Tyrańczyk brazylijski (Phylloscartes beckeri) – gatunek małego ptaka z rodziny muchotyranikowatych (Pipromorphidae). Opisany po raz pierwszy w 1995 roku. Występuje endemicznie we wschodniej Brazylii. Bliski zagrożenia wyginięciem.
Taksonomia Gatunek opisali Luiz Pedreira Gonzaga oraz José Fernando Pacheco w roku 1995 na łamach „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. Holotyp, będący samcem, zebrano 7 km na południowy wschód od miasta Boa Nova w stanie Bahia w Brazylii, na wysokości 1000 m n.p.m. Dostarczony został do Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo. Data zebrania to 6 września 1992, w trakcie pierwszej wyprawy. Nie był to jedyny okaz, zebrano też 3 paratypy, samicę i dwa samce.
Nie wyróżnia się podgatunków.
Morfologia Opis dotyczy holotypu. Wierzch ciała oliwkowozielony, pióra na wierzchu głowy szare wewnątrz. Pióra na wierzchu ciała u nasady szare. Pióra za okiem posiadają wzdłuż kremowe paski. Wąska obrączka oczna oraz pióra nad kantarkiem płowe. Przez oczy przechodzą wąskie szare pasy. Pokrywy uszne ciemnożółte z brązowymi zakończeniami. Broda biaława. Gardło i pierś brudnobiałe z siarkowym cętkowaniem. Środek brzucha oraz okolice kloaki jasnosiarkowe. Boki ciała i boki piersi z oliwkowym odcieniem. Lotki o barwie sepii (czerwonobrązowe), na zewnętrznych chorągiewkach obrzeżone oliwkowozielono. Sterówki brązowe (odcień Van Dyke Brown), ich zewnętrzne chorągiewki żółtawo obrzeżone, zakończenia białawe. Tęczówki brązowe. Dziób brązowy, jednak ⅔ dolnej szczęki perłowe. Język i kąciki dzioba pomarańczowe.
Wymiary Wymiary podane dla czterech zmierzonych osobników w milimetrach. Długość dzioba mierzona jest wzdłuż górnej krawędzi oraz od nasady.
Okaz Płeć Skrzydło Ogon Dziób Skok Całkowita długość Masa ciała (g) Holotyp ♂ 54/53 52 7/12 18 120 8,5 Paratyp ♀ 50/48 46 7/12 18 115 7,5 Paratyp ♂ 55/54 51 7/12 19 120 8,5 Paratyp ♂ 54/52 51 7/12 19 120 9
Zasięg występowania Tyrańczyk brazylijski jest endemitem wschodniej Brazylii. Według BirdLife International zasięg występowania (EOO, Extent of occurrence) wynosi 68 700 km² i obejmuje 7 znanych stanowisk w stanie Bahia oraz dwa stanowiska w północno-wschodniej części stanu Minas Gerais. Holotyp jak i paratypy odnaleziono w południowej części stanu Bahia, w wilgotnym górskim lesie na wysokości około 900–1100 m n.p.m., poprzedzielanym strumieniami.
Behawior Żaden z czterech zebranych okazów nie był w trakcie pierzenia. Osobniki tyrańczyka brazylijskiego obserwowane były w trakcie żerowania na wysokości 6–12 metrów nad ziemią. Żerowały parami lub w grupach do 4 osobników (przypuszczalnie grupach rodzinnych), w wielogatunkowych stadach. W zbadanych żołądkach odnaleziono chrząszcze (Coleoptera) (75%; w tym oznaczono ryjkowcowate, Curculionidae), muchówki (Diptera) (oznaczono krótkorogie, Brachycera), motyle (Lepitoptera), pluskwiaki (Hemiptera) oraz skorki (Dermaptera). Obserwowane osobniki często odzywały się krótkim tik, niewyróżniającym się zbytnio; pieśń jest miękkim świergotem.
Zauważono charakterystyczne dla rodzaju kiwanie ogonem.
Status zagrożenia Przez IUCN tyrańczyk brazylijski od 2025 roku klasyfikowany jest jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened); wcześniej, od 2000 roku uznawano go za gatunek zagrożony wyginięciem (EN, Endangered). Populacja szacowana jest na 1000–2499 dorosłych osobników. Środowisko jest zagrożone wskutek wycinki lasów na pastwiska oraz inne tereny rolnicze. Odnotowano gatunek w kilku obszarach chronionych, w tym w Parku Narodowym Chapada Diamantina, jednakże nie podejmuje się działań ochronnych nakierowanych na ten gatunek. W PN Chapada Diamantina zdarza się nielegalne wypalanie drzew celem uzyskania węgla drzewnego oraz ich wycinka. Spotykany również w Parku Narodowym Boa Nova.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Muchotyranikowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1995 roku Kategoria:Fauna endemiczna Brazylii