Guebwiller [gebviˈlεːr] (, alzacki Gawill'r) – francuskie miasto liczące 11 137 mieszkańców (stan na 1 stycznia 2021) w Departamencie Górnego Renu, należącym do , w regionie administracyjnym Grand Est. Miejscowość leży nad rzeką , spływającą na wysokości ok. 268 m n.p.m. na Nizinę Górnoreńską. Obszar miejski Guebwiller, będący częścią ponadregionalnego parku przyrody Parc naturel régional des Ballons des Vosges, położony jest ok. 7 km w linii prostej od Grand Ballon (1424 m), najwyższego wzniesienia Wogezów. Na terenie Guebwiller, jednym z najważniejszych miast winiarskich w Alzacji, uprawiane są cztery winnice z apelacją Alsace Grand Cru. Na terenie miasta znajduje się kilka znaczących zabytków architektury, np. późnoromański kościół św. Leodegara, kościół Notre Dame – największy klasycystyczny budynek kościelny w Alzacji, późnogitycki ratusz w stylu flamboyant.

Historia Najstarsza zachowana wzmianka o Guebwiller (łac. Gebvilla)Johann Friedrich Aufschlager: Das Elsass. Neue historisch-topographische Beschreibung der beiden Rhein-Departemente, Zweiter Theil, Johann Heinrich Heitz, Straßburg 1825, S. 121–123 (books.google.de). – jako Gebunvillare – pochodzi z 774 r. i znajduje się w akcie darowizny, gdzie jako dobra ziemskie przekazane zostało pobliskiemu opactwu Murbach. Do czasu Rewolucji Francuskiej (jako Gebweiler) było siedzibą wójtostwa (Vogtei Gebweiler), jednego z trzech podległych książęcemu opactwu Murbach, i leżało w obrębie Świętego Cesarstwa RzymskiegoGeorges Bischoff: Recherches sur la puissance temporelle de l’abbaye de Murbach (1229–1525) = Publications de la Société Savant d’Alsace et des Régions de l’Est. Série recherches et documents XXII. Libraire Istra, Strasbourg 1975, S. 81, 129, 159.. Jako miasto rozwinęło się w XII w. wokół kościoła św. Leodegara (Saint-Léger) i zespołu zamkowego (zwanego dziś Burgstall). W latach 1270–1287 otoczono zabudowania Gebweiler murami miejskimi. W 1394 r. liczyło ono 1350 mieszkańców. Podczas wojny trzydziestoletniej, w 1634 r. miasto zostało złupione przez wojska szwedzkie, a w 1635 r. doszczętnie splądrował je stacjonujący w Colmar garnizon francuskiJohann Gottfried Haymann: Neue Europäische Staats- und Reisegeographie worinnen die Lande des oberrheinischesn Kreises ausführlich vorgestellet werden. Band IV, Dresden/Leipzig 1754, S. 721–722 (books.google.de).. W 1657 r. w mieście pozostało zaledwie 176 mieszkańców. Kończący wojnę trzydziestoletnią w 1648 r. pokój westfalski, przyznawał Francji prawa do Alzacji, podkreślając jednak przynależność opactwa Murbach bezpośrednio do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a w jego obrębie leżało też Guebwiller. W drugiej połowie XVII wieku Ludwik XIV, powołując się na niejasne sformułowania w traktacie westfalskim, planował w ramach polityki zjednoczeniowej, przyłączyć do Francji resztę niemieckich dóbr książęcych. W 1680 r. włączono Guebwiller pod administrację Królestwa FrancjiMaximilian du Prel: Die Deutsche Verwaltung in Elsass-Lothringen 1870–1879. Denkschrift mit Benutzung amtlicher Quellen. Karl J. Trübner, Straßburg 1879, S. 6–7 (books.google.de).. Traktat pokojowy, zawarty 10 maja 1871 r. i kończący wojnę francusko-pruską, przyznawał Alzację zjednoczonemu państwu niemieckiemu. Utworzono powiat Gebweiler (Kreis Gebweiler) w okręgu Górna Alzacja (Bezirk Oberelsaß). W przeciągu XIX w. miasto urosło do rangi ważnego ośrodka przemysłu tekstylnego, drugiego co do wielkości po Miluzie. Przetwarzano tu wełnę i bawełnę. W mieście wybudowano specjalne dzielnice robotnicze. Na przełomie XIX i XX w. działały tu: jeden kościół protestancki i dwa katolickie, synagoga, gimnazjum, sąd rejonowy i nadleśnictwo. Po I wojnie światowej cały ten obszar został na mocy postanowień traktatu wersalskiego przyznany Francji. W trakcie II wojny światowej zajmowały go wojska Wehrmachtu i były do 1944 r. zarządzane przez Niemcy. Następnie, wraz z innymi terenami na lewym brzegu górnego Renu, Guebwiller znalazło się w granicach republiki francuskiej.

Demografia +Rozwój demograficzny do końca I wojny światowejRokLiczba mieszkańcówUwagi1780–ok. 400 domost1793300518213703z tego 3284 katolików, 350 protestantów i 69 Żydów1836387318568971186110 680186612 218187211 338 grudnia, w 1042 domach188012 4521 grudnia, na powierzchni 980 ha, w 1078 domach, z tego 10 875 katolików, 1194 protestantów i 345 Żydów188512 388z tego 10 805 katolików, 1194 protestantów i 346 Żydów189012 367190013 254przeważnie wyznania katolickiego190513 313191013 024z tego 11 332 katolików, 1346 protestantów i 295 Żydów (318 Francuzów) +Liczba mieszkańców od połowy XX wieku Rok 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2017 Rezydent 10568 10840 11072 10689 10942 11525 11609 11094

Zabytki Późnoromański kościół Saint-Léger (św. Leodegar) zbudowany w latach 1182-1287, po 1336 r. prezbiterium przebudowane w stylu gotyckim. Dominikański­ klasztor z gotyckim kościołem w typie kościoła żebraczego (Bettelordenskirche), ze średniowiecznymi freskami na bocznych ścianach; dziś kościół służy jako sala koncertowa. Kościół Notre-Dame (Najświętszej Marii Panny), zaprojektowany przez architekta Louisa Beuque z Besançon i zbudowany w latach 1760–1785, jest największą klasycystyczną budowlą sakralną w Alzacji. Bogate wyposażęnie (ambona, ołtarze, konfesjonały) autorstwa Fidela Sporera, także organy w oryginalnej obudowie z 1785 roku. Synagoga, zbudowana w latach 1869-1872. Zamek Neuenburg z XVIII wieku, miejska rezydencja książąt opatów Murbach. Ratusz z 1514 r. w późnogotyckim stylu flamboyant. Musée Théodore Deck et des pays du Florival , największe muzeum w Górnej Alzacji, po muzeach w Colmarze i Miluzie. Niemiecko-francuski cmentarz wojskowy, na którym pochowano ponad 1000 Niemców i prawie 450 Francuzów poległych w czasie I wojny światowej oraz 175 Niemców poległych w czasie II wojny światowej. Zbudowany przez stronę niemiecką w 1914 r., po pierwszych walkach na tym terenie, m.in. na Hartmannswillerkopf, ostateczną formę nadano mu w 1977 r. Rzędy 36 menhirów (Alignements d'Appenthal) na północny zachód od Guebwiller.

Miasta partnerskie Miastami partnerskimi Guebwiller są włoska gmina Castelfiorentino w Toskanii oraz, ze względów historycznych szwajcarska Lucerna, założona przez opactwo Murbach.

Przypisy

Bibliografia Martin Zeiller: Gebwil. W: Matthäus Merian (Red.): Topographia Alsatiae etc. (= Topographia Germaniae. Tom 3). 1. wyd. Matthaeus Merian, Frankfurt am Main 1643, S. 20 (tekst w całości na Wikisource). Le Patrimoine des Communes du Haut-Rhin. Band 1, Flohic Editions, Paris 1998, ISBN 2-84234-036-1, S. 476–500.

Linki zewnętrzne Historia miasta i opis jego zabytków Strona internetowa miasta

Kategoria:Miasta w regionie Grand Est