Franciszek Jop (ur. 8 października 1897 w Słupi Starej, zm. 24 września 1976 w Opolu) – polski duchowny rzymskokatolicki, doktor prawa kanonicznego, biskup pomocniczy sandomierski w latach 1946–1956, wikariusz kapitulny archidiecezji krakowskiej w latach 1952–1956, delegat Prymasa Polski z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Opolu w latach 1956–1967, administrator apostolski w Opolu w latach 1967–1972, biskup diecezjalny opolski w latach 1972–1976.

Życiorys Młodość i wykształcenie Urodził się 8 października 1897 w Słupi Starej jako najmłodsze z sześciorga dzieci zamożnego gospodarza Jana i Rozalii z Karbowniczków. Od 1908 kształcił się w rosyjskim gimnazjum w Warszawie.

W 1914 został przyjęty do Seminarium Duchownego w Sandomierzu, jednakże z powodu zajęcia budynków seminaryjnych na sztaby i szpitale armii walczących w I wojnie światowej formację rozpoczął dopiero rok później. W 1919 został skierowany na studia z prawa kanonicznego na Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie, gdzie uzyskał kolejno w 1920 bakalaureat, w 1921 licencjat, a w 1922 doktorat. Święceń diakonatu udzielił mu 1 sierpnia 1920 w Świętej Katarzynie biskup pomocniczy sandomierski Paweł Kubicki, natomiast na prezbitera wyświęcił go 29 sierpnia 1920 w katedrze sandomierskiej miejscowy biskup diecezjalny Marian Józef Ryx. Inkardynowany został do diecezji sandomierskiej.

Prezbiter W latach 1922–1947 był wykładowcą w sandomierskim seminarium duchownym, gdzie prowadził zajęcia z prawa kanonicznego, prawa świeckiego, kwestii społecznych, liturgii teoretycznej i praktycznej, ceremonii kościelnych, religii oraz kościelnego prawa publicznego, a także seminarium z prawa kanonicznego i koło prawnicze. W latach 1922–1925 pracował jako notariusz sądu biskupiego. Był w tym czasie również sekretarzem kurii diecezjalnej, jednakże ze względu na inne obowiązki nie wykonywał zadań związanych z tą funkcją.

W latach 1925–1946 sprawował urząd kanclerza kurii. Zajmował się opracowaniem od strony prawnej zagadnień omawianych na posiedzeniach kurialnych, redagowaniem pism i odpowiedzi. Doprowadził do powiększenia i urządzenia lokalu kurii, przeorganizował registraturę i archiwum. Wprowadził obieg pism i opracował formularze do spraw. Powierzano mu także pisanie listów pasterskich. Zdobył uznanie przełożonych i zaufanie kleru diecezjalnego.

Po rozpoczęciu pracy w sandomierskim seminarium prowadził działalność duszpasterską w Kościele św. Józefa, a po objęciu urzędu kanclerza posługiwał w katedrze.

Brał udział w organizacji I Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w 1932 w Radomiu. W 1932 został spowiednikiem zwyczajnym alumnów niższego seminarium duchownego, a w 1933 egzaminatorem prosynodalnym. W 1933 został ustanowiony kanonikiem honorowym Sandomierskiej Kapituły Katedralnej. W listopadzie 1939 został delegowany przez biskupa Jana Kantego Lorka do sprawowania zarządu nad diecezją jako trzeci w kolejności prezbiter, na wypadek gdyby niemieckie władze okupacyjne uniemożliwiły mu lub jego wikariuszowi generalnemu sprawowaniu rządów. W latach wojennych był najbliższym doradcą biskupa Lorka. Ponadto w latach 1927–1939 pełnił funkcję korespondenta Polskiej Katolickiej Agencji Prasowej, a w latach 1933–1949 redagował diecezjalny miesięcznik „Kronika Diecezji Sandomierskiej”, rozbudowując go o omówienia aktów prawa kościelnego, sprawozdania z wydarzeń religijnych, opisy zniszczeń kościołów podczas II wojny światowej i ich odbudowy, wspomnienia zmarłych księży oraz recenzje pozycji duszpasterskich.

Został także sekretarzem Komitetu Budowy Domu Księży Emerytów Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Kapłanów Diecezji Sandomierskiej, członkiem Rady Diecezjalnego Instytutu Akcji Katolickiej, patronem Stowarzyszenia Służących im. św. Zyty w Sandomierzu, członkiem Rady Szkolnej Powiatowej w Sandomierzu, członkiem Rady Fundacyjnej Instytutu Świętego Ducha w Sandomierzu oraz członkiem założycielem Towarzystwa Przyjaciół Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Biskup 24 października 1945 papież Pius XII mianował go biskupem pomocniczym diecezji sandomierskiej ze stolicą tytularną . Święcenia biskupie otrzymał 19 maja 1946 w Katedrze Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Sandomierzu. Udzielił mu ich miejscowy biskup diecezjalny Jan Kanty Lorek, któremu asystowali biskupi kieleccy: diecezjalny Czesław Kaczmarek i pomocniczy Franciszek Sonik. Od 1946 do 1957 piastował urząd wikariusza generalnego, a od 1947 diecezjalnego moderatora Apostolstwa Modlitwy. W latach 1946–1965 był dziekanem kapituły katedralnej w Sandomierzu. W kurii diecezjalnej formalnie odpowiadał za prowadzenie wszystkich spraw, w tym personalnych duchowieństwa diecezjalnego oraz dotyczących uznawania współmałżonków za zmarłych w związku z wojennymi i powojennymi migracjami ludności.

W grudniu 1952, po odsunięciu przez władze komunistyczne arcybiskupa Eugeniusza Baziaka i biskupa pomocniczego Stanisława Rosponda od sprawowania rządów w archidiecezji krakowskiej, a także aresztowaniu niemal wszystkich pracowników kurii krakowskiej pod zarzutem działalności antypaństwowej i szpiegostwa na rzecz Watykanu i Stanów Zjednoczonych, został wyznaczony przez rząd spośród czternastu kandydatów wskazanych przez prymasa Stefana Wyszyńskiego na tymczasowego rządcę archidiecezji. 16 grudnia 1952 za sugestią prymasa Stefana Wyszyńskiego został wybrany przez krakowską kapitułę metropolitalną na wikariusza kapitulnego, a następnego dnia objął urząd. W czasie jego rządów władze państwowe utrudniały działalność kościelną, m.in. w 1953 w pokazowym procesie skazano księży kurii krakowskiej na wieloletnie więzienie, również w 1953 wydawany przez krakowską kurię „Tygodnik Powszechny” został przejęty przez Stowarzyszenie „Pax”, a w 1954 zamknięto Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Narzucono mu dwóch wikariuszy generalnych z ruchu księży patriotów Stanisława Hueta i Bonifacego Woźnego, których wpływ ograniczał, zlecając im zadania o mniejszym znaczeniu. Dążył do budowania jedności prezbiterium z biskupem. Troszczył się o rozwój intelektualno-duchowy kleru diecezjalnego. Rozszerzył duszpasterstwo specjalistyczne w archidiecezji. Zadbał o odpowiednie uczczenie w 1953 siedemsetnej rocznicy kanonizacji Stanisława ze Szczepanowa. Odwiedził 471 parafii, co stanowiło 2/3 liczby parafii archidiecezji, i przeprowadził 211 wizytacji kanonicznych parafii, skrupulatnie opisując w protokołach ich stan materialny i duchowy. 3 grudnia 1956 przekazał rządy arcybiskupowi Eugeniuszowi Baziakowi, który powrócił do archidiecezji w związku z odwilżą październikową.

1 grudnia 1956 prymas Stefan Wyszyński wydał dekret mianujący go swoim delegatem z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Opolu. Wcześniej, 28 kwietnia 1951, papież Pius XII mianował go rządcą części archidiecezji wrocławskiej z siedzibą w Opolu, jednakże objęcie obowiązków uniemożliwił mu sprzeciw władz państwowych. 16 grudnia 1956 odbył ingres do prokatedry opolskiej i kanonicznie przejął diecezję. 25 maja 1967 został ustanowiony administratorem apostolskim ad nutum Sanctae Sedis w Opolu, a 28 czerwca 1972, w następstwie układu normalizującego stosunki polsko-niemieckie, pierwszym biskupem diecezjalnym nowo utworzonej diecezji opolskiej. Ingres do katedry opolskiej i kanoniczne objęcie urzędu miały miejsce 16 lipca 1972. W pierwszych dekretach przywrócił na urzędy proboszczów kapłanów usuniętych z tych stanowisk w 1954. Działał na rzecz integracji duchowieństwa i wiernych pochodzących z różnych środowisk: miejscowych, przybyłych z Kresów Wschodnich i centralnej Polski oraz powracających z Francji, Belgii i Niemiec, a także wspierał wzrost formacji intelektualno-duchowej kapłanów. Zreorganizował egzaminy wikariuszowskie i wprowadził obowiązkowe egzaminy proboszczowskie, zarządził obowiązkowy coroczny udział kapłanów w rekolekcjach zamkniętych oraz organizowanie w większych miastach comiesięcznych adoracji Najświętszego Sakramentu dla księży. Przewodniczył corocznym konferencjom rejonowym, kursom duszpasterskim i pielgrzymkom duchowieństwa do Częstochowy. Ustanowił pięciu diecezjalnych ojców duchownych odpowiedzialnych za formację duchową kapłanów. Interweniował u władz w sprawie represjonowanych księży, wspierał kapłanów śląskiego pochodzenia, którzy po wojnie mieli trudności adaptacyjne i językowe, a także byli podejrzewani o negatywny stosunek do Polski. Wznowił działalność diecezjalnego Wydawnictwa Świętego Krzyża i periodyku kurialnego pod nową nazwą „Wiadomości Urzędowe Kurii Biskupiej Śląska Opolskiego” (od 1972 „Wiadomości Urzędowe Diecezji Opolskiej”). Zreorganizował struktury administracyjne dekanalne i parafialne, wprowadził nowe działy duszpasterstwa specjalistycznego. W diecezji przeprowadził Wielką Nowennę przed Milenium Chrztu Polski (1957–1966), nawiedzenie obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej (1964–1966), uroczystości milenijne (1966), prace związane z Soborem Watykańskim II (1962–1965), a także Jubileusz Nadzwyczajny (1966), Rok Wiary (1967–1968) i Rok Święty (1975). Ożywił na Śląsku Opolskim kulty św. Jacka, bł. Czesława i bł. Bronisławy. Koordynował wprowadzanie w diecezji soborowej reformy liturgicznej.

Odznaczał się prostotą, ubóstwem i pokorą. Wyróżniał się wielką pracowitością, działał zdecydowanie i konsekwentnie, łagodnie, ale stanowczo. Zarządzał centralistycznie bez stosowania zasady pomocniczości. Cechowały go dyspozycyjność, gościnność i bezinteresowność. W relacjach z podległymi kapłanami łączył autorytaryzm z wdzięcznością. Nie należał do zdolnych mówców, ale jego wystąpienia były rzeczowe i starannie przygotowane. Podejmowane czynności biskupie skrupulatnie odnotowywał w księdze Liber functionum Episcopalium Francisci Jop Episcopi.

W Episkopacie Polski w 1953 został członkiem stałym Komisji Głównej, a w latach 1961–1974 był przewodniczącym Komisji Liturgicznej, której powierzono zadanie przygotowania reformy liturgicznej w Polsce. Ponadto należał do Komisji ds. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Brał udział we wszystkich czterech sesjach Soboru Watykańskiego II, na który zgłosił postulaty dotyczące spraw duchowieństwa, odnowy liturgicznej i zmian przepisów prawnych. W trakcie Soboru zasiadał w Komisji Liturgicznej, która przygotowała konstytucję o świętej liturgii. Od 1964 do 1970 był członkiem Rady do wykonania Konstytucji o świętej liturgii, mającej za zadanie wprowadzenie reformy liturgicznej.

Konsekrował biskupa pomocniczego opolskiego Antoniego Adamiuka (1970). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa Bolesława Kominka (1954) oraz biskupów pomocniczych: sandomierskich Piotra Gołębiowskiego (1957) i Walentego Wójcika (1961), krakowskiego Karola Wojtyły (1958), opolskiego Wacława Wyciska (1959), wrocławskich Pawła Latuska (1962) i Józefa Marka (1973) oraz częstochowskiego Tadeusza Szwagrzyka (1965).

Zmarł 24 września 1976 w Opolu. 29 września 1976 został pochowany w nawie bocznej Katedry Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu w krypcie pod ołtarzem Matki Boskiej Opolskiej.

Upamiętnienie W katedrze opolskiej ufundowano epitafium z brązu autorstwa opolskiego rzeźbiarza Adolfa Panitza z naturalnych rozmiarów postacią biskupa z pastorałem, a w Kościele św. Wawrzyńca w Nowej Słupi umieszczono poświęconą mu tablicę.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Biskupi sandomierscy Kategoria:Biskupi opolscy Kategoria:Polscy kanoniści Kategoria:Uczestnicy soboru watykańskiego II Kategoria:Absolwenci Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego Kategoria:Pochowani w Opolu Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1976