Marek Jędraszewski (ur. 24 lipca 1949 w Poznaniu) – polski duchowny rzymskokatolicki, profesor nauk teologicznych, biskup pomocniczy poznański w latach 1997–2012, arcybiskup metropolita łódzki w latach 2012–2017, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski w latach 2014–2024, arcybiskup metropolita krakowski w latach 2017–2025.
Życiorys Młodość i wykształcenie Urodził się 24 lipca 1949 w Poznaniu z ciąży bliźniaczej wraz z bratem Wojciechem. Ojciec Aureli był inżynierem budowlanym, matka Melania z domu Kahl, pochodząca z Bambrów, pracowała jako urzędniczka skarbowa, a po narodzinach synów zajęła się prowadzeniem domu, w którym poza bliźniakami wychowywało się jeszcze dwoje młodszych dzieci. Kształcił się w I Liceum Ogólnokształcącym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, gdzie w 1967 zdał egzamin dojrzałości.
W latach 1967–1973 odbył formację w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Poznaniu. Święceń prezbiteratu udzielił mu 24 maja 1973 arcybiskup metropolita poznański Antoni Baraniak. Inkardynowany został do archidiecezji poznańskiej.
W 1974 otrzymał licencjat z teologii na Papieskim Wydziale Teologicznym w Poznaniu. W latach 1975–1980 odbył dalsze studia na Wydziale Filozoficznym Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie, gdzie w 1977 uzyskał licencjat, a w 1979 doktorat z filozofii. Jego praca licencjacka La filosofia del simbolo religioso di Paul Ricoeur została wyróżniona złotym medalem uczelni, a praca doktorska Le relazioni intersoggettive nella filosofia di Levinas złotym medalem papieskim. Habilitował się w zakresie antropologii filozoficznej w 1991 na Wydziale Filozoficznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie na podstawie rozprawy Jean-Paul Sartre i Emmanuel Levinas – w poszukiwaniu nowego humanizmu. Studium analityczno-porównawcze. W 2002 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk teologicznych.
Prezbiter W latach 1973–1975 pracował jako wikariusz w Parafii św. Marcina w Odolanowie. W 1983 przygotowywał poznański etap podróży apostolskiej Jana Pawła II do Polski. W latach 1987–1996 był członkiem redakcji „Przewodnika Katolickiego”, a od 1990 redaktorem naczelnym tego czasopisma. W 1992 otrzymał godność kapelana honorowego Jego Świątobliwości. W 1996 został mianowany wikariuszem biskupim ds. nauki i kultury oraz przewodniczącym wydziału duszpasterstwa akademickiego, a także wszedł w skład rady biskupiej. W tym samym roku został konsultorem Komisji Nauki Wiary Episkopatu Polski.
Udzielał również komentarzy na temat meczów piłkarskich dla lokalnego wydania „Gazety Wyborczej”.
Działalność naukowo-dydaktyczna W latach 1980–1987 sprawował urząd prefekta Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Poznaniu. W latach 1980–1996 był adiunktem, a w latach 1996–1998 docentem na Papieskim Wydziale Teologicznym w Poznaniu, gdzie wykładał historię filozofii nowożytnej i współczesnej oraz antropologię filozoficzną. Wykłady z antropologii filozoficznej prowadził również w latach 1981–1983 w Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, a od 1992 na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wykładał również na różnych poznańskich uczelniach w czasie strajku studenckiego w listopadzie 1981, a w połowie lat 80. u ojców augustianów w Krakowie. W 1998 objął stanowisko profesora wizytującego na Papieskim Uniwersytecie Laterańskim w Rzymie. Również w 1998, po powstaniu Wydziału Teologicznego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, został mianowany profesorem nadzwyczajnym tej uczelni. Był założycielem, a w latach 1998–2012 pierwszym kierownikiem Zakładu Filozofii Chrześcijańskiej na tym wydziale. W ramach zakładu zainicjował wydawanie periodyku naukowego „Filozofia Chrześcijańska” oraz serii książkowej „Biblioteka Filozofii Chrześcijańskiej”. Wykładał również na Uniwersytecie Łódzkim i w Wyższym Seminarium Duchownym w Łodzi. Został członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
W działalności naukowej zajął się historią filozofii powszechnej, filozofią chrześcijańską XX wieku oraz antropologią filozoficzną. Wpływ na nią wywarły prace Pierre’a Teilharda de Chardina, Martina Heideggera, Ludwiga Feuerbacha, Friedricha Nietzschego, Paula Ricœura, Emmanuela Levinasa, Jeana-Paula Sartre’a, Gabriela Marcela, Jeana-Luca Mariona, Karola Wojtyły (Jana Pawła II), Edyty Stein, Hansa Ursa von Balthasara i Sørena Kierkegaarda. W swojej twórczości naukowej odwoływał się do dzieł i koncepcji filozoficznych, poszukując prawdy o Bogu i człowieku oraz adekwatnych sposobów ich wyrażania. Jego książka Wobec Innego. Relacje międzypodmiotowe w filozofii Emmanuela Levinasa była pierwszą polską monografią poświęconą temu filozofowi, w związku z czym wprowadził w niej polskie odpowiedniki podstawowych pojęć filozofii Levinasa, a ponadto jego myśl przedstawił w układzie problemowym oraz zaproponował jej podział na trzy okresy. W książce Filozofia i modlitwa zamieścił eseje zestawiające życiorysy filozofów z ich modlitewnymi odniesieniami do Boga. Z kolei w książce Bóg filozofów i Bóg Jezusa Chrystusa podjął refleksję nad sporem z epoką oświecenia dotyczącym koncepcji racjonalności i filozofii, wizji Boga i Jego Opatrzności oraz człowieka, jego natury, istoty cierpienia i sensu egzystencji. Ponadto, obszarze nauk historycznych, opracował dwutomową monografię Teczki na Baraniaka, w której opisał okres uwięzienia arcybiskupa Antoniego Baraniaka oraz jego rządów w archidiecezji poznańskiej w świetle dokumentów organów bezpieczeństwa państwa PRL.
Biskup 17 maja 1997 papież Jan Paweł II mianował go biskupem pomocniczym archidiecezji poznańskiej ze stolicą tytularną Forum Popilii. Święcenia biskupie otrzymał 29 czerwca 1997 w Bazylice Archikatedralnej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu. Głównym konsekratorem był Juliusz Paetz, arcybiskup metropolita poznański, a współkonsekratorami arcybiskup Zenon Grocholewski, sekretarz Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej, oraz Marian Przykucki, arcybiskup metropolita szczecińsko-kamieński. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa Scire Christum (Znać Chrystusa). W archidiecezji poznańskiej pełnił funkcję wikariusza generalnego.
11 lipca 2012 został mianowany przez papieża Benedykta XVI arcybiskupem metropolitą łódzkim. 8 września 2012 odbył ingres do katedry w Łodzi i kanonicznie objął archidiecezję. 29 czerwca 2013 w Bazylice św. Piotra papież Franciszek nałożył mu paliusz. W czasie sprawowania urzędu wprowadził cykl spotkań „Dialogi w katedrze”, podczas których odpowiadał na pytania dotyczące wiary i życia społecznego; zakończył trwającą 13 lat tradycję odprawiania Ekumenicznej Drogi Krzyżowej, w której uczestniczyło wielu wiernych, uznając, że nabożeństwo drogi krzyżowej powinno mieć charakter katolicki; ustanowił wielkopostne kościoły stacyjne, a także był inicjatorem budowy pomnika ofiar katastrofy smoleńskiej przed łódzką archikatedrą oraz podjął działania na rzecz upamiętnienia ofiar nazistowskiego obozu dla polskich dzieci w Łodzi.
8 grudnia 2016 papież Franciszek przeniósł go na urząd arcybiskupa metropolity krakowskiego, a o nominacji został wyjątkowo poinformowany osobiście przez papieża 28 listopada 2016 w Rzymie. 28 stycznia 2017 kanonicznie objął archidiecezję krakowską i odbył ingres do katedry wawelskiej. 29 czerwca 2017 papież Franciszek wręczył mu paliusz, który 22 października 2017 w katedrze na Wawelu uroczyście nałożył mu arcybiskup Salvatore Pennacchio, nuncjusz apostolski w Polsce. Jako arcybiskup metropolita krakowski objął urząd wielkiego kanclerza Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. 26 listopada 2025 papież Leon XIV przyjął jego rezygnację z obowiązków arcybiskupa metropolity krakowskiego. Do czasu kanonicznego objęcia urzędu przez następcę pełnił funkcję administratora apostolskiego archidiecezji.
Szeroki oddźwięk wywoływały jego wypowiedzi na tematy społeczne. Zabierał głos m.in. w sprawach dotyczących tego, co określał mianem „ideologii gender”, „ideologii LGBT”, „ideologii singli” i „ideologii ekologizmu”, a także aborcji i zapłodnienia in vitro. W jego wypowiedziach dostrzegano prezentowanie nie tylko nauczania Kościoła, ale również narracji altprawicy. Ze względu na ich radykalizm i stosowane w nich uproszczenia oceniano, że wzmacniały przekaz o charakterze ideologicznym, nie sprzyjając pogłębionej debacie publicznej. Styl jego wypowiedzi określano jako ostry i konfrontacyjny, wskazywano także na stosowanie wykluczającej i dyskryminacyjnej retoryki oraz odwoływanie się do motywu zagrożenia. Zwolennicy postrzegali jego wypowiedzi jako obronę wartości chrześcijańskich, tożsamości narodowej i tradycyjnego porządku moralnego, natomiast krytycy zarzucali mu przyczynianie się do podziałów społecznych oraz polityczne zaangażowanie po stronie partii Prawo i Sprawiedliwość. Jego nauczanie scharakteryzowano jako skoncentrowane na obronie tradycyjnej polskiej pobożności, rodziny i patriotyzmu przed zachodnioeuropejską laicyzacją.
Krytykę wzbudziły jego działania w sprawie zgłoszeń dotyczących molestowania seksualnego alumnów poznańskiego seminarium przez arcybiskupa Juliusza Paetza. Najpierw poinformował o nich nuncjusza apostolskiego w Polsce, arcybiskupa Józefa Kowalczyka, co spotkało się z krytyczną reakcją nuncjusza wobec tych doniesień, jednak później podpisał list biskupów poznańskich skierowany przeciwko osobom zgłaszającym sprawę do Stolicy Apostolskiej oraz zabiegał o podpisanie przez kapłanów oświadczenia biskupów pomocniczych i dziekanów archidiecezji poznańskiej wyrażającego solidarność z oskarżanym arcybiskupem. Ponadto krytykowano go za niedostępność dla diecezjalnego duchowieństwa i świeckich, sposób dokonywania zmian personalnych, wypowiedzenie redakcji „Tygodnika Powszechnego” umowy najmu historycznej siedziby oraz zasłonięcie okna papieskiego w siedzibie biskupów krakowskich.
W ramach prac Konferencji Episkopatu Polski w latach 2014–2024 pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Konferencji. Zasiadał także w Radzie Stałej, z wyboru jako biskup pomocniczy i biskup diecezjalny, a także z urzędu jako zastępca przewodniczącego Konferencji. Był również przewodniczącym Rady Naukowej (2017–2026) oraz delegatem ds. Duszpasterstwa Akademickiego (2002–2017) i delegatem ds. Rycerzy Jana Pawła II (2019–2026), a także zasiadał w Komisji Wychowania Katolickiego, Sekcji Nauk Filozoficznych Komisji Nauki Wiary i Radzie ds. Duszpasterstwa Młodzieży. Ponadto wszedł w skład Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu RP i KEP, w której objął funkcję współprzewodniczącego (2020–2024), Rady Programowej Katolickiej Agencji Informacyjnej, Rady Fundacji „Dzieło Nowego Tysiąclecia”, Krajowego Komitetu Roku Jubileuszowego 2000 i Zespołu ds. Wizyty Ojca Świętego w Polsce w 2016 roku. W Radzie Konferencji Episkopatów Europy pełnił funkcję delegata ds. Duszpasterstwa Akademickiego oraz przewodniczącego Komisji ds. Katechezy, Szkół i Uniwersytetów, a z nominacji papieża Franciszka został członkiem Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej.
Konsekrował biskupa pomocniczego łódzkiego Marka Marczaka (2015) oraz biskupów pomocniczych krakowskich Janusza Mastalskiego (2019) i Roberta Chrząszcza (2021). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa pomocniczego łowickiego Wojciecha Osiala (2016), biskupa pomocniczego kieleckiego Andrzeja Kalety (2017), biskupa diecezjalnego Port Pirie Karola Kulczyckiego (2020) i nuncjusza apostolskiego na Madagaskarze Tomasza Grysy (2022).
Odznaczenia i wyróżnienia W 2023 prezydent RP Andrzej Duda nadał mu Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.
W 2018 odznaczono go Medalem 100-lecia Odzyskania Niepodległości.
Został wyróżniony przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski tytułem Małopolanina Roku 2017, a w 2024 przez władze samorządowego województwa małopolskiego Platynowym Medalem Polonia Minor.