Zielonki (1941–54 gmina WęgrzceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., Polska Rzeczpospolita Ludowa, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 1952) – gmina wiejska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Siedziba gminy to Zielonki.

Przez teren gminy przebiega droga krajowa nr 7 w kierunku Warszawy oraz droga wojewódzka nr 794 w kierunku Wolbromia. Do gminy Zielonki kursuje 14 linii autobusowych komunikacji miejskiej.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2016 gmina Zielonki ma obszar 48 km² (dokładnie: 4858,5 ha), w tym: użytki rolne: 85%, użytki leśne: 1%.

Gmina stanowi 3,94% powierzchni powiatu.

Demografia Dane z 31 grudnia 2025: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 24 689 100 12 739 51,60 11 950 48,40gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 508

Czwarta pod względem liczby mieszkańców gmina, na 17 gmin powiatu krakowskiego. Liczba jej mieszkańców w okresie ostatnich trzydziestu lat podwoiła się, przekraczając poziom 24,6 tys. osób w roku 2025.

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Zielonki w 2014 roku

none|frame|Wykres zmian ludności gminy Zielonki w latach 1995-2014 w GUS

Sołectwa 250px|right|thumb|Zamek w Korzkwi 250px|right|thumb|Kościół w Korzkwi Batowice, Bibice, Bosutów – Boleń, Brzozówka, Dziekanowice, Garlica Duchowna, Garlica Murowana, Garliczka, Grębynice, Januszowice, Korzkiew, Osiedle Łokietka, Owczary, Pękowice, Przybysławice, Trojanowice, Węgrzce, Wola Zachariaszowska, Zielonki.

Sąsiednie gminy Gmina Zielonki graniczy na długości 17 km z Krakowem. Spośród gmin otaczających Kraków jest najbliżej położona od jego centrum, odległą w linii prostej od krakowskiego Rynku Głównego o 5 km. Oprócz Krakowa gmina Zielonki sąsiaduje z gminami: Iwanowice, Michałowice, Skała, Wielka Wieś.

Przyroda Obszar gminy ma charakter lekko pofalowanej wierzchowiny opadającej ku południowi i porozcinanej dolinami Prądnika i jego dopływów Korzkiewki, Naramki (Garliczki), Bibiczanki oraz Sudołu. Najstarsze skały budujące podłoże to górnojurajskie wapienie. Można zaobserwować charakterystyczne dla Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej odsłonięcia skalne, np. koło Januszowic i Trojanowic. Większość obszaru znajduje się w strefie chronionego krajobrazu, tj. w obrębie Jurajskich Parków Krajobrazowych „Dolinki Krakowskie” oraz Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego, a także w strefie otuliny Ojcowskiego Parku NarodowegoGmina Zielonki – mapa turystyczna, Kraków 2008.

Historia Najstarsze ślady osadnictwa, jakie zostały odkryte w Zielonkach, Bibicach, Węgrzcach oraz Batowicach pochodzą z okresu 3–1,7 tys. lat p.n.e., tj. z drugiej połowy okresu Neolitu (młodszej epoki kamienia). Na uwagę zasługują tu Batowice, gdzie odkryto osadę oraz cmentarzysko reprezentujące funkcjonującą między 3 a 2 tys. lat p.n.e. kulturę ceramiki sznurowej, nazwaną tak od charakterystycznego zdobienia glinianych naczyń przed wypaleniem odciskiem sznura. Chronologicznie kolejne istotne ślady osadnictwa pochodzą z epoki żelaza, a dokładniej ze środkowego i późnego okresu lateńskiego (III–I w. p.n.e.). Poświadczają je znaleziska z rejonu Zielonek – Witkowic oraz osada w Boleniu zamieszkała przez przedstawicieli „grupy tynieckiej” (od Tyńca w Krakowie), zwanej też celto-przeworską ze względu na występowanie w niej obok siebie elementów o cechach właściwych dla kultury celtyckiej oraz kultury przeworskiej. W kolejnych fazach okresu rzymskiego (150–400 r.) następuje dalsza ekspansja osadnicza ludności kultury przeworskiej w dolnym biegu Prądnika, a także okolicznych wierzchowin, jak np. w Przybysławicach. Być może z tą osadą związany jest skarb przypuszczalnie 800 monet rzymskich, które wyorano w Korzkwi w 1 poł. XVIII w. Większość monet przetopiono wówczas wykonując kufel, który ozdobiono pozostałymi 188 denarami wybitymi w okresie 54–188 r. oraz opatrzono napisem upamiętniającym miejsce i okoliczności odnalezienia skarbu. Obecnie kufel znajduje się w Muzeum Narodowym w Poznaniu.

Gmina zbiorowa Zielonki została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie krakowskim w woj. krakowskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich Bibice, Garlica Murowana, Giebułtów, Prądnik Biały, Tonie, Trojanowice, Witkowice i Zielonki.

1 czerwca 1941, podczas okupacji hitlerowskiej, gmina została zniesiona, wchodząc w skład nowo utworzonej gminy Węgrzce (gromady Bibice, Garlica Murowana, Trojanowice i Zielonki) i gminy Zabierzów (gromada Giebułtów)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG oraz miasta Krakowa (gromady Prądnik Biały, Tonie, Witkowice i Górka Narodowa) Verordnungsblatt für das Generalgouvernement = Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa. 1941, Nr 51 (20 Juni), str. 322; włączenie gromad do Krakowa administracja polska zatwierdziła dopiero 18 stycznia 1948, z mocą obowiązującą wstecz od 18 stycznia 1945Rozporządzenie z 1948 podaje nazwę gminy docelowej jako Zielonki, mimo że ze względu na moc obowiązującą od stycznia 1945 nic z tej gminy w 1948 roku już nie pozostało; unieważniając w ten sposób cały manewr władz hitlerowskich.

Gminę Zielonki reaktywowano dopiero 1 stycznia 1973Uchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268)..

Szlaki turystyczne Szlak Orlich Gniazd

Przez teren gminy Zielonki przebiega początkowy etap Szlaku Orlich Gniazd, a zamek w Korzkwi to pierwsze od strony Krakowa Orle GniazdoGmina Zielonki – mapa turystyczna, Kraków 2008.

Szlak Stanisława Wyspiańskiego

W 2017 z inicjatywy Stowarzyszenia Wspierania Rodziny i Społeczności Wiejskiej „Zachariasz" powstał Szlak Stanisława Wyspiańskiego, upamiętniający czas, gdy artysta mieszkał w Węgrzcach. Szlak składa się z części okrężnej o długości 3,6 km i odnogi, mającej 2,4 km. Został wyposażony w tablice informacyjne i obejmuje obiekty: Dwór w Boleniu Obelisk w miejscu domu Stanisława Wyspiańskiego w Węgrzcach Popiersie Stanisława Wyspiańskiego w Bibicach Projekt zyskał wsparcie Województwa Małopolskiego w ramach konkursu ofert turystycznych „Małopolska Gościnna".

Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego: Fort pancerny pomocniczy 45a „Bibice” Zespół dworski w Boleniu Zespół dworski w Garlicy Murowanej Kościół Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Korzkwi Zamek w Korzkwi Zespół dworski w Owczarach Fort pancerny pomocniczy 44a „Pękowice” Fort główny artyleryjski 47 „Łysa Góra” Fort główny artyleryjski 45 „Zielonki” Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Zielonkach

Pozostałe zabytki Forty poaustriackie dawnej Twierdzy Kraków Izba Regionalna w Bibicach Miejsce obozowania Tadeusza Kościuszki podczas Insurekcji Kościuszkowskiej w 1794 roku w Bosutowie upamiętnione obeliskiem Zabudowa regionalna we wsiach Bibice, Bosutów, Boleń

Kultura Na terenie gminy działają instytucje: Biblioteka Publiczna w Zielonkach oraz trzy filie: w Bibicach, Węgrzcach i Przybysławicachhttps://biblioteka.zielonki.org/biblioteki-w-gminie-zielonki.html 2021-03-13, Centrum Kultury, Promocji i Rekreacji w Zielonkach zajmujące się promocją i upowszechnianiem kultury i tradycji gminy Zielonki, m.in. organizując imprezy kulturalne i rekreacyjne oraz wydając czasopismo „Wiadomości Lokalne Gminy Zielonki”. W ramach CKPiR funkcjonuje hala sportowa oraz Centrum Integracji Społecznej w Zielonkach.

Inne Na terenie gminy znajduje się park wiejski (w Zielonkach).

Przypisy