kierował prałat – Datariusz Jego Świątobliwości, gdy urząd pełnił natomiast kardynał – Prodatariusz Jego Świątobliwości. Duchowny ten nazywany był okiem papieża. Została zniesiony przez papieża Pawła VI 15 sierpnia 1967 roku na mocy konstytucji apostolskiej Regimini Ecclesiae Universae.
Historia i kompetencje na przestrzeni lat Dataria Apostolska powstała w końcu XIV wieku jako samodzielny urząd w ramach Kancelarii Apostolskiej dla załatwiania spraw z zakresu prawno-zewnętrznego (forum externum), dotyczących dyspens, indultów, przywilejów i zarezerwowanych beneficjów, oraz sporządzania odpowiednich dokumentów opatrzonych datą, od której zależała ich skuteczność prawna, a także ustalania i ściągania opłat za przydzielone urzędy. Papież Sykstus V w wydanym 5 kwietnia 1588 brewe Decet Romanům Pontificem przydzielił jej sprawy dyspens od przeszkód małżeńskich i do święceń kapłańskich oraz wyodrębnił z Kancelarii Apostolskiej. Papież Benedykt XIV w konstytucji Gravissimum Ecclesiae z 26 listopada 1745 włączył do jej kompetencji beneficja niekonsystorskie zastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej i określił szczegółowiej tryb wysyłania pism urzędowych. W 1901 Leon XIII podzielił ją na trzy sekcje: do spraw beneficjów, dyspens małżeńskich i święceń kapłańskich oraz spraw administracyjno-gospodarczych. Papież Pius X konstytucją Sapienti Consilio z 29 czerwca 1908 ograniczył zakres jej działania jedynie do beneficjów niekonsystorskich. Papież Paweł VI, po zniesieniu datarii, powierzył funkcje wysyłania pism papieskich specjalnej instytucji w Sekretariacie Stanu Stolicy apostolskiej.
Lista datariuszy i prodatariuszy Jego ŚwiątobliwościŹródło dla okresu 1627–1721: ; dla okresu od 1721: The Cardinals of the Holy Roman Church: Apostolic Datary.
Datariusze Giovanni Feys (1418–1424) Mirosław Brudzewski (1424–1427) Bartolomeo Vignati (1427?–1431) Maffeo Vegio (1431?–1455) Cosimo Di Monserrato (1455–1458) Lorenzo Roverella (1459–1471) Giovanni Battista Cibo (1471–1473), papież Innocenty VIII w latach 1484–1492 Francesco Di Toledo (1473–1479) Stefano Morel (1479–1484) Antoniotto Pallavicini (1484–1489) Giovanni Sacchi (1489–1492) Juan López (1492–1496) Giovanni Battista Ferrari, datariusz (1496–1500), kardynał prodatariusz (1500–1502) Juan Ortega de Gomiel (1502–1503) Ottaviano Capocci (1503) Fabio Santori (1503–1505) Giovanni Gozzadini (1505–1507) Francesco Argentino (1507–1511) Lorenzo Pucci (1511–1513) Silvio Passerini (1513–1517) Luigi de’ Rossi, kardynał prodatariusz (1517–1519) Matteo Giberti (1519–1522) Willem van Enckevoirt, datariusz (1522–1523), kardynał prodatariusz (1523) Matteo Giberti [ponownie] (1523–1527) Giovanni Battista Bonciani (1527–1528) Bertrando Clerici (1528) Tommaso Cortesi (1528–1533) Johannes Jungen Winkel (1533–1534) Cristoforo Giacobazzi (1534–1536) Pietro Durante (1537–1539) Vincenzo Durante (1539–1541) Girolamo Recanati Capodiferro (1541–1544) Nicola Venceyus (1544–1550) Sebastiano Antonio Pighini (1550–1552) Giulio Canani (1552–1555) Gianbattista Osio (1555–1556) Francesco Bacodie (1556–1560) Ludovico Simonetta (1560–1561) Francesco Alciati (1561–1565) Marco Antonio Maffei (1566–1570) Antonio Marchesani (1570–1572) Matthieu Cointerel, datariusz (1572–1583), kardynał prodatariusz (1583–1585) Ippolito Aldobrandini, datariusz (1585), kardynał prodatariusz (1585–1587), papież Klemens VIII w latach 1592–1605 Giovanni Evangelista Pallotta, datariusz (1587), kardynał prodatariusz (1587–1590) Lucio Sassi, datariusz (1590–1593), kardynał prodatariusz (1593–1604) Bernardino Paoloni (1604–1605) Pompeo Arrigoni, kardynał prodatariusz (1605–1607) Michelangelo Tonti, datariusz (1607–1608), kardynał prodatariusz (1608–1611) Aurelio Maraldi (1611–1621) Francesco Sacrati (1621) Ulpiano Volpi (1621–1623) Clemente Merlini (1623) Giacomo Cavalieri (1623–1626) Fabio Lagonissa (1626–1627) Egidio Orsini (1627–1644) Domenico Cecchini, datariusz (1644), kardynał prodatariusz (1644–1652) Giovanni Bertucci (1652–1655) Giacomo Corradi, kardynał prodatariusz (1655–1666) Pietro Vito Ottoboni, kardynał prodatariusz (1667–1670), papież Aleksander VIII w latach 1689–1691 Gaspare Carpegna, datariusz (1670), kardynał prodatariusz (1670–1676) Stefano Agostini, datariusz (1676–1681), kardynał prodatariusz (1681–1683) Francesco Liberati (1683–1689) Bandino Panciatici, datariusz (1689–1690), kardynał prodatariusz (1690–1700) Giuseppe Sacripante, kardynał prodatariusz (1700–1721) Pier Marcellino Corradini, kardynał prodatariusz (1721–1730) Francesco Antonio Valenti (1730–1731)
Kardynałowie prodatariusze Antonio Saverio Gentili, datariusz (1731), kardynał prodatariusz (1731–1740) Pompeo Aldrovandi (1740–1743) Giovanni Giacomo Millo, datariusz (1743–1753), kardynał prodatariusz (1753–1757) Carlo Alberto Guidobono Cavalchini (1758–1774) Vincenzo Malvezzi Bonfioli (1774–1775) Andrea Negroni (1775–1789) Filippo Campanelli (1789–1795) Aurelio Roverella (1795–1808) Alessandro Mattei (1808–1820) Giulio Gabrielli (1820–1822) Antonio Gabriele Severoli (1823–1824) Bartolomeo Pacca (1824–1844) Ugo Pietro Spinola (1844–1858) Mario Mattei (1858–1870) Luigi Vannicelli Casoni (1870–1877) Carlo Sacconi (1877–1889) Angelo Bianchi (1889–1897) Gaetano Aloisi Masella (1897–1902) Angelo Di Pietro (1902–1908)
Kardynałowie datariusze Angelo Di Pietro (1908–1914) Vincenzo Vannutelli (1914–1930) Raffaele Scapinelli di Léguigno (1930–1933) Luigi Capotosti, prodatariusz (1931–1933); kardynał datariusz (1933–1938) Federico Tedeschini (1938–1959) Paolo Giobbe (1959–1967)
Zobacz też Kuria Rzymska Hierarchia kościelna Sekretariat Brewe do Władców i Listów Łacińskich
Przypisy
Bibliografia Hierarchia rzymska – Czesław Stryjewski, „Książka i Wiedza”, Warszawa 1963.
Kategoria:Dawne instytucje Kurii Rzymskiej Kategoria:Historia Kościoła katolickiego Kategoria:Państwo Kościelne Kategoria:Watykan w XX wieku