Święta Kongregacja Indeksu – dawna kongregacja kardynalska Kurii Rzymskiej. Zajmowała się cenzurą publikacji i redagowaniem Indeksu ksiąg zakazanych.
Historia 5 marca 1571 papież Pius V powołał do życia komisję kardynalską ds. rewizji Indeksu ksiąg zakazanych opublikowanego przez papieża Piusa IV w 1564. Jego następca Grzegorz XIII 13 września 1572 przekształcił tę doraźnie powołaną komisję w stałą kongregację kardynalską, co zatwierdził papież Sykstus V w konstytucji Immensa Aeterni Dei z 22 stycznia 1588. Odgrywała kluczową rolę w tworzeniu kolejnych wydań Indeksu ksiąg zakazanych. Jednym z jej najsłynniejszych rozporządzeń jest dekret z 5 marca 1616 wciągający na Indeks dzieło Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich. W swej działalności cenzorskiej ściśle współpracowała z Kongregacją Świętego Oficjum i lokalnymi trybunałami inkwizycyjnymi.
W ciągu swej 345-letniej historii Kongregacja Indeksu współtworzyła jedenaście kolejnych edycji Indeksu ksiąg zakazanych (1596, 1664, 1681, 1711, 1758, 1786, 1819, 1835, 1877, 1881 i 1900).
Kongregacja Indeksu została rozwiązana przez papieża Benedykta XV 25 marca 1917, a jej kompetencje przejęła Kongregacja Świętego Oficjum.
Skład W skład Kongregacji wchodziło początkowo pięciu kardynałów, jednak później ich liczba wzrosła i wahała się od kilkunastu do dwudziestu kilku. Nadto należał do niej z urzędu także Mistrz Świętego Pałacu, wywodzący się zawsze z zakonu dominikanów. Jeden z niższych rangą prałatów (zazwyczaj także dominikanin) pełnił funkcję sekretarza.
Lista prefektów Kongregacji Jérôme Souchier OCist (1571) Guglielmo Sirleto (1571–1585) Marcantonio Colonna (1587–1597) Agostino Valier (1597–1602) Simeone Tagliavia d’Aragonia (1602–1604) Girolamo Bernerio OP (1604–1611) Pompeo Arrigoni, proprefekt (1611) Paolo Emilio Sfondrati (1611–1618) Robert Bellarmin SJ (1618–1621) Bonifacio Bevilacqua (1621–1627) Maffeo Barberini, proprefekt (1622–1623) Giovanni Garzia Millini, proprefekt (1623–1625) Carlo Emmanuele Pio (1627–1641) Luigi Caetani (1641–1642) Bernardino Spada (1642–1661) Marzio Ginetti (1661–1671) Paluzzo Paluzzi Altieri (1671–1698) Girolamo Casanate (1698–1700) Tommaso Maria Ferrari (1700–1716) Carlo Agostino Fabroni (1716–1727) Gianantonio Davia (1727–1740) Leandro di Porzia (1740) Angelo Maria Quirini (1740–1755) Francesco Landi Pietra (1755–1757) Antonio Andrea Galli (1757–1767) Benedetto Veterani (1767–1776) Carlo Rezzonico, proprefekt (1776–1779) Hyacinthe Sigismond Gerdil CRSP (1779–1795) Stefano Borgia (1795–1802) Michelangelo Luchi OSBCas (1802) Lorenzo Litta (1803–1816) Francesco Fontana CRSP (1816 –1818) Michele di Pietro (1818–1821) Francesco Saverio Castiglioni (1821–1829) Pietro Caprano (1829–1834) Giuseppe Antonio Sala (1834) Giacomo Giustiniani (1834–1843) Angelo Mai (1843–1848) Pietro Ostini, proprefekt (1848–1849) Giacomo Luigi Brignole (1849–1853) Girolamo d’Andrea (1853–1861) Lodovico Altieri (1861–1864) Antonio Saverio De Luca (1864–1878) Tommaso Maria Martinelli OESA (1878–1888) Placido Maria Schiaffino OSBOliv (1888–1889) Camillo Mazzella SJ (1889–1893) Serafino Vannutelli (1893–1896) Andreas Steinhuber SJ (1896–1907) Francesco Segna (1908–1911) Francesco Salesio Della Volpe (1911–1916)
Lista sekretarzy Kongregacji Antonio Posio OP (1572-1580) Vincenzo Bonardo OP (1583-1591) Paolo Pico OP (1591-1615) Francesco Capiferro Maddaleni OP (1615-1628) Giovanni Battista De Marini OP (1628-1650) Raimondo Capizucchi OP (1650-1654) Giacinto Libelli OP (1655-1663) Vincenzo Fani OP (1664-1672) Tommaso Camotto OP (1672-1676) Giacomo Ricci OP (1676-1684) Reginaldo Alfieri OP, prosekretarz (1680-1684) Giulio Maria Bianchi OP (1684-1707) Gregorio Selleri OP (1707-1711) Agostino Pipìa OP (1711-1721) Domingo Pérez OP (1721-1724) Luigi Nicola Ridolfi OP (1724-1738) Giuseppe Agostino Orsi OP (1738-1749) Tommaso Angelo Ricchini OP (1749-1759) Pio Tommaso Schiara OP (1759-1779) Tommaso Maria Mamachi OP (1779-1781) Giacinto Maria Bonfiglio OP (1781-1788) Pio Bonifacio Fassati OP (1788-1797) Filippo Angelo Becchetti OP (1797-1800) Tommaso Maria Soldati OP (1800-1807) Tommaso Maria Mancini OP (1807-1819) Alessandro Bardani OP (1819-1832) Tommaso Antonino Degola OP (1832-1849) Angelo Vincenzo Modena OP (1849-1870) Vincenzo Maria Gatti OP (1870-1872) Girolamo Pio Saccheri OP (1872-1889) Giacinto Frati OP (1889-1894) Marcolino Cicognani OP (1894-1899) Thomas Esser OP (1900-1917)
Bibliografia
Gaetano Moroni, Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica. Vol. XVI, Wenecja 1842, s. 211 i nast.
Index Librorum Prohibitorum, Rzym 1664
Kategoria:Dawne instytucje Kurii Rzymskiej