Kamil Kantak (ur. 15 grudnia 1881 w Luboni, zm. 1 grudnia 1976 w Bejrucie) – polski duchowny rzymskokatolicki, historyk Kościoła, społecznik, publicysta i działacz narodowy.
Życiorys Urodził się w majątku Dzierżykraj-Morawskich. Był synem tamtejszego dzierżawcy majątku Jana i Felicji z domu PuffkeJ. Borzyszkowski, Kamil Kantak, [w:] „Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego”, t. 2, pod red. Z. Nowaka, Gdańsk 1994, s. 344; J. Jachowski, Kantak Kamil, [w:] „Wielkopolski Słownik Biograficzny”, Warszawa – Poznań 1981, s. 313.. Uczył się w gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim i Bydgoszczy. Należał do towarzystwa filomatycznego, za co był objęty śledztwem w toruńskim procesie filomatów w 1901J. Szews, Filomaci Pomorscy. Tajne związki młodzieży polskiej na Pomorzu Gdańskim w latach 1830–1920, Warszawa 1992, s. 369.. Następnie wstąpił do Seminarium Duchownego w Poznaniu i Gnieźnie, gdzie w 1904 otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1908–1910 studiował na Uniwersytecie Albrechta i Ludwika we Fryburgu, który ukończył doktoratem z teologii w 1909 na podstawie pracy „Geschichte der Bernardiner Klosters zu Bromberg”J. Borzyszkowski, Kamil Kantak, [w:] Zasłużeni ludzie Pomorza Nadwiślańskiego z okresu zaboru pruskiego. Szkice biograficzne, seria: „Pomorze Gdańskie” nr 12, Gdańsk 1979, s. 67.. Habilitację zdobył w 1919 na Uniwersytecie Karola w Pradze na podstawie rozprawy „Początki franciszkanów w Polsce”, opublikowanej w Gdańsku w 1923 roku.
Pracę wikariusza rozpoczął w Czempiniu i Jankowie Zaleśnym w 1904. Ukończywszy studia, podróżował po krajach Europy Zachodniej i krajach słowiańskich, dzięki czemu nabrał pietyzmu dla kultury francuskiej i angielskiej, natomiast kultura niemiecka nie znajdowała u niego większego uznaniaIbidem.. Gdy w 1910 wrócił do Poznania, objął wikariat przy katedrze. W 1913 został dyrektorem kancelarii arcybiskupiej (gnieźnieńsko-poznańskiej), natomiast dwa lata później pracował jako archiwariusz archidiecezjalny w PoznaniuJ. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, Młodokaszubi. Szkice biograficzne, Gdańsk 2012, s. 156.. W latach 1919–1922 był wykładowcą historii Kościoła w seminarium poznańskim. Po krótkim okresie pobytu na Pomorzu, w 1924 osiadł w Warszawie, przejmując funkcję rektora Kościoła św. Jacka. W latach 1926–1939 pracował jako wykładowca w Seminarium Duchownym w Pińsku. Tamże zastała go II wojna światowa. Był przetrzymywany w więzieniach Łubianka i Butyrki, skąd trafił do obozu jenieckiego NKWD w Griazowcu, gdzie od 1940 przebywali polscy jeńcy. Następnie kapelanem Armii Polskiej w Związku Radzieckim. Stamtąd trafił w 1943 na Bliski Wschód, do Bejrutu. Organizował tam opiekę nad rodakami, jednocześnie działając publicystycznieK. Derc, Kamil Kantak 1881-1976, „Pomerania”, 1977, nr 3, s. 17..
Działalność społeczna Już od najmłodszych lat angażował się w sprawy Pomorza – chociażby w czasie nauki – działając w ruchu filomackim. Obejmując wikariat w Poznaniu (1910) czynnie uczestniczył w działaniach ruchu młodokaszubskiego na Pomorzu. Kontakty pomorskie nawiązał już wcześniej, gdy w 1908 r. został współpracownikiem czasopisma „Gryf”, współpracując z przywódcą ruchu młodokaszubów Aleksandrem MajkowskimJ. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, op. cit., s. 156..
Szczególną rolę odegrał również dla Gdańska. Był zwolennikiem utworzenia w nim centrum kulturalnego, ekonomicznego i społecznego dla całych Prus ZachodnichJ. Samp, Bedeker gdański, Gdańsk 2004, s. 184-185.. Nie sposób pominąć jego udziału w tworzeniu i początkach Towarzystwa Młodokaszubskiego, właśnie w Gdańsku. Opracował wówczas projekt statutu tego towarzystwa. Wyszedł z własną koncepcją nazwy – Towarzystwa Kaszubsko-PomorskiegoJ. Borzyszkowski, Aleksander Majkowski (1876-1938). Biografia historyczna, Gdańsk – Wejherowo 2002, s. 347.. Sam jednak nigdy nie został członkiem Towarzystwa Młodokaszubów, które zawsze wspierał, choć czasem odcinał się od niektórych działań jego liderówJ. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, op. cit., 155.. W 1913 czynnie angażował się w powstanie Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie. Był odpowiedzialny, m.in. za zakup dworku Sierakowskich na rzecz MuzeumIbidem, s. 157.. Chciał by spuścizna po Konstantym Kościńskim znalazła się w nowo powstałym Muzeum, działał także nad powstaniem-wydaniem rocznika muzealnego w ramach przynależności do Towarzystwa Muzeum Kaszubsko-PomorskiegoIbidem, s. 158..
Gdy wybuchła I wojna światowa, ks. Kantak szczęśliwie uniknął poboru, poświęcając się pracy bibliotecznej i publicystycznej. Pracował przy scalaniu księgozbiorów parafialnych, opracował katalog inkunabułów biblioteki Seminarium Duchownego w Poznaniu pt. Spis książek z XV wieku Książnicy Seminarium Duchownego w PoznaniuA. Pietrani, W 80-lecie urodzin ks. profesora dr Kamila Kantaka, „Nasza Przeszłość”, t. 16, Kraków 1962, s. 284; J. Borzyszkowski, op. cit., s. 69.. Po zakończeniu wojny osiedlił się w Gdańsku. W 1918 zorganizował Towarzystwo Wydawnicze Pomorskie, zajmując stanowisko dyrektora, pełniąc jednocześnie funkcję redaktora jego organu – Dziennika Gdańskiego. Utworzył także dodatek literacki „Pomorze” i „Kuriera Gdańskiego”J. Samp, op. cit., 184.. W Podkomisariacie Naczelnej Rady Ludowej na Prusy Królewskie i Warmię pełnił funkcję kierownika Wydziału Prasowego, redagując „Polnische Warte”, tak zwaną półurzędówkę, w języku niemieckimJ. Borzyszkowski, op. cit., s. 70.. W tym czasie wraz z Aleksandrem Majkowskim i innymi młodokaszubami założyli Koło Demokratyczne na Prusy Królewskie i Warmię. Była to organizacja polityczna, która miała skupiać inteligencję pomorską na zasadach narodowościowych i wolnościowychJ. Borzyszkowski, op. cit., s. 344.. Współpracował z Majkowskim i Franciszkiem KręckimJ. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, Młodokaszubi. Szkice biograficzne, Gdańsk 2012, s. 195-202. także w ramach Organizacji Wojskowej Pomorza. W 1920 był współtwórcą Rady Pomorskiej i członkiem Komitetu Organizacyjnego Wystawy Artystów Pomorskich w GrudziądzuJ. Borzyszkowski, op. cit., s. 70; J. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, op. cit., s. 158.. Jako członek Rady był również głównym propagatorem powstałej spółki „Pomorzanin” w KościerzynieIbidem, s. 159..
Działalność naukowa W 1922 ksiądz Kantak został wyznaczony do sprawy podziału zasobów Archiwum Gdańskiego między Gdańsk a Polskę. W tym roku zainicjował, będąc współorganizatorem, powstanie w Gdańsku Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki (dzisiejsze Gdańskie Towarzystwo Naukowe)D. Majkowska, Kamil Kantak – inicjator i współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku, „Rocznik Gdański”, t. 32, 1974, z. 1, s. 19; Zob. Pięćdziesiąt lat Gdańskiego Towarzystwa Naukowego 1922-1972. Księga Pamiątkowa, Gdańsk 1972..
Ks. Kantak należał do wielu towarzystw naukowych, m.in. Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki, Towarzystwa Teologów, Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Nauk na ObczyźnieJ. Borzyszkowski, op. cit., 344..
Ostatnie lata Ostatni okres życia spędził będąc na emigracji na Bliskim Wschodzie. W 1943 trafił do Bejrutu, gdzie był kapelanem Komendy Placu, obejmując jednocześnie opiekę nad polską młodzieżą wojskową, studiującą w miejscowych uniwersytetach: francuskim i amerykańskimA. Pietrani, op. cit., s. 289.. W 1945 został mianowany dziekanem polskim na Liban i Syrię. Po zakończeniu wojny pozostał w Bejrucie, wykładając na tamtejszym Uniwersytecie Katolickim św. Józefa, będąc jednocześnie kapelanem w klasztorze szarytek jerozolimskichJ. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, op. cit., s. 161.. Zmarł 1 grudnia 1976 w Bejrucie, tam też został pochowany.
Publikacje Jest autorem ponad 400 prac napisanych w różnych językach, z zakresu historii, polityki, literaturyEncyklopedia Gdańska, pod red. B. Ślwińskiego, Gdańsk 2012, s. 439.. Wśród jego dorobku naukowego znajdują się liczne monografie, tj.: Kronika Bernardynów w Bydgoszczy (Poznań 1907) Obowiązki społeczne i narodowe (Poznań 1908) Mankietnicy i mankietnictwo (Poznań 1910) Kościół i państwo (Poznań 1911) Powstanie Reformatów polskich (Poznań 1911) Początki klasztoru franciszkańskiego w Poznaniu (Poznań 1911) Państwo-Naród-Jednostka (Poznań 1911) „Unitas” (miesięcznik kościelny: pismo duchowieństwa Archidyecezyi Gnieźnieńskiej i Poznańskiej Kościół i państwo, Poznań 1911) Dzieje Kościoła Polskiego do roku 1400 (t. 1-2, Gdańsk 1913-14) Św. Jan Kapistran i zaprowadzenie Bernardynów (Poznań 1914) Spis książek z XV wieku Książnicy Seminarjum Duchownego w Poznaniu Cz. 1 (Poznań 1919) Spis książek z XV wieku Książnicy Seminarjum Duchownego w Poznaniu Cz.1 (dokończenie) (Poznań 1920) Bernardyni polscy. T. 1: 1453-1572 (Kraków 1933) Bernardyni polscy. T. 2: 1573-1795-1932 (Kraków 1933) Franciszkanie polscy. T. 1: 1237-1517 (Kraków 1937) Franciszkanie polscy. T. 2: 1517-1795 (Kraków 1938) Dzieje ziemi pomorskiej (Jerozolima 1946)J. Borzyszkowski, C. Obracht-Prondzyński, op. cit., s. 162.
Zobacz też Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) Obozy NKWD dla jeńców polskich Zbrodnia katyńska Jeńcy polscy obozu NKWD w Griazowcu (1940–1941)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu we Fryburgu Bryzgowijskim Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Duchowni archidiecezji poznańskiej Kategoria:Filomaci pomorscy Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Kozielsku (1939–1940) Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Griazowcu (1940–1941) Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Butyrek Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Łubianki Kategoria:Polscy historycy emigracyjni Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1976