mały|Grób Bronisława Pawłowskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Bronisław August Pawłowski (ur. 17 sierpnia 1883 we Lwowie, zm. 6 stycznia 1962 w Toruniu) – polski historyk i archiwista, badacz historii wojskowości, podpułkownik administracji Wojska Polskiego, współtwórca i pierwszy dyrektor Centralnego Archiwum Wojskowego, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Życiorys Był synem Mieczysława Felicjana, urzędnika pocztowego oraz Franciszki z Danielaków. W 1901 ukończył C. K. IV Gimnazjum we Lwowie. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Jana Kazimierza. Po dwóch latach przeniósł się na studia historyczne na Wydziale Filozoficznym. Jego nauczycielami byli między innymi profesorowie: Szymon Askenazy, Tadeusz Wojciechowski, Ludwik Finkel i Bronisław Dembiński. Studia ukończył w 1904 roku.

Po półrocznej praktyce w bibliotece Ossolineum rozpoczął pracę na posadzie zastępcy nauczyciela w C. K. V Gimnazjum we Lwowie. W 1907 roku został zatrudniony w charakterze pomocnika naukowego w Bibliotece Uniwersyteckiej. W czerwcu tegoż roku uzyskał tytuł doktora filozofii, na podstawie rozprawy Wyprawa Dwernickiego na Wołyń i przejście Jego do Galicji, napisanej pod kierunkiem profesora Ryszarda Wernera. W 1910 roku, po uzyskaniu stypendium, odbył studia w archiwach Warszawy i Wiednia.

Od 1912 roku był członkiem „Sokoła”. Od dnia ich powołania był żołnierzem Legionów Polskich, z przydziałem do biura prasowego, a następnie do Archiwum Naczelnego Komitetu Narodowego. W styczniu 1915 roku wszedł, jako przewodniczący sekcji wojskowo-politycznej, do Zarządu Komitetu Polskiego Archiwum Wojennego. W następnym miesiącu zgłosił się na ochotnika do służby frontowej i otrzymał przydział do 2 pułku piechoty na stanowisko komendanta plutonu w II batalionie. 24 marca 1915 został mianowany chorążym kancelaryjnym. Od sierpnia tego roku służył w c. i k. Komendzie II Brygady. 1 listopada 1915 awansował na podporucznika kancelaryjnego i został referentem c. i k. Komendy Grupy Polskich Legionów. Od lutego 1917 był referentem w Komendzie Legionów Polskich. Pod koniec tego roku został urlopowany i postawiony do dyspozycji c. i k. Ministerstwa Dworu i Spraw Wewnętrznych. Uczestniczył w misji badawczej w archiwach warszawskich, kierowanej przez profesora Dembińskiego. Był pracownikiem Komisji Przygotowującej Ustawę i Program Szkoły Rycerskiej im. Tadeusza Kościuszki Tymczasowej Rady StanuWłodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220..

Jako podporucznik byłego Polskiego Korpusu Posiłkowego reskryptem Rady Regencyjnej z 31 października 1918 został przydzielony do podległego jej Wojska Polskiego z zatwierdzeniem posiadanego stopniaDziennik Rozporządzeń Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1918, R. 1, nr 3, s. 21.. Otrzymał przydział jako referent do spraw archiwalnych do Sekcji Naukowej Ministerstwa Spraw Wojskowych. 8 listopada 1918 awansował na porucznika. Po reorganizacji Sekcji Naukowej w grudniu został kierownikiem nowo utworzonego Centralnego Archiwum Wojskowego. Podczas wojny polsko-bolszewickiej zgłosił się jako ochotnik do służby liniowej, służył w sztabie gubernatora wojskowego w Warszawie. W 1921 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika. Z dniem 31 sierpnia 1931 został przeniesiony w stan spoczynku. Pozostawał na stanowisku szefa Centralnego Archiwum Wojskowego (od 1927 roku Archiwum Wojskowego) do 1933 roku, tworząc podstawy polskiej archiwistyki wojskowejRocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 821..

W 1933 roku został przeniesiony na emeryturę. Podjął pracę dydaktyczną na Uniwersytecie Warszawskim. 24 czerwca 1934 roku uzyskał habilitację i po jej zatwierdzeniu objął stanowisko docenta. W 1935 roku opublikował pracę Historia wojny polsko-austriackiej 1809 r. Współpracował przy redagowaniu Polskiego Słownika Biograficznego. Podczas okupacji niemieckiej wykładał na tajnych kompletach. 8 sierpnia 1944 roku został aresztowany przez gestapo i wywieziony do obozu w Pruszkowie a następnie we Wrocławiu. Zwolniony został skierowany do pracy niewolniczej w gospodarstwie rolnym na Śląsku, która spowodowała u niego trwałe kalectwo.

Po zakończeniu wojny powrócił do Warszawy, ale wobec zniszczenia mieszkania i utraty księgozbioru oraz materiałów naukowych osiedlił się w Toruniu, obejmując od 1 stycznia 1946 roku stanowisko docenta na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 27 czerwca 1957 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego historii Polski nowożytnej. Na emeryturę przeszedł w 1960 roku.

Był członkiem Komisji Historycznej i Komisji Historii Wojskowej Polskiej Akademii Umiejętności i członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Zmarł 6 stycznia 1962 roku. Pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 217-4-10,11).

Materiały archiwalne Bronisława Pawłowskiego znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-149Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-03-15]..

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924) Krzyż Niepodległości (6 czerwca 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych (1922) Krzyż Zasługi na wstędze Medalu Waleczności (Austro-Węgry, 1917)

Przypisy

Bibliografia

Agnieszka Zajas, Bronisław August Pawłowski. W 125 rocznicę urodzin, „Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego” Nr 1/30 (2008), ISSN 1899-7937.

Kategoria:Absolwenci gimnazjów we Lwowie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Członkowie Komendy Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa „Sokół” Kategoria:Deportowani na roboty przymusowe przez nazistowskie Niemcy w Polsce 1939–1945 Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Nauczyciele związani ze Lwowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Oficerowie kancelaryjni Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie Polskiego Korpusu Posiłkowego Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Podpułkownicy naukowo-oświatowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Cywilnej Kategoria:Polscy archiwiści Kategoria:Polscy historycy wojskowości Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Urzędnicy Naczelnego Komitetu Narodowego Kategoria:Więźniowie Dulagu 121 Pruszków Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1962 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego (Rada Regencyjna)