Łamliwość źdźbła zbóż – grzybowa choroba zbóż i traw. Jest wywoływana przez dwa gatunki patyczniaków: Oculimacula acuformis i Oculimacula yallundae. Może powodować znaczną utratę plonu. Ochrona polega na prawidłowej agrotechnice: wysiewaniu mniej podatnych odmian, wykonywaniu uprawy płużnej i stosowaniu zmianowania.
Występowanie Łamliwość źdźbła zbóż jest jedną z chorób podsuszkowych. Atakuje pszenicę, pszenżyto, żyto i jęczmień oraz wiele rodzajów traw. W Polsce jest dość powszechna. Często występuje wraz z ostrą plamistością oczkową (rizoktoniozą zbóż). Naukowcy z Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy stwierdzili korelację między tymi chorobami. Mianowicie w latach dużego nasilenia łamliwości źdźbeł zbóż rizoktonioza występowała w mniejszym nasileniu, i odwrotnie.
Objawy Pierwsze objawy można zauważyć jesienią, a są to podłużne, brunatne nekrozy, które występują na koleoptylu, a później też i na pochwach liściowych. Wiosną objawy są dużo bardziej widoczne, występują podczas strzelania w źdźbło lub dopiero podczas kłoszenia. Najpierw na pochwach liściowych, a następnie na dolnych międzywęźlach pojawiają się medalionowe, kremowo-brunatne plamy. Od zdrowej tkanki oddzielone są brunatną obwódką. W miarę rozwoju choroby plamy łączą się i obejmują cały obwód źdźbła, co wywołuje zaburzenia w przepływie wody i składników pokarmowych. Objawami pośrednimi są: przedwczesne dojrzewanie oraz wyleganie. Na wewnętrznych ścianach źdźbła oraz w miejscu występowania medalionowych plam można zauważyć białoszarą grzybnię.
Etiologia Choroba jest wywoływana przez dwa blisko spokrewnione gatunki: Oculimacula acuformis i O. yallundae. Różnią się one pewnymi cechami:
+ Ważniejsze cechy różniące O. acuformis i O. yallundae Cechy O. acuformis O. yallundae Patogeniczność wobec pszenicy i żyta pszenicy Szybkość wzrostu grzybni (mm/dobę) 0,28-0,72 1,15-1,62 Szybkość penetracji tkanek roślin mała duża Rozwój w tkankach wewnątrzkomórkowy międzykomórkowy Brzeg kultur na pożywkach pierzasty regularny Kształt zarodników konidialnych zwykle proste proste lub wygięte Wymiary konidiów 42-120 × 1,2-2,3 35-80 × 1,5-2,5 Formy odporne na benzimidazole liczne nieliczne Oba gatunki są pasożytami względnymi.
Epidemiologia Grzyby z rodzaju Oculimacula zimują na resztkach pożniwnych i oziminach. Źródłem infekcji pierwotnej są zarodniki konidialne i askospory, dodatkowo również grzybnia i sklerocja. Na roślinach w miejscu przebarwień rozwija się stadium konidialne. Trzonki konidialne wyrastają w luźnych skupieniach, choć mogą wyrastać też i pojedynczo. Powstające na nich konidia są wielokomórkowe, wydłużone, zwężające się ku górze, proste lub lekko wygięte. Zarodniki konidialne rozprzestrzeniają się wraz z kroplami deszczu. Z konidiów wyrastają strzępki infekcyjne, które wnikają do koleoptylu i pochew liściowych. Zarodnikowaniu konidialnemu sprzyja temperatura na poziomie 2–10 °C oraz wilgotność rzędu 80–90%.
Czynniki abiotyczne zwiększające porażenie: wysoki poziom wód gruntowych, niskie pH, duża zawartość próchnicy, gleba ciężka. Epidemiczne występowanie łamliwości źdźbła zbóż może występować podczas ciepłych jesieni i późnowiosennych przymrozków oraz łagodnych zim i wczesnych wiosen.
Szkodliwość thumb|Łamliwość źdźbła zbóż – większa podatność na wyleganie, które zostało tu wywołane przez wiatr Szkodliwość tej choroby polega na obumieraniu pojedynczych źdźbeł (nieraz całych roślin), zmniejszeniu ilości i masy ziarniaków, pośrednio wpływa na wyleganie zbóż. Próg ekonomicznej szkodliwości wynosi dla jęczmienia, pszenżyta i pszenicy 20–30% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia (BBCH 30-31). Wykazano, że choroba może powodować nawet 30% ubytku w plonie ziarna pszenicy i do 20% w plonie słomy. Zaatakowane żyto wydaje plon mniejszy o 10–20%, a jęczmień o 5–10%.
Ochrona Na ograniczenie łamliwości źdźbła zbóż wpływa zmianowanie, płużna uprawa roli, zaprawianie ziarna i opryskiwanie w fazie BBCH 30-32. Rejestrację przeciwko tej chorobie posiada jeden fungicyd.
Przypisy
Kategoria:Grzybowe choroby roślin