Bitwa pod Stonne – starcie zbrojne stoczone w dniach 15–18 maja 1940 roku pomiędzy siłami francuskimi a niemieckimi w czasie kampanii francuskiej.
Tło 10 maja wojska III Rzeszy rozpoczęły inwazję na Francję (Grupa A) z jednoczesnym manewrem przez Belgię (Grupa B). Na odcinku od Luksemburga do Szwajcarii pozostawała jeszcze Grupa C, która jednak miała oczekiwać na postępy blitzkriegu i w późniejszym czasie ewentualnie włączyć się do działań na linii Maginota. Dzięki manewrowi przez Ardeny Niemcom udało się wejść 12 maja w lukę pomiędzy siłami francuskimi nad Mozą, gdyż sztab w Paryżu uznał, iż przeciwnik nie podejmie trudnego marszu przez góry. Wojska francuskie zostały zmuszone do szybkiego odwrotu, po tym jak Niemcom udało się przełamać obronę Sedanu (12–15 maja) i utworzyć tam przyczółki.
Ordre de Bataille W bitwie wzięło udział w sumie ok. 132 500 żołnierzy (w tym 45 500 Francuzów i 90 000 Niemców) oraz 430 czołgów (w tym 130 francuskich i 300 niemieckich).
Siły francuskie XXI Korpus Armijny 3. Rezerwowa Dywizja Pancerna (Panc.) 5. Półbrygada (tzw. ciężka, w sile trzydziestu dziewięciu czołgów Char B1-bis) 41. Batalion Czołgów (bcz) 49. bcz 7. Półbrygada (tzw. lekka, czołgi typu H-35 i H-39) 42. bcz 45. bcz 16. Batalion Strzelców Pieszych (piechota zmechanizowana) 319. Pułk Artylerii (pa) 3. Zmotoryzowana Dywizja Piechoty (DPZomot) 6. Dywizjon Rozpoznawczy Dywizji Piechoty 51. Pułk Piechoty (pp) 67. pp 91. pp 42. pa 242. Pułk Artylerii Ciężkiej (pac) 4. Batalion Czołgów Lekkich (bczl)
Siły niemieckie XIV Korpus Armijny 10. DP 4. Brygada Pancerna (BPan.) 7. Pułk Pancerny (trzy bataliony pancerne) 8. Pułk Pancerny (trzy bataliony pancerne) 10. Brygada Strzelców 69. Pułk Strzelców 86. Pułk Strzelców 90. pa 90. Pancerny Dywizjon Zwiadowczy Pułk Piechoty Großdeutschland VI Korpus Armijny 16. Dywizja PiechotyStan na styczeń 1940. 60. pp 64. pp 79. pp 16. pa 52. Pułk Artylerii Ciężkiej (pac) 16. Batalion Saperów 16. Dywizjon Rozpoznawczy 16. Batalion Przeciwpancerny 16. Batalion Łączności 16. Polowy Batalion Zapasowy 24. Dywizja Piechoty 31. pp 32. pp 102. pp 24. pa 60. pac 24. Batalion Saperów 24. Dywizjon Rozpoznawczy 24. Batalion Przeciwpancerny 24. Batalion Łączności 24. Polowy Batalion Zapasowy
Bitwa Po pierwszych klęskach Francuzi zdecydowali się powstrzymać natarcie niemieckie w okolicy wsi Stonne. Jednocześnie gen. Heinz Guderian nakazał uderzenie i zajęcie pozycji siłom niemieckim na linii Kanał Ardeński – Moza – Stonne – Mouzon. Ten manewr miał zapewnić bezpieczeństwo Grupie A na jej lewej flance w czasie postępów w głąb francuskiego terytorium. Najważniejszym okazało się zdobycie pozycji wokół Stonne, gdyż zapewniłoby to względne bezpieczeństwo przeprawiającym się oddziałom niemieckim przed francuską artylerią. thumb|240px|Panorama wsi Stonne w 2018 roku Wcześnie rano 15 maja na Stonne uderzyły pierwsze oddziały niemieckie: pp Großdeutschland i 8. ppanc, które dostały się pod ogień francuskich 67. pp oraz 6. Dywizjony Rozpoznawczego Dywizji Piechoty. Po utracie siedmiu czołgów Niemcy wycofali się, choć utrzymali się w samej wsi. Sytuację zmienił dopiero atak od strony zachodniej francuskiej lekkiej 7. Półbrygady o godz. 7:30. Wyczerpawszy jednak amunicję i bez wsparcia piechoty o godz. 8:00 czołgi wycofały się, a wieś ponownie zajęli Niemcy. Kontruderzenie próbował przeprowadzić w tej sytuacji o godz. 9:00 kpt. Caraveo z 49. bcz, ale także on nie otrzymał wsparcia piechoty i musiał zarządzić odwrót. O 9:30 Stonne ponownie znalazło się w rękach sił niemieckich. Caraveo nie poddał się i ponowił natarcie – Stonne zostało zajęte ok. 10:30. Czołgi francuskie nadal pozostawały jednak bez wsparcia piechoty i po utracie trzech pojazdów zarządzono odwrót. O 10:45 wieś po raz kolejny zajęli Niemcy.
Francuzi w tej sytuacji postanowili przeprowadzić kontrnatarcie z większymi siłami. Brały w nim udział 51. pp., 67. pp, oraz trzy czołgi z 49. bcz, jeden z 45. bcz oraz dwa z 4. bczl Po zaciętych walkach Francuzom udało się ok. południa wkroczyć i utrzymać Stonne. Tymczasem dowodzący całym francuskim zgrupowaniem gen. Jean Flavigny postanowił poprowadzić wielkie natarcie pod Sedanem, aby odrzucić siły inwazyjne w kierunku granicy. Wymusiło to postój czołgów we wsi, aby uzupełnić paliwo i zsynchronizować dalsze działania z innymi jednostkami. Niemcy zyskali czas na przegrupowanie odrzuconych sił i poprowadzili nowe uderzenie. Zaskoczone siły francuskie musiały wycofać się pod naporem 69. pp i pp Großdeutschland, które zajęły wieś o 17:30. Powiadomiony o wszystkim Flavigny musiał odwołać atak pod Sedanem, a to zapewniło Niemcom w tym rejonie sukces operacyjny. Francuzi jednak nie zamierzali łatwo rezygnować z pozycji pod Stonne. thumb|240px|Francuski czołg Char B1-bis w Stonne 16 maja walki nie były już tak zacięte, jednak wieś dwukrotnie zmieniała posiadacza: o 7:30 miejscowość zdobyli Francuzi. Kluczową rolę w tym natarciu odegrał tzw. Rzeźnik ze Stonne, kpt. Pierre Billotte. Dowodząc jednym czołgiem typu Char B1-bis (nazwa własna Eure) z 41. bcz poprowadził on szarżę na niemiecki konwój pancerny z 8. pcz (4. BPanc). Zniszczywszy pojazdy prowadzący i końcowy, rozpoczął następnie ostrzał reszty niemieckich czołgów. W wyniku tego ataku zostało zniszczonych trzynaście pojazdów nieprzyjaciela (dwa typu PzKpfw IV oraz jedenaście PzKpfw III), a także dwie armaty przeciwpancerne 3,7 cm PaK. Mimo aż stu czterdziestu trafień bezpośrednich Billotte bez strat i poważnych uszkodzeń czołgu powrócił na pozycje francuskie. Mimo tego sukcesu w nowym natarciu ok. godz. 17:00 Francuzi zostali jednak wyparci ze Stonne przez Niemców.
17 maja walki znów przybrały na sile i Stonne jeszcze sześciokrotnie było zajmowane bądź przez Francuzów bądź przez Niemców. Ostatecznie o 17:30 17 maja siły francuskie musiały się wycofać wobec sukcesów Niemców w innych rejonach walk. Po raz siedemnasty i ostatni w tej kampanii wieś zmieniła właściciela. Mimo sukcesu sił niemieckich pojedyncze ogniska oporu wokół Stonne przetrwały aż do 25 maja.
Skutki Bitwa okazała się dla Niemców jedną z najkrwawszych w całej kampanii, ze stratami: 3000 zabitych i ponad 23 500 rannych. Francuzi ponieśli również wysokie straty, jednak niższe od niemieckich: 1000 zabitych oraz 6500 rannych. Niemcy stracili także dwadzieścia cztery czołgi, Francuzi natomiast trzydzieści trzy.
Nieudana próba obrony Stonne spowodowała, że chwilowo spowolniona ofensywa niemiecka dalej przebiegała pomyślnie i ostatecznie doprowadziła do francuskiej klęski 22 czerwca. Po zakończeniu II wojny światowej gen. Hermann Hoth napisał, że pod Stonne Francuzi zaprzepaścili szansę, by rychłą porażkę przekuć w zwycięstwo. Opinia ta była przesadzona, jednakże sukces Francuzów mógł doprowadzić do udanego wyparcia Niemców z okolic Sedanu i zmiany planów inwazyjnych.
Uwagi
Bibliografia Autant Jean-Paul, La bataille de Stonne, mai 1940: un choc frontal durant la campagne de France, Nice 2010. Frieser Karl-Heinz, Blitzkrieg-Legende: der Westfeldzug 1940, Vol. 2, Oldenburg 1996. Horen Bernard, Une bataille „oubliée” de la seconde guerre mondiale: bataille de Stonne-Le Mont-Dieu-Tannay, 14-25 mai 1940, Association Ardennes 1940, 1999. Lormier Dominique, La bataille de Stonne: Ardennes, Mai 1940, Paris 2010. Mary Jean-Yves, Le corridor des Panzers: Par delà la Meuse 10-15 mai 1940, t. I, Bayeux-Heimdal 2009. Vadon Jaques, Les Ardennes dans la guerre 1939-1945, Lyon 1994.
Kategoria:Bitwy II wojny światowej Kategoria:Bitwy w historii Niemiec Kategoria:Bitwy w 1940 Kategoria:1940 w Europie Kategoria:Kampania francuska 1940