Zabłudów – gmina miejsko-wiejska w województwie podlaskim, w powiecie białostockim.

Siedzibą gminy jest miasto Zabłudów.

Według danych GUS z 31 grudnia 2023 roku, gminę zamieszkiwało 9959 osób.

Historia Imperium Rosyjskie (1861–1915) Gmina zbiorowa Zabłudów (ros. Заблудовская волость) z siedzibą w Kowalowcach powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w 1861 roku. Była częścią powiatu białostockiego należącego (od 1843) do guberni grodzieńskiej. W 1890 roku gmina Krypno obejmowała 92 wsi i zamieszkiwało ją 9156 osóbVolosts and communes of 1890. - St. Petersburg: Central Statistical Committee of the Ministry of Internal Affairs, 1892. - (Statistics of the Russian Empire)..

I wojna światowa (1915–1919) Podczas I wojny światowej (1915–1919) gmina wraz z powiatem białostockim należała do okupowanego przez Niemcy Ober-Ostu (w latach 1915–1916 w okręgu Białystok, a 1916–1918 w okręgu Białystok-Grodno) oraz do Królestwa Litwy (1918). Do gminy Zabłudów przyłączono mały fragment zniesionej gminy Pawły z powiatu bielskiego (Żywkowo)Befehl- und Verordnungsblatt des Oberbefehlshabers Ost (Dziennik rozkazów i rozporządzeń Głównodowodzącego Wschodu) Nr 1-96.

W sierpniu 1919 przeszła pod administrację polską.

II Rzeczpospolita (1919–1939)

Po odrodzeniu państwa polskiego gmina należała do powiatu białostockiego w woj. białostockimGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.

30 września 1919 status miasta odzyskał Zabłudów, zostając wyłączony z gminy Zabłudów.

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku gminę zamieszkiwało 8.176 osób, wśród których 5.400 było wyznania rzymskokatolickiego, 2.704 prawosławnego, 6 ewangelickiego, 65 greckokatolickiego, a 1 mojżeszowego. Jednocześnie 6.827 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową 1.316 białoruską, 6 niemiecką, 1 żydowską, 25 rosyjską i 1 rusińską. Było tu 1.458 budynków mieszkalnych.

16 października 1933 gminę Zabłudów podzielono na 45 gromady: Aleksicze, Bobrowa, Dobrzyniówka, Folwarki Małe, Folwarki Tylwickie, Folwarki Wielkie, Gnieciuki, Halickie, Hoźna, Kamionka, Kołpaki, Kowalowce, Koźliki, Krynickie, Kudrycze, Laszki, Łubniki, Małynka, Miniewicze, Nowosady, Ochremowicze, Olszanka, Ostrówki, Pasynki, Płoskie, Potoka, Protasy, Rafałówka, Rudnica, Sieśki, Skrybicze, Solniczki, Solniki, Tatarowce, Tokarowszczyzna, Topolany, Tylwica, Zabłudów-Kolonia, Zacisze, Zagruszany, Zajezierce, Zajma, Zwierki, Żuki i ŻywkowoBiałostocki Dziennik Wojewódzki. 1933, nr 11, poz. 49.

PRL (1944–1954)

Po wojnie gmina należała do powietu białostockiego w woj. białostockim.

W dniu 1 lipca 1952 roku gmina była podzielona na 45 gromad: Aleksicze, Bobrowa, Dobrzyniówka, Folwarki Małe, Folwarki Tylwickie, Folwarki Wielkie, Gnieciuki, Halickie, Hoźna, Kamionka, Kołpaki, Kowalowce, Koźliki, Krynickie, Kudrycze, Laszki, Łubniki, Małynka, Miniewicze, Nowosady, Ochremowicze, Olszanka, Ostrówki, Pasynki, Płoskie, Potoka, Protasy, Rafałówka, Rudnica, Sieśki, Skrybicze, Solniczki, Solniki, Tatarowce, Tokarowszczyzna, Topolany, Tylwica, Zabłudów-Kolonia, Zacisze, Zagruszany, Zajezierce, Zajma, Zwierki, Żuki i ŻywkowoWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

Gmina Zabłudów została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin.

Po 1973 roku

Jednostkę odtworzono 1 stycznia 1973 roku po reaktywowaniu gmin. Gmina objęła inny obszar niż przed 1954, ponieważ siedem sołectw (Hoźna, Potoka, Tokarowszczyzna, Topolany, Tylwica i Zajma) weszło w skład gminy Michałowo, a 6 sołectw (Bobrowa, Halickie, Rudnica, Skrybicze, Skrybicze i Tatarowce) weszło w skład gminy Zaścianki w powiecie białostockim. Ponadto w skład gminy Zabłudów weszło 5 sołectw należących przed 1954 do gminy Narew w powiecie bielskim (Ciełuszki, Dawidowicze, Kaniuki, Pawły i Ryboły) oraz sołectwo Rzepniki, należące przed 1954 do gminy Zawyki w powiecie białostockimUchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz. 1)..

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie białostockim.

1 lipca 1976, po zniesieniu gminy Zaścianki, osiem sołectw włączono do gminy Zabłudów: Bobrowa, Dojlidy Górne, Halickie, Kuriany, Rudnica, Skrybicze, Tatarowce i Zagórki. Pięć z nich należało dawniej do gminy Zabłudów, natomiast trzy (Dojlidy Górne, Kuriany i Zagórki) należały przed 1954 do gminy Dojlidy. Do gminy Zabłudów nie powróciło natomiast sołectwo Solniczki, które po wyłączeniu z gminy Zaścianki weszło w skład gminy Juchnowiec Dolny.

1 lutego 1991 gminę Zabłudów połączono z miastem Zabłudów w jedną gminę miejsko-wiejską.

1 stycznia 2006 część gminy Zabłudów włączono do Białegostoku: Dojlidy Górne (531,58 ha) i Zagórki (143,38 ha) oraz część wsi Halickie (158,00 ha).

Zabytki Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Zabłudowie Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Zabłudowie Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Rybołach Cerkiew św. Jerzego w Rybołach Cerkiew św. Jana Teologa w Pawłach Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego nieopodal Folwarków Tylwickich Cmentarz św. Rocha w Zabłudowie

Struktura powierzchni Według danych z roku 2021 gmina Zabłudów ma obszar 339,76 km² i stanowi 11,4% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 roku użytki rolne stanowią 62% powierzchni gminy, a użytki leśne 31% jej powierzchni.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2023 Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 9959 100 4957 49,8 5002 50,2gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 29,3 14,6 14,7

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Zabłudów w 2014 roku

Sołectwa Aleksicze, Bobrowa, Ciełuszki, Dawidowicze, Dobrzyniówka, Folwarki Małe, Folwarki Tylwickie, Folwarki Wielkie, Gnieciuki, Halickie, Kamionka, Kaniuki, Kołpaki, Kowalowce, Koźliki, Krasne, Krynickie, Kucharówka, Kudrycze, Kuriany, Laszki, Łubniki, Małynka, Miniewicze, Nowosady, Ochremowicze, Olszanka, Ostrówki, Pasynki, Pawły, Płoskie, Protasy, Rafałówka, Ryboły, Rzepniki, Sieśki, Skrybicze, Solniki, Tatarowce, Zacisze, Zagruszany, Zajezierce, Zwierki, Żuki, ŻywkowoBIPgminy, sołectwa.

Pozostałe miejscowości Bogdaniec, Borowiki, Dojlidy-Kolonia, Józefowo, Kościukówka, Łukiany, Rudnica, Słomianka, Teodorowo, Zabłudów-Kolonia, Zagórki.

Sąsiednie gminy Białystok, Bielsk Podlaski, Grabówka, Gródek, Juchnowiec Kościelny, Michałowo, Narew

Przypisy